اخبارفرهنگ

آیین های عید قربان در گیلان

به گزارش گیل مهر، آیین قربانی در بسیاری از ادیان وجود داشته است. مسلمانان نیز بنا بر سنت ابراهیم پیامبر در دهم ذی حجه، سنت قربانی را بجا می آورند. اما برخی آداب و رسوم های روز عید قربان در هر استان متفاوت است. تنوع فرهنگی در استان گیلان موجب شده در هر شهرستان آیین های متفاوتی در روز عید قربان اجرا شود. در عمده شهرها و روستاهای گیلان، خوردن گوشت قربانی حتما رایج بود و اگر خانواده ای قدرت خرید گوسفند نداشت، به اندازه خانواده خود گوشت تهیه می کرد.

رسم ملاقه بِج در صومعه سرا

در گذشته در روستاهای صومعه سرا، رسم « ملاقه بِج» رایج بوده است. به نحوی که خانواده ها در طول یک سال برای مهیا کردن پول خرید گوسفند قربانی در تکاپو بودند.

«محسن آقایی دوست» درباره این رسم در روستاهای صیقلوندان، خرّاط محله، چوبه و دیگر روستاهای صومعه سرا می گوید: زن خانه  هر روز موقع آماده کردن نهار یا شام یک ملاقه از برنج را در کیسه ای که از قبل تهیه کرده بود، می ریخت و این کار را هر روز به مدت یک سال انجام می داد. آنگاه  یک روز مانده به عید قربان آن را تحویل مرد خانه می داد . او هم برنج جمع شده را -که ممکن بود یک یا چند کیسه باشد- به بازار هفتگی می برد و بفروش می رساند. با پول برنج فروخته شده یک گوسفند می خرید و روز عید قربان آن را قربانی می کرد و بخش عمده گوشت بین خانواده های بی بضاعت تقسیم می شد. از فردای عید قربان، دوباره زن خانه ملاقه ملاقه شروع به جمع کردن برنج برای عید سال آینده می کرد.

آقایی دوست می افزاید: خانواده هایی که برنج کار نبودند و یا وضع مالی پایین تری داشتند، یک پیت حلبی نسبتا بزرگ را در دل زمین به گونه ای دفن می کردند که فقط قسمتی از سر قوطی بیرون می آمد و مانند قلک امروزی صاحب خانه هر چقدر در توانش بود، مقداری پول داخل حلب می انداخت و یک روز مانده به عید قربان حلب را از خاک  بیرون درآورده، با سکه های جمع شده گوسفندی برای قربانی می خریدند.

رسم قربانی توسط غیر حاجی ها

حامد موسوی درباره عقیده مردم کومله در عید قربان می گوید: در شرق گیلان قربانی کردن مختص حاجی نیست و هر فردی به اندازه وسعش چند روز قبل از عید قربان، گوسفند، گاو یا  گوساله ای را می خرد و در روز قربان ذبح می کند. قبل از قربانی کردن، صاحبخانه یکی دو تا کارد را در سوء سنگ (سنگ مخصوص تیزکردن چاقو) می ساید. و در حین تیزکردن چاقو، آیاتی از سوره حج را می خواند و اگر بلد نیست کس دیگر قرآن می خواند.

وی می افزاید: بعد از ذبح نیز اطراف قربانگاه را کاملا می شویند زیرا عقیده دارند اگر سگ و گربه بخورد حرام است و بعد از مصرف گوشت قربانی نیز تمام استخوانها را در زمین دفن می کنند.

جمع آوری کمکهای نقدی برای کم بضاعتها در عید قربان

«کریم احمدی» از روستای اهل سنت اردجان در رضوانشهر می گوید: در روز عید قربان قبل از طلوع آفتاب گوسفند یا گاو نری قربانی شده و تمام گوشت آن بجز دل و جگر بین مردم توزیع می شود. در روز عید نیز غالب مساجد محلات نماز عید قربان می خوانند و بعد از نماز شیرینی محلی بین نمازگزاران توزیع می شود.

وی می افزاید: یکی از سنتهای خوب عید قربان در رضوانشهر، جمع آوری کمک های نقدی از سوی خیرین برای افراد بی بضاعت است که در مساجد بعد از نماز عید جمع آوری و در همان روز بین خانواده های فقیر توزیع می شود. در برخی موارد هم بخشی از این پولها صرف آبادانی روستا مثلا احداث جاده و… می شود.

بازی کودکان با گوسفند قربانی

در لنگرود نیز به محض جاری شدن خون از قربانی، اطرافیان انگشت سبابه خود را در خون گوسفند برده و بر پیشانی خود می گذارند تا اثر خون بر پیشانی بماند.

سید علی نقی حسینی بیان می دارد: قدیم رسم بود چند روز مانده به عید قربان، گوسفند سالم  و قوی را  می خریدند و به خانه می آورند. در این چند روز  بچه های هر محله، گوسفند خود را به چرا برده و گوسفندهای همدیگر را وادار به جنگ می کردند.

وی می افزاید: صبح روز عید قربان- اول اذان- برمی خیزند، به چشم های گوسفند سرمه می کشند و قند به دهنش می گذارند. در حیاط خانه چاله ی کوچکی می کنند، قصاب گوسفند را می خواباند و یکی از اعضای خانواده دعای مخصوص قربانی را می خواند. آنگاه قصاب سر گوسفند را می برد. مردم لنگرود در قدیم عقیده داشتند، در روز قیامت، گوسفند قربانی شده ، پیش صاحب خود می آید و او را به پشت خود می نشاند و از پل صراط می گذراند، به این منظور، همه سعی می داشتند برای قربانی گوسفند بزرگی خریداری کنند.

یک پژوهشگر و مردمشناس درباره عقاید مردم گیلان در باره آیین قربانی می گوید: آیین های ما سه دسته هستند؛ محلی، ملی با ریشه های باستانی و آیین های مذهبی.

هوشنگ عباسی، سنت قربانی را آیینی مذهبی  و ملی می داند که بعد از اسلام در ایران فراگیر شده است. وی می افزاید: انجام قربانی در سنت های ملی ما همواره جایگاه ویژه ای داشت. مثلا برای دفع بلا و یا انجام نذر و یا برای سلامت برگشتن مسافر قربانی می کردند اما سنت قربانی در روز عید قربان مختص دوره اسلامی است .

سردبیر ماهنامه ره آورد گیل تصریح می کند: در گیلان روی پشم سر و پیشانی گوسفندی که قرار بود قربانی شود، حنا می مالیدند و عقیده داشتند این کار برکت، روشنایی و سلامتی می آورد. همچنین در گیلان قربانی تنها مختص حاجیان نبود و هرکسی که وسعش می رسید قربانی می کرد.

رابطه قربانی گاو در گیلان و آیین میترا

یک کارشناس مطالعات فرهنگی، سنت های قربانی در روز عید قربان را در گیلان با استانهای مرکزی مقایسه کرده و می گوید: آیین قربانی و خوردن گوشت قربانی در این روز در گیلان پررنگ تر است. در استانهای مرکزی عمدتا کسانی که به حج تمتع مشرف شده اند، گوسفند قربانی می کنند و کمتر دیده شده غیر حاجی قربانی کند. در این استانها  هنوز هم رسم است  یک حاجی کتیبه ای حاوی آیات قرآن یا احادیث بر سردرب خانه نصب می کند تا همه بدانند وی حاجی شده . در روز عید قربان افراد کم بضاعت با همین کتیبه می فهمیدند صاحب خانه حاجی است و برای دریافت گوشت قربانی در روز عید به در خانه حاجی می رفتند.

سید عباس ایمانی پارسا می افزاید: در گیلان حتی اگر فردی توان خرید گوسفند یا بره را نداشته باشد، با خرید مقداری گوشت برای خانواده ی خود در روز عید، آیین قربانی را مشابه سازی کرده و گوشت قربانی می خورد، در حالیکه در استانهای مرکزی چنین رسمی رایج نیست.

وی با اشاره به فرهنگ کشاورزی گیلان و پیوستگی زندگی روستایی با ورزا (گاو نر) تصریح می کند: در گذشته های دور، مردم درمحلات گاو قربانی می کردند. و هنوز هم در روستاها، خانواده هایی که تمکن مالی دارند به جای گوسفند گاو قربانی می کنند.

این استاد دانشگاه تاکید می کند: با توجه به پررنگ بودن آیین میترا در گیلان و رسم گاو کشی که ابوریحان بیرونی هم در گیلان گزارش داده، بنظر می رسد این سنت پیش از اسلام در گیلان نقش پررنگتری داشته است و با ورود اسلام و تایید سنت قربانی، در گیلان یک آیین محلی و بومی، رنگ و بوی اسلامی  یافته است.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *