اخبارتاریخ

بعد از آتش سوزی مهیب فروردین؛ عمارت دریابیگی لنگرود مرمت می شود/ مرمت کل بنا نیازمند حمایت مسئولان

گیل مهر- پالیز پارسا
عمارت تاریخی دریابیگی در شهر لنگرود، تا همین چند سال پیش یک مجموعه خانه تاریخی یکپارچه شامل تابستان نشین و زمستان نشین بود. عمارتی که به شماره ۳۰۶۸۹ و در دی ماه ۱۳۹۰ در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت شده بود. اما بی مهری به این خانه بخش های زیادی از آن را از بین برده است. بخش شاه نشین چند سال پیش مجوز تخریب گرفت و بخش زمستان نشین نیز در فروردین ماه سال جاری در اثر یک آتش سوزی عمدی سوخت.
نوه دریابیگی و خانواده اش در خانه ساکن بودند که نیمه شب آتش به جان عمارت افتاد. اگرچه معاون میراث فرهنگی و گردشگری همان زمان اعلام کرد که آتش سوزی عمدی بوده، ولی هرچه بود، چوب های سقف و پنجره های زیبای ارسی عمارت سوخت و نابود شد.
دو هفته پیش برای بار چندمین بار به دیدن این خانه به لنگرود رفتم، پرنده های مهاجر بر فراز رودخانه لنگرود که در بیشتر بافت قدیمی این شهر جریان دارد، هنوز جولان می دهند. درحاشیة‌ غربی رودخانه لنگرود و نزدیک مسجد غروی صدای چکش کاری و برش چوب بر بام عمارت سوخته ی دریابیگی نوید می داد که این عمارت درحال مرمت است.
یادم آمد که سالها پیش بخشی از متعلقات این عمارت دقیقا وسط رودخانه لنگرود بود، انگار کلبه کوچکی وسط آب رودخانه شناور باشد که با یک راه باریک به عمارت وصل می شد. این بخش برای پذیرایی از مهمانها ساخته شده وبد.
دريابيگي‌ از سرشناسان‌ گيلان‌ در دوره قاجار بود. خاندان دریابیگی اصالتا از سادات اهل انزلی بودند که فرزندان و نوه های ایشان در چند شهر گیلان نظیر رودسر و لنگرود و آستارا- که بندر داشت- ساکن شدند. سرجد این خاندان، «حاج میرزا ابوطالب» بود که با فرمان فتحعلیشاه قاجار، در سال ۱۲۴۵ قمری انحصار بنادر گیلان به این خاندان واگذار شد.


عمارت دریابیگی لنگرود، در طول سال ها بین چند ورثه تقسیم شد. بخش شاه نشین آن که تزیینات بینظیری شامل مقرنس کاری، گچبری و نقاشی های دیواری داشت، متاسفانه ۵سال پیش مالک حکم تخریب آن را گرفت. سقف عمارت و بخشی هایی از مقرنس ها را که کندند، اداره کل میراث فرهنگی گیلان به فکر حفظ آن افتاد و با خرید عمارت نیمه جان، با نصب داربست و شیروانی بالای سقف، وعده داد که عمارت را مرمت می کند. داربست ها زنگ زد، ولی تغییری در عمارت حاصل نشد. درعوض بخش هایی که قابل تاراج بود، در اثر عدم حفاظت و فقدان درب مناسب به یغما رفت.
تنها بخش سالم مانده بخش زمستان نشین عمارت بود که یکی از نوه های دختری دریابیگی در آن زندگی می کرد. متاسفانه این بخش نیز در شامگاه ۱۹فروردین ۱۳۹۷ دچار آتش سوزی شد و ارسی های زیبای عمارت و چوب های سقفی که نقاشی ها و تزیینات خاصی داشت،خاکستر شد.
اکنون، شکوه این عمارت زیبا را تنها می توان در منابع نه چندان قدیمی خواند و البته عکس هایی که تنها از نمای بیرون منتشر شده است: « این بنا دارای دیوار آجری بلندی است که دو طرف آن به دو بخش برج مانندی ختم می شود. بنا از دو طبقه تشکیل شده و اطاق های طبقه بالا دارای ارسیهای چوبی مشبک است. در ورودی بنا دو در بزرگ چوبی قدیمی با گل میخها و کوبه ها وجود دارد. درها به دالان هشتی کوچکی راه می یابد و به حیاط منتهی می شود.
بنای اصلی مقابل در ورودی و شامل دو طبقه است. هر طبقه سه اطاق دارد. جلوی هر طبقه، ایوان چوبی زیبائی به چشم می خورد. در ساختن ایوانها نهایت ظرافت و دقت بکار رفته است. تالار شاه نشین بنا سراسر مقرنس کاری شده و دارای گچبریها و نقاشی های ارزنده ی دوره قاجار است. درهای ورودی این تالار یک شاهکار هنری به شمار می رود و با گل و بوته ها و نقش پرندگان به شکل استادانه ای نقاشی شده است. بر دو طرف هر یک از این درها طاقچه هائی قرار گرفته که داخل آن، آئیینه های سنگی قدیمی نصب است. این بنا از نظر تزیینات داخل آن، از آثار تاریخی مهم گیلان به شمار می رود.» (کتاب گیلان، جلد۲، ص: ۵۵۱)
بخش زمستان نشین محل زندگی بانو شاه بنایی، نوه دختری دریابیگی بود. خانم شاه بنایی، زمانی که خانه نسوخته و در آن ساکن بود، برای نگارنده توضیح داد که چگونه این عمارت میان وارثان دست به دست شد. بنای یکپارچه ی اصلی تکه تکه شده و با افزودن درب های مجزا و ایجاد راه گذر کوچه با کاستن حیاط، شکل اصلی بنا بهم ریخت.


شاه بنایی، می گفت: زمانی اداره کل میراث فرهنگی تصمیم گرفت، عمارتی که ثبت ملی شده، حفظ کند که چوب های تالار طبقه دوم را با اره های برقی بریدند!
شاه بنایی ، تاقچه‌ ها، مقرنس کاری ها ‌، آئينه‌هاي‌ سنگي‌ قديمي‌ و نقاشی های زیبای این عمارت را توصیف کرده و افزود: روزی که اره های برقی به جان این عمارت افتاد را فراموش نمی کنم، وقتی سقف فروریخت تلی از خاک در تمام فضای کوچه پیچید و انگار نیمی از هویت مرا تکه کردند ، قلبم داشت از جا کنده می شد.
وی ادامه داد: پس از تخریب، از میراث فرهنگی تهران آمدند و داربست هایی بالای عمارت تخریب شده نصب کردند تا عمارت میراثی را مرمت کنند! سالها گذشت، داربست ها زنگ زده و به دلیل تخریب دیوار حیاط، کاشی ها و نقاشی های دیواری هم به سرقت رفت.
شاه بنایی تصریح کرد: این عمارت باشکوه، حاصل زندگی پدربزرگم و پدرم بود. پدرم بنای ماهری بود و تا زنده بود در نگهداری و مرمت عمارت کوشا بود. اما با رفتن آنها این عمارت نیز به باد فنا رفت.
اگرچه معاون میراث فرهنگی در گفتگو با مهر خبر از مرمت عمارت دریابیگی داد، اما این مرمت تنها شامل بخشی می شود که خانواده شاه بنایی ساکن بودند.
جمعه۲۶بهمن ماه برای بازدید از مراحل مرمت به لنگرود رفتم. کارگران و استادکاران نجار در حال مرمت سقف بودند، تلی از تیرکهای چوبی ذغال شده کف حیاط و تالار ریخته شده بود، به نچار همچون کارگران می باید از همان آوراها بالا می رفتم تا بتوانم با سرپرست گروه که بالای سقف، کار می کرد، صحبت کنم.
استاد سید علی مصطفوی درباره مرمت عمارت می گوید: هنوز با میراث فرهنگی قرارداد نبسته ایم ولی قرار شده سربندی سقف و حلب زنی و سفال چینی را ما انجام دهیم. یک هفته ای هست کار بر روی عمارت را شروع کرده ایم. امروز صبح هم مالک بنا برای سرکشی آمده بود.
مصطفوی می افزاید: کار برش چوب های دامنه ساختمان و سقف در کارگاه حدود ۱۰ روز زمان برد و اگر مشکلی پیش نیاید، ۲۵ روز دیگر کار سربندی سقف تمام می شود و بعدا باید برای نصب شیروانی و سفال چینی کار کنیم.


استادکار نجار می گوید: کار ما که تمام شود، باید نخاله برداری و رطوبت زدایی از بنا را شروع کنند.
وی اطلاعی از مرمت و احیای ارسی ها ندارد، ولی معاون میراث فرهنگی در این زمینه می گوید، با کارگاه چوب شهر ماسوله مذاکره شده تا ارسی های عمارت دریابیگی را مشابه سازی کرده و از نو بسازند.
ولی جهانی درباره این عمارت و بخش های تخریب شده می گوید: عمارت بزرگ دریابیگی ۴مالک دارد که میراث فرهنگی گیلان توانسته تنها یک بخش آن یعنی شاه نشین را خریداری نماید.
وی با اشاره به وضعیت شاه نشین می افزاید: بعد از تخریب بخش شاه نشین، میراث فرهنگی با نصب داربست و ایجاد حفاظ بالای سقف تلاش کرد از تخریب بیشتر جلوگیری نموده و ضمنا موجب استحکام بخشی بنا گردد.
جهانی با اشاره به مرمت بخش سوخته شده با اعتبار اداره کل میراث فرهنگی اذعان کرد: در حال حاضر اداره کل میراث فرهنگی، بصورت تعهدی مرمت سقف بنا را برعهده گرفته است. و پس از تکمیل سقف تزیینات چوبی پنجره های ارسی نیز توسط کارگاه ماسوله احیا می گردد.
وی با بیان این نکته که عمارت دریابیگی از معدود بناهای بجامانده دوره قاجار در این شهر است، تصریح کرد: تملک و احیای این مجموعه میراثی اعتبار هنگفتی می خواهد و از توان سازمان میراث فرهنگی به تنهایی خارج است. در این زمینه بارها با نماینده لنگرود در مجلس شورای ملی، سازمان برنامه و بودجه و فرمانداری این شهرستان و شهرداری لنگرود مذاکره شده تا هرکدام بخشی از اعتبار را برای احیای این عمارت تقبل نمایند، ولی متاسفانه تاکنون اقدام عملی از هیچ نهادی صورت نگرفته است.
معاون میراث فرهنگی گیلان، خواستار همکاری نهادهای یادشده در احیای مجموعه دریابیگی شد و تاکید کرد: مرمت این بنای تاریخی به گردشگری منطقه کمک کرده و برای این شهرستان درآمدزایی خواهد داشت.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *