اخبارتاریخگردشگرییادداشت

بزرگداشت هایی که در سالن های دربسته برگزار می شود

گیل مهر- یادداشت

 مهری شیرمحمدی

هرسال به مناسبت ۱۱آذر ماه یعنی سالروز شهادت میرزا کوچک جنگلی، همایش ها و بزرگداشت هایی از سوی داویر دولتی و سازمان های مردم نهاد فعال در حوزه فرهنگی برگزار می شود. چنین نشست های تخصصی، اگرچه برای بازخوانی ابعاد مختلف جنبش جنگل ضروری است، اما طبیعتا بخاطر ماهیت موضوعات مطرح شده، مخاطبان خاص خود از طبقات تحصیلکرده و علاقمند به تاریخ را دارد.

 دنیای امروز به سمت تقویت حوزه های گردشگری در ابعاد مختلف می رود. بنابراین بازخوانی نهضت جنگل  به عنوان یک سوژه بکر و خاص برای گیلان می تواند فرصتی برای تقویت گردشگری تاریخی در گیلانی باشد که در دو مقطع تاریخی یعنی جنبش جنگل و مشروطه بسیار اثر گذار بود.

گزارش تصویری بازدید از محوطه تاریخی و محل سکونت خاندان کسمایی و عمارتی که قرار است به عنوان موزه جنبش جنگل در کسما تغییر کاربری دهد.

نگارنده ۱۱آذرماه سال ۱۳۹۶، تجربه راه اندازی تور گردشگری تاریخی با موضوع واکاوی نقاط حادثه خیر و تاثیرگذار در جنبش جنگل را داشته است و توانست با یک اطلاعیه و توزیع آن در شبکه های مجازی، در فرصت کمتر از یک هفته،  توری را با همکاری مجمع اسلامی فرهنگیان گیلان(یک سازمان مردم نهاد فرهنگی) برگزار نماید که شرکت کنندگان آن از همه طبقات اجتماعی بودند.

در این تجربه ناب، تنی چند از اساتید و پژوهشگران تاریخ نیز حضور داشته و گام به گام در همان مکان رویداد، پیرامون شخصیت میرزا کوچک و دیگر چهره ها و سران برجسته جنبش، روزنامه جنگل، جنگ های مهم میرزا، درگیری جنگلیان با قزاق های وطنی و روس و … صحبت کردند.

بازدید از روستای «شیخ محله»، آبادی از دهستان هندخاله ( بخش تولم) از توابع شهرستان صومعه سر، از این جهت برای بازدیدکنندگان جالب بود که  میرزا، دکتر حشمت و یک نفر تفنگساز و ۴نفر همراه دیگر، شبانه از فشار کنسول روس از رشت فرار کرده و با قایق از «بندر پیربازار» به این روستا می روند.

  آنگونه که مورخان نوشته اند، میرزا و یارانش با یک قایق از بندر پیربازار وارد روستای «سیاه درویشان» و سپس به «شیخ محله» می روند. در جنگل های ۱۰۰سال پیش این روستا، به یک ذغالی برخورد کردند که نامش «همت» بود. این ۷نفر این نام را به فال نیک گرفته و در تصمیم خود برای مبارزه با استعمار و استبداد مصمم می شوند . شیخ محله یک مکان تاریخی در آغاز جنبش جنگل بود.

اما تنها یادمان موجود در این روستا تندیس میرزا کوچک جنگلی است که در سال ۹۳ و همزمان با صدمین سال جنبش جنگل به همت مجمع اسلامی فرهنگیان گیلان  و هزینه مهندس نصری نژاد ساخته شد.

دیگر نقطه بسیار درگیر در جنبش جنگل، دهستان «کسما»،  بود که در دوران مشروطه و جنبش جنگل  خدمات قابل توجهی ارایه داده است. اگرچه امروز این دهستان جزو شهرستان صومعه سراست، ولی در آن دوران بزرگتر و معروفتر از «صومعه سرا» بود.

حاج احمد کسمایی، مرد شماره ۲نهضت جنگل، و برآمده از دهستان کسما، در همین مکان کارخانه توتون و ابریشم کشی و ۱۰باب واحد مسکونی داشت که در اختیار جنگلیان قرار داده بود. همچنین دفتر تجاری و دفتر روزنامه جنگل نیز در کسما واقع شده بود.

بازدید از حمام تاریخی کسما که در جنبش جنگل بعنوان مریضخانه و بیمارستان زخمیان مبارز مورد استفاده قرار می گرفت، و همچنین دیدن سردیس کبریت خان، برادر حاج احمد کسمایی که در جوانی اعدام شد، مکان مجلس سنای مجاهدان گیلان، بازار کسما که ۲بار توسط قزاق ها آتش زده شد و… از دیدنیهای کسما بود که با توضیحات مورخان، در ذهن و خاطره بازدیدکنندگان  ماندگار گردید.

دیگر محل مورد بازدید،«گوراب زرمیخ» ، دومین پایگاه مهم جنگلیان در دو سال نخست فعالیت جنبش بود و آنگونه که مورخان نوشته اند، بسیاری از دیدارهای میرزا کوچک با سران دولتی و حتی سفرای روس و انگلیس در گوراب زرمیخ اتفاق افتاده است.

نوشته اند میرزا کوچک، خانه ای در گوراب زرمیخ داشت که در طبقه فوقانی آن شب ها نشست های ادبی با حضور «میرزا حسین خان کسمایی»، سردبیر روزنامه جنگل، برگزار می نمود و در همین مکان برای تهیج و روحیه پهلوانی جنگلیان، اشعار شاهنامه را می خواندند.

تنها اثر باقیمانده در گوراب زرمیخ، بقایای مدرسه نظام جنگلیان است که در این مکان به نیروهای داوطلب مبارز، اصول نظامی و تیراندازی آموزش داده می شد. پس ازپیشرفت جنگلیان، و ایجاد نهادهای اداری و نظامی، یک شورای جنگ در کسما به ریاست« ابراهیم بزاز کسمایی»(معروف به کبریت خان) و یک کمیسیون نظامی در گوراب زرمیخ به ریاست شخص میرزا کوچک تشکیل شده بود. متاسفانه محوطه اصلی مدرسه نظام تخریب و تبدیل به مدرسه شده و اکنون تنها بقایایی از ساختمان مدرسه نظام باقی مانده است.

تندیس بزرگ میرزا کوچک در میدان اصلی شهر، تنها سمبل حضور جنگلیان در گوراب زرمیخ است.

جنگلهای آلیان و روستاهای آن از دیگر نقاط درگیر در جنبش جنگل بویژه در دو سال آخر بود. بازدید از ماکلوان و تشریح جنگ مهم در این نقطه در حاشیه ماسوله روخان، بازدید از روستاهای کیش دره، زیده و میان رز، مقر حسن خان آلیانی از دیگر سران جنبش جنگل و عبور از جاده فرعی که جنگلیان برای اتصال کسما بسمت ماکلوان و ماسوله در یکصد سال پیش با امکانات اولیه ساخته بودند، از هیجان انگیزترین قسمت تور برای بازدیدکنندگان بود.

دیدار با «سیروس جنگلی»، برادرزاده زای میرزا که هنوز در روستای زیده زندگی می کند، و جنگل های کیش دره که در سال آخر نهضت جنگل، میرزا کوچک، گائوک آلمانی (مترجم و مشاور امین میرزا در مذاکرات با سران دیگر کشورها) و یان کولارژ (مامور تعمیر اسلحه ) در آن مستقر بودند و آن گونه که این تکنسین چک تبار نوشته، اسلحه های جنگلیان در کوه ها و جنگل های اطراف کیش دره مخفی می شد.

بجز کوره ذوب آهن -که حسن خان برای ساخت تجهیزات دفاعی در کیش دره برپا کرده بود- یک کارگاه پارچه بافی هم در کیش دره ساخته  و برای جنگلیان لباس هایی متناسب با جغرافیای منطقه تهیه می کردند.

بازدید از «روستای میان رز» که بخش های زیادی از فیلم سردار جنگل در این روستا فیلمبرداری شده است، از دیگر نقاط جالب توجه این تور بود. روستایی که ردی از خانه «کربلایی ابراهیم میان رزی» در خود دارد. مورخان نوشته اند هفته منتهی به پایان جنبش، میرزا و گائوک در این خانه پنهان بودند. همچنین خانه ایی که گفته می شود حیدر خان عمواغلی، یکی  دیگر از شخصیت های بانفوذ جنگل، در آن اسیر بود، مورد بازدید قرار گرفت.

نگارنده تاکید دارد مسئولان دولتی که امکانات مادی و نیروی انسانی دارند، می توانند بجای و یا در کنار برگزاری همایش های سالانه و پرهزینه در سالن های دربسته برای بزرگداشت جنبش جنگل، تورهای گردشگری تاریخی با محوریت جنبش جنگل برگزار نمایند که نوع آوری و اثرگذاری بیشتری دارد. تورهایی که تنها خاص استان گیلان خواهد بود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *