اخبارتاریخگردشگری

بمنظور کمک به احیا؛ ساخت مستند «فروغ» کلید خورد/کمپین دانش آموختگان قدیمی ترین مدرسه دخترانه گیلان

 گیل مهر- مهری شیرمحمدی

بیش از ۱۱۶سال از تاسیس آن می گذرد. اما مانند ۳سال پیش دیگر رنگ پریده  و انبار ضایعات آموزش و پرورش نیست. اگرچه درب قدیمی ترین مدرسه دخترانه در محله آفخرای رشت همچنان بروی گردشگران بسته است، اما نصب تابلوی میراث فرهنگی جلوی درب مدرسه ی «فروغ» از سال گذشته، ارزش والای این مدرسه را نشان می دهد.

از زمان انتشار گزارشی با عنوان«فروغ روبه افول است» در تاریخ ۲۴/۱/۱۳۹۵، بقلم نگارنده این مدرسه مورد بازدید بسیاری از مقامات مسئول استانی و گیلانی قرار گرفته است.

یکماه پس از انتشار گزارش، از همه زودتر پای محمدباقر نوبخت، رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، به مدرسه ای باز شد که در تاریخ تحصیل نوین دختران گیلان تاثیر بسزایی داشت. ۱۶اردیبهشت ۱۳۹۵، محمدحسن طالبیان، معاون اسبق سازمان میراث فرهنگی کشور، نیز نوبخت را در بازدید همراهی می کرد. از همان تاریخ قول های مساعدی برای تامین اعتبار و مرمت و احیای فروغ داده شد. اگرچه این اعتبارها بصورت قطره چکانی از سوی سازمان میراث فرهنگی تزریق گردید ولی مرمت این عمارت به دلیل عدم مشارکت مالک حقوقی یعنی اداره کل آموزش و پرورش گیلان، متوقف مانده است.

بااین حال مدرسه فروغ در سراسر کشور شناخته شده و حالا می دانیم پس از مدرسه دخترانه «تومانیان» و «ممورال» های تبریز، «فروغ» سومین مدرسه قدیمی دخترانه کشور است.

نام این مدرسه، ابتدا «مهستی» بود . قبل از انقلاب ،« فروغ» نام گرفت و بعد از انقلاب اسلامی به دبیرستان ۱۷شهریور تغییر نام داد. بر اساس مستندات اداره کل میراث فرهنگی یلان، این مدرسه در سال ۱۲۸۴ شمسی ساخته شده است. البته بر اساس یادداشت های برخی مورخان از جمله «شادی پیروزی»، به سال ۱۲۸۲ خورشیدی و بر اساس کتاب «مرادعلی توانا» در سال ۱۲۷۹خورشیدی تاسیس شده است.

این مدرسه از آن جهت در تاریخ آموزش و پرورش باید مهم باشد که سمبل تلاش جامعه زنان و دختران بعد از انقلاب مشروطه به فراگیری آموزش و پرورش خارج از فضای جنسیت است. فروغ در سال ۱۳۱۲ خورشیدی توانست مجوز تاسیس دوره کامل متوسطه را هم دریافت نماید. بودجه این مدرسه توسط انجمن خیریه آمریکایی تامین می شد.

در این مدرسه ابتدا رشته «خانه داری» تدریس می شد، اما بعدها رشته های طبیعی و علمی نیز به رشته خانه داری اضافه گردید. این دبیرستان، دخترانی را تحویل جامعه داده که برخی در سطح دنیا مطرح هستند. مهمترین آنها «دکتر آذر اندامی» باکتری شناس و تولید کننده واکسن وبای التور و شاعره نامی «مهکامه محصص لاهیجانی»، دوست پروین اعتصامی، است که مدتی هم مدیریت دبیرستان مذکور را برعهده داشت.

اخیرا، دانش آموختگان فروغ به کمک فضای مجازی در سراسر دنیا یکدیگر را پیدا کرده و گروه تلگرامی دانش آموختگان فروغ را با بیش از ۱۰۰۰عضو تشکیل داده اند. دختران فروغ تلاش دارند به مرمت و احیای این مدرسه کمک کنند.

افزون بر آن، یک بانوی مستندساز، ساخت نخستین مستند از مدرسه فروغ را کلید زده است.

«فرشته توکلی» درباره ی هدفش از ساخت این مستند می گوید: بنده اگرچه دانش آموخته فروغ نیستم ولی ساخت این مستند، ادای دینی است به تاریخ پرفراز و نشیب تحصیل دختران و زنانی که برای رسیدن به این هدف از جان و آبروی خود مایه گذاشتند.

وی ضمن یادآوری از زنانی که بنام «ملاباجی» در خانه های خود به دختران آموزش می دادند، یادآور می شود: فروغ هم به لحاظ بنا و هم به لحاظ شیوه های نوین آموزش در کشور سرآمد است. فروغ با بیش از ۱۱۶سال قدمت، جایگاه ویژه ای در تاریخ آموزش و پرورش ایران دارد و قدمت آن حتی از مدرسه ژاندارک تهران (تاسیس ۱۳۱۵) بعنوان پایتخت بیشتر است.

دانش آموخته انجمن سینمای جوان با اشاره به تاریخ ساخت مدرسه تومانیان و ممورال آمریکایی تبریز می افزاید: بسیاری از شهرها همانند اصفهان -که ادعای داشتن قدیمی ترین مدرسه دخترانه را دارند- جایگاه پایین تری نسبت به فروغ دارند. فروغ سومین مدرسه دخترانه به لحاظ احداث بنای اختصاصی برای مدرسه است. تحقیقات بنده نشان داده بسیاری از این مدرس ابتدا اتاقکی در خانه های شخصی یا استیجاری بوده و بعد از ساخت مدرسه، تاریخ تشکیل مدرسه در همان اتاقک را بعنوان سال تاسیس قید کرده اند. در حالکیه مدرسه فروغ از ابتدا بعنوان مدرسه ساخته شده است. بنابراین بسیاری از مدارسی که عنوان قدیمی ترین مدرسه به آن اطلاق می شود، اصالت تاریخی بر اساس سال تاسیس ندارند. بهمین دلیل فروغ بسیار بارزش است و سازه آن همچنان حفظ شده ولی متاسفانه از سوی متولیان فرهنگی مورد کم لطفی قرار گرفته است.

توکلی با اشاره به اقدام به تخریب فروغ توسط آموزش و پرورش و کمپین فعالان فرهنگی و رسانه ای که منجر به ثبت ملی این بنا شد، تصریح کرد: با وجود ثبت این بنا از سال ۱۳۸۷، متاسفانه مدرسه رها شده است. از رسانه ها و فعالان  فرهنگی انتظار می رفت از همان زمان برای احیای این بنا حرکت های فرهنگی خود را ادامه می دادند. اما کم توجهی مسئولان و متولیان فرهنگی و فقدان تلاش کافی رسانه ها نتوانست  به تغییر کاربری فرهنگی فروغ در این سالها کمک کند.

نویسنده و کارگردان مستند مدرسه فروغ همچنین گفت: اگرچه دانش آموخته فروغ نیستم اما خود را جزئی از زنانی می دانم که برای آموزش زنان تلاش کردند. بنابراین خواستم با ساخت این مستند، دینم را به زنان فرهیخته سرزمینم ادا کنم.

فرشته توکلی تصریح کرد: این مستند برگرفته از آرشیو مقالات و مستندات تاریخی و همچنین مصاحبه با دانش آموختگان و دبیران سالخورده فروغ  و فعالان فرهنگی است که برای حفظ فروغ تلاش کردند. از علاقمندان تقاضا دارم اگر تصاویر، اسناد و مستنداتی از تاریخچه، دبیران و دانش آموختگان فروغ دارند، برای بهتر شدن مستند در اختیار بنده قرار دهند.

دانش آموخته انجمن سینمای جوان با اشاره به دریافت مجوزهای لازم برای فیلمبرداری از بنا یادآور شد: اداره کل آموزرش و پرورش بعنوان مالک و اداره کل میراث فرهنگی بعنوان متولی بناهای میراثی در انجام صدور مجوزهای لازم همکاری داشتند و امیدوارم ساخت نخستین مستند از فروغ، فتح بابی باشد برای دیگر علاقمندان تا مستندهای دیگری در مورد این پتانسیل با ارزش گیلان  و بانوان فرهیخته ای که فروغ تحویل جامعه داده است، تهیه گردد.

وی با اشاره به کمپین ۱۰۰۰ نفره دانش آموختگان فروغ  اذعان کرد: بی شک اگر نهادهای متولی با تشکل های مردمی همکاری خوبی داشته باشد، همین ظرفیت های مردمی و تشکل های غیر دولتی می تواند به مرمت و احیای فروغ کمک کنند. بنابراین تلاش خواهم کرد این همدلی ها را نیز در مستند فروغ بازتاب دهم.

نوشته های مشابه

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *