اخبارگردشگری

 بازدید از عمارت های خاندان صوفی در املش تا دمی دل  آسودن در کنار تالاب زربیجار

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

اَملَش یا آبلش نام یکی از شهرستان های استان گیلان است. که  با دو بخش املش و رانکوه، در میان رشته کوه البرز شکل گرفته است.  وجود چندین گورستان تاریخی و محوطه های باستانی در این شهرستان نظیر؛ محوطه تاریخی شیرچاک، تماجان، جاوید دشت، کجید، موسی کلایه، شیرخانی، سید سرا و گورستان های تاریخی زرچاک، غیاث آباد، لله جار  و گردنه سر،  نشان می دهد که این محدوده قبل از اسلام نیز دارای تمدن چند هزار ساله بوده است. وجود بیش از ۱۴۰ محوطه و گورستان تاریخی و باستانی در این شهرستان- که در فهرست میراث ملی ثبت شده – این قدمت را تایید می کند.

فارغ از تپه های باستانی ، قدمت مدنیت املش به دوران سلطنت شاه عباس صفوی بر می‌گردد. در این دوران امرایی به نام‌های ولی سلطان صوفی و بهرام علی صوفی به امر شاه عباس به حکومت رانکوه و دیلمان منصوب و در املش سکنی گزیدند.

خاندان صوفی یکی از  خاندان های قدیمی و پرنفوذ گیلان هستند که برابر سند موجود در سال ۹۹۰هجری قمری به دستور شاه عباس اول تعدادی از صوفی های رشتوند به نواحی املش و اُمام آورده شدند.

رشتوندها لک هایی بودند که در نواحی الموت ( استان قزوین فعلی) ساکن بودند و به روایتی تعدادی از صوفی های رشتوند الموت به دستور شاه عباس به اُمام و دیلمان تبعید می شوند.

سرجد این خاندان، صاحب فرزندان و نوادگانی می شود که با نام های خانوادگی صوفی سیاوش، اکبری صوفی، طاهری صوفی، نصیری صوفی، غروی صوفی و… شناخته می شوند.

تعدادی از عمارت های خاندان صوفی در املش ثبت ملی شده نظیر؛ عمارت محمد تقی صوفی سیاوش، عزیزاله خان صوفی، صوفی عنایتی، تقی خان صوفی، امان الله خان صوفی، میرزا یوسف خان صوفی ،هادی خان صوفی و عبدالعلی خان صوفی سیاوش. شاخص ترین آن خانه عبدالعلی خان است که اخیرا دانشگاه هاروارد نیز با انتشار تصاویری این عمارت باشکوه را معرفی کرد.

عمارت عبدالعلی خان صوفی سیاوش

یکی از بناهای بجامانده از دوره قاجار در شهر املش، عمارت «عبدالعلی خان صوفی سیاوش» شهردار وقت املش به سال ۱۳۳۹ است که ۵ نسل در آن زندگی کرده اند و خوشبختانه  تاکنون سالم مانده و تزیینات داخلی آن چشم هر بیننده ای را خیره می کند.

این خانه در سال ۱۲۰۷ ساخته شده و اکنون ۲۰۰ سال از عمر آن می‌گذرد. محوطه‌ای با مساحت ۵ هزار مترمربع که ۷۰۰ مترمربع زیر بنا دارد و دارای دو طبقه تابستانی و زمستانی با ۱۲ اتاق و ۶ پستو است.

تمامی اتاق‌های این عمارت به صورت قرینه بوده و آثار گچ‌بری، شیشه‌های رنگی، مقرنس کاری، آینه کاری، نقاشی‌های روی دیوار و به کارگیری رنگ‌های طبیعی این بنا را  در کل گیلان شاخص می کند. بنا دارای حمام اختصاصی و آشپزخانه جداگانه در حیاط می باشد.

ارتفاع طبقه همکف ۲۲۵ سانتیمتر و ارتفاع طبقه اول ۳۲۵ سانتی متر است. طبقه همکف اندرون خانه مربوط به خدمات بود و طبقه اول که از نظر اقلیمی موقعیت بهتری را داراست، محل تشریفات و شاه نشین خانه تلقی می‌سود. در پلان خانه سبک قرینه سازی کاملا رعایت شده است. در مرکز طبقه اول شاه نشین خانه (تالار پذیرایی) و در طرفین دو اطاق که به ایوان‌های شرقی و غربی که از خصوصیات معماری منطقه شمال است راه می‌یابند.

نورگیرهای تالار و اطاق‌های جانبی، ارسی‌های رنگی بسیار زیبا دارد. تزئینات داخل اطاق‌ها و سقف خانه با نقش و نگارهای بسیار زیبا گچ‌بری شده است. مصالح بکار رفته شده عموماً آجر، چوب و سفال که از مصالح بومی منطقه هستند استفاده شده و پره سربندی (دامنه) برای جلوگیری از برخورد رده باران با بدنه ساختمان به صورت شیر سر خراطی شده در سه طبقه دامنه زیبائی با عرض زیاد به وجود آورده است. پوشش سفال سربندی با رنگ قهوه‌ای خود به صورت نگینی در فضای سبز محیط جلوه‌گری می‌کند.

این عمارت را حاج میرزا محمد خان صوفی برای پسرش حاج میرزا یحیی خان به یادگار گذاشته است و سپس برای پسرش نصرت الله خان صوفی سیاوش ارث رسید. نصرت الله خان تلاش زیادی برای آبادانی املش می‌کند اما نمی‌تواند آن را از روستا به حالتی بزرگتر گسترش دهد.

در نهایت عبدالعلی خان صوفی سیاوش فرزند نصرت الله در سال ۱۳۳۹ شهردار املش می‌شود و خدمات زیادی به شهر املش می‌کند.

خانه عبدالعلی خان صوفی در  محله سرچور به شماره ۳۲۰۹۷ در فهرست آثار ملی کشور ثبت می شود.

تالاب زربیجار

تالاب زربیجار یا به گیلکی «سَل زربیجار»، یکی از تالاب های املش و نزدیک به این شهر است که

زیستگاه طبیعی برای حیوانات و پرندگان مهاجر بوده و همچنین محل ذخیره آب می باشد. سل زربیجار در فصل بهار  و زمستان بسیار پر آب بوده و گنجایش آن به بیش از بیست و پنج هزار متر مكعب آب می رسد. سل زربیجار در فصل تابستان به دلیل آنکه آب آن به مصرف زمین های برنج می رسد، بسیار کم آب می گردد.

آب دهی این تالاب، به دلیل وجود چشمه های اطراف و  سرریز رودخانه «هردوآب» ، یکی از سرشاخه های پلورود می باشد.

گیاهان مردابی و وجود چئون (نوعی لک لک) در این استخر، منظره زربیجار را بسیار خاص کرده  و تلالو نور خورشید بویژه در هنگام غروب منظره این تالاب را بسیار رویایی می کند.

پل خشتی بلوردکان

پل خشتی بلوردکان در روستای بلوردکان ( بلاردکان ) از توابع دهستان لات ليل، بخش اطاقور شهرستان لنگرود و در ۱۲ کيلومتري جنوب غربي شهر املش بر روي دو رودخانه «سياهرود و زيل بره» قرار دارد. آب سياهرود از مغرب و آب زيل بره از شمال غربي روستاي بلوردکان جاريست که در زير اين پل به هم مي پيوندد . اين پل بر سر يکي از مسيرهاي راه شاه عباسي که از املش به قزوين کشيده شده بود . اين راه کاروان رو و پر رفت و آمد املش را به نقاطي همچون کهلستان ، لات ليل ،گرسک ، بلوردکان ، هلودشت ، ميان لنگه ، اسماعيل آباد و در نهايت قزوين متصل مي کرد.

اين راه در گذشته بسيار حايز اهميت بوده، بطوريکه در فاصله۱۴۰ متري اين پل بقاياي کاروانسرايي مشاهده مي شود که ظاهراً به امر شاه عباس ساخته شده است و ابعاد هر ضلع آن تقريباً به ۴۰ متر مي رسد .

اين پل دارای يک دهانه ي بزرگ و دو دهانه ي کوچک در طرفين بوده که در حال حاضر يک دهانه کوچک آن باقي مانده است . و بقيه آن تخريب شده است . طول پل ۵۰ متر و عرض آن ۵ متر بوده است.

اين پل  دوره ي صفوي در تاریخ ۲بهمن ۱۳۸۲ به شماره ۱۰۷۸۶ در فهرست بناهای میراثی کشور به ثبت رسیده است.

منطقه جنگلی هالی دشت و خصیل دشت و آبشارهای  زیبای آن

اگر به املش رفتید، از دیدن منطقه جنگلی هلو دشت غافل نشوید. هلو دشت یا به گیلکی «هالی دشت»، دهکده‌ای زیبا  در منتهی‌الیه جنوبی دهستان لات لیل، شهرستان املش قرار دارد.

فاصله آن با مرکز شهر املش حدود ۳۰ کیلومتر است. با خروج از قسمت جنوب غربی شهر املش و عبور از پل این شهر و طی مسیر از سمت روستای لات لیل و بلوردکان و پیمودن مسافتی کمتر از یک ساعت به سمت بالای کوه به دهکده ییلاقی هلودشت می‌رسید که منطقه‌ای بسیار زیبا و دیدنی می‌باشد.  این منطقه ییلاقی حتی در نیمه تابستان نیز پر از ابر و مه است و منظره دل انگیزی را ایجاد می کند.

پیش از رسیدن به جاده خاکی هلو دشت، از راه های  فرعی داخل جنگل های هلو دشت رفته و از دیدن آبشارهای زیبای این محدوده لذت ببرید. این آبشارها بویژه در فصل بهار پر آب بوده و از ارتفاع نه چندان بلند تخته سنگها به پایین سرریز می شوند. در مسیر جاده خاکی ۳آبشار قرار دارد که آخری آن مرتفع تر بوده و آب آن با فشار به حوضچه زیر آن می ریزد و با لوله گذاری از زیر جاده خاکی، به دره عمیقی می رسد.

بعد از هالی دشت، به فاصله اندکی، ییلاق خصیل دشت املش قرار دارد. طی این مسیر به دلیل خاکی بودن جاده، برای خودروهای بدون کمک کمی مشکل است. خصیل دشت مناطق بکر دست نخورده ای دارد که برای کوهنوردان بسیار تماشایی است و از بلندای خصیل دشت می توان جلگه لنگرود و لات لیل و شهرهای املش و رانکوه را نظاره کرد.

ییلاق شیرچاک و سایت باستان شناسی مردان دوره اشکانی در لیارسنگ بن

همانطور که پیشتر گفتیم، در املش محوطه های باستانی و گورستان های تاریخی زیادی وجود دارد که متاسفانه همواره مورد دستبرد حفاران غیر مجاز قرار می گیرد. بنابراین تنها یک نمونه از این محوطه ها را که طی ۳سال اخیر توسط سازمان میراث فرهنگی حفاری شده، معرفی می کنیم.

اگر به ییلاق شیرچاک رفتید، از دیدن  سایت باستان شناسی لیارسنگ بن غافل نشوید.در ییلاقات شیرچاک و بالاتر از روستای مربو تاکنون ۳بار کاوش های باستان شناسی صورت گرفته و اسکلت های کاملی از مردان دوره اشکانی در گورستان قدیمی منطقه کشف شده است.

این مجموعه باستانی در سال ۹۱ خورشیدی شناسایی و در همان سال مطالعات پژوهشی آن آغاز شد. تاکنون ۹۰ گور در این محدوده با ۳ نوع گور؛ «چاله ای» ، گورهای «دخمه ای» و خمره ای کشف شده است.

خوشبختانه اکثر اسکلت ها کامل برداشت شده و در نخستین آزمایشگاه انسان شناسی در رشت نگهداری می شود. دیگر آثار بدست آمده در این گورها نظیر سفال ها و ابزار جنگی نیز در موزه رشت نگهداری می شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *