اخبارتاریخ

از سخنرانی میرزا کوچک در بالکن «خانه سنگی» تا ثبت ملی عمارتی که مالک پیشنهاد داد

گیل مهر – مهری شیرمحمدی
«خانه سنگی» را همه می شناسند. نه تنها اکنون بلکه از زمان قاجار که این بنای دو طبقه در محله پیرسرای رشت ساخته شد. از همان زمان بین مردم معروف به خانه سنگی بود. اگرچه آن زمان آجرهای قرمز رنگ و پنجره های بلند با طاق هلالی در محور اصلی پیرسرا، به خانه های یک طبقه مجاور فخر می فروخت، اکنون نیز با وجود رنگ خوردن سنگ نمای بیرون، «خانه شفیعی» جلوه ویژه ای دارد.
اگر گذرتان به محله پیرسرای رشت افتاد، زیبایی عمارت سنگی را به نظاره بنشینید. نیازی به پرس و جوی آدرس نیست. خودروی «فولوکس واگن دو کابین» قدیمی آقای «سید فخرالدین شفیعی ماسوله» همیشه زیر پنجره های عمارت با حفاظ های فرورژه پیچ و تابخورده اش ،پارک شده است.
درب چوبی عمارت با تزئیناتی همچون لاله های واژگون، و کاغذی که روی آن نوشته شده:«منزل مسکونی است لطفا مقابل درب پارک نفرمایید» و دست من که دگمه زنگ را بصدا درمی آورد و اندکی بعد، سید فخرالدین شفیعی، این مرد ۷۵ساله ماسوله ای در قاب در خوش آمد می گوید.

اینجا در سالن پذیرایی با دیوارهای قطور و کشیده عمارت سنگی- که پنجره های قوسی اش روبه محور اصلی پیرسرا باز می شود- خبری از سرو صدای خودروها و خراطان مغازه های پیراسرا نیست. سقف لمبه کوبی رنگ خورده عمارت و کف پل کوبی سالن ، زیر فرش های قرمز رنگ پنهان شده و بخاری هیزمی بلندی که دیگر نیست و از توصیفات صاحبخانه می توان فهمید که همچون بخاری های بلند چدنی، قدیمی ترین مدرسه دخترانه رشت، فروغ، بوده است. به نحوی که در دو سوی دیوار جای می گرفت و دریچه اش آن سوی دیوار بود و هیزم داخل آن ریخته می شد و در دیگر سو بدنه چدنی آن نه تنها سالن و اتاق مجاور که طبقه فوقانی را هم گرم می کرد. اگرچه لنگه دیگر بخاری در طبقه دوم هم بود ولی هر دو با گازکشی شدن منزل برداشته شده است.
شفیعی به عمارت پدری دلبسته است. و بجز تغییراتی اندک، همچون ایوان کشیده و چوبی طبقه دوم ، باقی بنا دست نخورده باقی مانده است.
هم او به یاد می آورد که به گاه شیطنت های بچگی و فرار از دست پدر از ایوان و راه پله چوبی آن به حیاط می رفت. اکنون اما صدای پل کوبی ایوان نمی آید چه، با حذف چوب و جایگزینی آهن و موزاییک در کف ایوان و حذف راه پله چوبی ایوان، امکان دسترسی اط طبقه دوم به حیاط از ایوان از بین رفته است.
سید فخرالدین شفیعی از فرهنگ و سنت های ایرانی می گوید از نامگذاری و تاریخ تولد فرزندان که پدر خانواده پشت جلد قرآن یاداشت می کرد. از فرهنگ شفاهی که نسل به نسل از پدر به پسر به ارث می رسید؛ سنت کسب نان حلال و پاسداشت مواریث نیاکان که امروز کمرنگ شده است: «یکمرتبه با یک هجوم فرهنگی مواجه شدیم و با یک سری خواسته های وحشتناک نظیر مال اندوزی مفرط آن هم به هر شیوه ای. مردم در گذشته نسبت به هم مهربان بودند. این فرهنگ بود که توانستیم در برابر خان های دیکتاتور دوام بیاوریم. اما امروزمردم نسبت بهم بی رحم شده اند.»
خود او از معدود مالکانی است که برای پاسداشت این عمارت اجدادی برای ثبت ملی آن بمنظور حفاظت پیشقدم شده است و پس از آنکه نامه درخواست ثبت عمارت، از اداره کل میراث فرهنگی گیلان بدستش رسید، برای انجام مقدمات اداری و تصویر برداری عمارت استقبال کرد. شفیعی می گوید:«این خانه را دوست دارم و تا زمانی که زنده ام با همه قدرت حفظش می کنم. از میراث فرهنگی برای تصویربرداری و نقشه کشی آمدند و با ایشان همکاری کردم.»
اگرچه ۳نسل از خانواده شفیعی در عمارت سنگی زندگی کرده اند، اما این عمارت ۳بار نیز از ابتدای ساخت تاکنون دست به دست شده است. آنگونه که سید فخرالدین شفیعی از پدر شنیده و در سند ملک هم موجود است، پدرش، سید رضی» عمارت را از یک خانواده بزرگ که «کاشانیان» نام داشتند، به مبلغ ۲۴هزار تومان خریداری می کند و پس از آن خانواده شفیعی برای استقرار از ماسوله به رشت می آیند.
« پدرم سید رضی شفیعی ماسوله، هم کاسب بود و هم مالک. در رشت آرد فروشی داشت. در زمان خودش این خانه یک عمارت اعیانی بود. خانه کتیبه ای که نشان دهد چه سالی ساخته شده، ندارد. ولی از آنجاکه کاشانیان هم از مالک دیگری خانه را خریده بودند، به احتمال زیاد بالای ۲۰۰سال قدمت دارد. آنگونه که خانواده کاشانیان برای پدرم نقل کرده اند، طبقه بالای خانه مکتب خانه بچه های محل بود و میرزا کوچک هم در بالکن روبه خیابان همین عمارت برای مردم سخنرانی کرده است.»

از در فرعی سالن، وارد دیگر اتاق های مجاور و از آنجا وارد حیاط می شویم. این درهای متعدد و روبرو در مقابل پنجره های بلند به جریان هوا در عمارت کمک می کند. اگرچه کف حیاط را پرکرده و گربه روهای عمارت اصلی پیدا نیست، اما به گفته مالک کف عمارت خالی است و روی آن در طبقه همکف پل کوبی شده است. حیاط نیز در گذشته سنگفرش و آشپزخانه در گوشه حیاط بود که بعدا جابجا شد و داخل عمارت رفته است.
چاه حیاط هنوز هم پر آب است ، بسان چشمه ای که میزان آب دهی اش با هر میزان مصرف، جایگزین می شود و زلالی آن بحدی که به گفته مالک، هیچ جِرمی ندارد. آبی که به مصرف خانوار می رسد. امروز اما به جای تلمبه ی دستی ناسوز، پمپ برقی برای بالا آوردن آب زوره می کشد. جای حوض با ماهی های قرمزش در حیاط خالی است. از آن رو که پر شده و جایش را به باغچه داده است.
در باغچه دیگر حیاط، درخت تنومند انجیر قامت خود کج کرده ولی از پا نیفتاده است. مالک عمارت می گوید: قبلا انجیر هم می داد ولی دلم نمی آید قطعش کنم. دلبستگی شفیعی به این درخت کهنسال را می شد فهمیدچه صندلی اش و کتاب و مجله هایی که گویا زیر درخت می خواند آن سو تر به انتظار است.
خانه شفیعی اگرچه به پیشنهاد و استقبال مالک در شهریور سال جاری و بشماره ۳۲۳۶۰ در فهرست آثار ملی ثبت شده است، اما قانون معافیت ابنیه و اماکن ثبت شده از پرداخت عوارض شهرداری شامل حالش نشده است و به گفته مالک، شهرداری منطقه دو با عدم اجرای این قانون، مطالبه عوارض داشته است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *