اخبارتاریخگردشگری

بقعه ای با خاطره میرزا کوچک جنگلی/ مرمت بقعه «نَهزُم» شاید وقتی دیگر

مهری شیرمحمدی
« بقعه تاریخی نهزم در شهرستان شفت مرمت می شود»، این را مدیر میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی شفت گفته بود. مهرماه سال ۱۳۹۶٫ حالا یک سال پس از اعلام این خبر به دیدن بقعه ای می روم که خاطره ای محو از «میرزا کوچک جنگلی» دارد تا از نزدیک روند مرمت را هم ببینم. اما شواهد نشان می دهد مرمت اساسی صورت نگرفته است.
دیدن یک بقعه میراثی در سکوت جنگل های شفت خالی از لطف نیست. اگر بخواهی دمی از هیاهوی زندگی ماشینی و دنیای مجازی و وعده های عالم سیاست آسوده باشی، می توان به خلوتگاهی پناه برد که هنوز بوی خدا می دهد.

مذاکره میرزا کوچک با محمد خان گشتی در نهزم
نَهزُم، خاطره ی محوی هم از « رهبرجنبش جنگل» دارد، آن زمان که میرزا پنهانی از تهران به رشت آمد و به دنبال مکان امنی بود تا در خفا، یک جنبش مسلحانه را در جنگل های بکر ۱۰۰سال پیش گیلان راه بیندازد.
تابستان ۱۲۹۳خورشیدی بود که میرزاکوچک با خان فومنات یعنی «محمدتقی خان گشتی» در روستای نهزم دیداری داشت تا اجازه دهد روستای «گشت» پایگاه جنبش جنگل گردد. و ضمنا جنبش را مشمول حمایت های مادی و معنوی خود قرار دهد. محمد تقی خان از نسل «هدایت الله خان» معروف به اتور خان رشتی از حکام مقتدر گیلان در عهد زندیه و قاجار بود که ۲۸سال حکومت کرد.
«محمدتقی خان» علاوه بر تمکن مالی، وجهه مذهبی هم داشت. اهل سیاست بود و دیگر ملاکین هم از وی حرف شنوی داشتند. آنگونه که مورخان نوشته اند، «گشت» در آن زمان جاده مناسبی داشت و علاوه بر دسترسی به ماسوله در زمان خطر می شد نیروهای جنبش را در دژ قلعه رودخان پناه داد.
اما مذاکره با خان شفت در زادگاه «سید محمد باقر شفتی» نتیجه نداد. این ارباب خوش نام نه تنها به میرزا کمک نکرد، بلکه سعی کرد وی را از تصمیمش منصرف کند. خان شفت حتی به میرزا گفت اگر قنسول روس بفمد وی با میرزای تبعیدی مذاکره داشته، دمار از روزگارش درمی آورد. اگرچه بعدها محمدتقی خان گشتی به میرزا کمک کرد، ولی میرزا آن روز ناامید از نهزم رفت و یک سال بعد جنگلهای تولم را برای نهضت انتخاب کرد.

بقعه پنهان مانده در جنگل های صیقل کومه
برای زیارت مزار سید احمد و سید ابوالقاسم می باید به شهرستان شفت رفت، بخش احمد سرگوراب، بعد از تابلوی صیقل کومه. می باید پشت پرچین های چوبی رفت به سوی مسجد جامع نهزم، آن سوی آب بندان های صیقل کومه پنهان مانده است.
اگر در گیلان بخواهی ردی از یک بقعه بیابی، علامتش درختان کهنسال آزاد است. بقول دکتر ستوده«هرجا پیله پیله داره اونجه گیلکان مزاره» از جاده روستا تا بقعه، راه زیادی است اما تک درختان آزاد کهنسال راهنمای خوبی است تا تو را به دیگر درختان برساند که شاخه های خود را به تمنا به آسمان سوده اند.
همین درختان جاذب صدای آزاد دهنده محیط اند و در سکوت گورستان روستا نوای بلبلان تو را به مادر طبیعت دعوت می کند. در وسط وادی خاموشان نهزم، بقعه ای با معماری بی نظیر تورا به نیایش در خلوت انسانی فرا می خواند. خوشبختانه اینجا دست نوسازی اوقاف به معماری بقعه آسیب نزده است.
ایوان بلند بقعه، سقف چوبی با شیرسرهای تزیینی و سفال هایی که خزه بسته، همگی بوی گیلان دروه قاجار می دهد. در و پنجره های چوبی مشبک، بقدری زیباست که هرشبکه سوی چشمان خراطی را در خود نهفته دارد، بی آنکه نام سازنده اش در اثر بماند.گره های چینی و شبکه های چوبی تو را به تمنای خواستن وا می دارد تا گره ای از مشکلات خلق بگشایی.

ماذنه ای که نیازمند مرمت است
ماذنه ای نه چندان بلند در شمال غربی بقعه بر بام قرار گرفته است اما ماذنه و اتاقک منتهی به آن تخریب شده و درب چوبی مشبک آن هم مفقود. تخریب راه پله ماذنه، مانع از رفتن به ماذنه می شود.
اگرچه بقعه بر یک کرسی بلند قرار گرفته، اما خزه های روییده بر بدنه سفال های قاشقی و بدنه رطوبت کشیده بقعه، خود گویای حجم رسیدگی به بقعه ای هست که ۱۵سال پیش در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت شده است.
اگرچه بقعه دو درب از پلکان شرقی و غربی دارد، اما تنها پله غربی گشوده است. وقتی از در چوبی دو لنگه سبز داخل تَلار می شوی، بوی نم چوب و کهنگی خشت و ساروج تو را به عمق تاریخ می برد. باز کردن ۹ در چوبی دو لنگه ایوان کافی است تا شعله های نیمروز بخشی از بوی نم را بکاهد. وجود درختان کهنسال خنکای مطبوعی را به داخل بقعه هدیه می دهد. نور ضعیفی از بالای شبکه های چوبی پنجره ها به داخل بقعه می تابد و بازی نور را بیشتر می کند.
پس از ایوان با یک در چوبی می توان وارد فضای هشت ضلعی بقعه شد. خفنگ هلالی سردر با پارچه های مخمل پوشیده شده و فضای هشتی هم پر شده از تصاویر مذهبی. افسوس که ضریح آهنی وصله ناجوری به اینهمه اصالت هنری شده است و بجای ضریح چوبی مشبک، شبکه های آهنی زرین سنت های هنری گیلان را به سخره گرفته است.
در میان تصاویر روی دیوار، چهره شبه نقاشی پیرمردی دیده می شود که زیر آن نوشته شده: «مرحوم محمد علی عبادتگر، متولی بقعه که در تاریخ نهم آذرماه ۱۳۵۲ خورشیدی به رحمت ایزدی پیوسته است.»
آنگونه که یکی از اهالی می گوید: پس از وی دخترش حلمیه عبادتگر متولی بقعه می شود. حلیمه تا زمانیکه زنده بود، اجازه نمی داد بقعه را به شکل امروزی مرمت کنند و حتی برای حفاظت بقعه ای که عمده مصالحش چوب است، نمی گذاشت گاز کشی شود.
حالا ۷سالی می شود که حلیمه به رحمت خدا رفته و در حیاط بقعه در کنار دو فرزند شهیدش آرمیده است.
کارشناس مسئول ثبت بناهای میراثی گیلان می گوید: این بقعه با معماری بومی گیلان در دوره قاجار ساخته شده است. بقعه مدفن دو تن از پرهیزکاران بنام های «آقا سید احمد» و «آقا سید ابوالقاسم » است که در ترویج دین اسلام در منطقه نقش بسزایی داشتند.

بقعه ای که ثبت ملی شد و صندوق چوبی که دیگر نیست
سید مهدی میرصالحی با اشاره به ویژگی های معماری این بنا می افزاید: بقعه بنایی است کرسی بلند که از آجر ساخته شده و دو طبقه بنظر می رسد. از خارج مستطیل شکل به ابعاد ۶/۱۱ متر در ۹/۱۲ متر می باشد. و از داخل (صحن بقعه) دارای فضایی هشت ضلعی است و ایوانی در ضلع شرقی آن و دو اتاق کوچک که ورود به آنها از داخل همین ایوان مسیر می باشد در شمال و جنوب گوشه شرق صحن بقعه ساخته شده است.
وی ضمن برشمردن عوامل تزیینی این بقعه یادآور می شود: ضریح چوبی و گره چینی شده بقعه پنجره های چوبی نما و نقوش بر روی آنها و همچنین شیر سرهای دامنه اطراف از ویژگی های ممتاز این بناست.
میرصالحی ابراز می دارد: این بنا، در تاریخ ۱۴مرداد ۱۳۸۲با شماره ۹۴۰۷به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .

وعده مرمت بقعه
معاون میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گیلان در پاسخ به این سئوال که چرا ضریح چوبی بقعه اکنون وجود ندارد، می گوید: ضریح چوبی بقعه که از هنرهای خراطی گیلان بود، در سالهای پیش خراب شده بود و هیات امنا آن را تعویض کرده است.
وی جهانی پیرامون مرمت بنای اصلی بقعه هم می گوید: در حال حاضر بنا از استحکام خوبی برخوردار است. سال گذشته، بخش هایی از بقعه مرمت شد ولی با کمبود اعتبار تداوم آن به امسال موکول شده است.
جهانی ادامه می دهد: شرح عملیات مرمت این بقعه تکمیل شده و به زودی با پیمانکار مجری قرارداد منعقد می گردد. این مرمت شامل؛ تراشیدن و ساب دادن دیوار نمای آجری، مرمت نمای آجری و درجازنی آجرها، بندکشی آجر نمای خارجی،تعمیر در و پنجره های چوبی وسمباده کاری و شاپان و رنگ آمیزی کارهای چوبی می باشد.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *