تاریخگردشگری

تاریخچه ی نماد شهرداری رشت؛ کلیدهای متقاطع، از آغاز پیدایش تا مفهوم شهرنشینی

گیل مهر- مهری شیرمحمدی
یکی از تصاویری که روزانه بسیاری از شهروندان دیده و به سادگی از کنار آن می گذرند؛ تصویر دو کلیدی است که به صورت متقاطع بر روی هم قرار گرفته است. این تصویر در همه جای شهر به چشم می خورد. از نرده های دور میدان شهرداری گرفته، تا گچ بری برجسته ی بالای بالکن عمارت تاریخی شهرداری رشت و دقیقا زیر برج ساعت، تا بنرها و تبلوهای تبلیغاتی و حتی نامه های اداری شهرداری. این کلیدها سالهاست شهروندان زیادی را از نظر گذرانده و شهرداران زیادی را به خود دیده است.
اگر برای پرداخت عوارض سالیانه ی منزل و یا پرداخت عوارض زباله اش هم به شهرداری مراجعه کرده باشد، در فیش های عوارض دو کلید، به چشمان بهت زده تان لبخند می زند.
این دو کلید، سالهاست نماد شهرداری رشت است. اما ازچه زمانی وارد مکاتبات شهرداری شد.
اولین رئیس بلدیه، در سال ۱۲۸۶ خورشیدی توسط انجمن شهر انتخاب شد. اسناد کمی از مکاتبات اداری آن دوران وجود دارد. قدیمی ترین نامه ای که سمبل کلید در آن دیده می شود، نامه ای است در ۲۱ امرداد ۱۳۰۶ خورشیدی. در این نامه دو شیر شمشیر بدست روبروی هم بر روی دو پا ایستاده اند و دو کلید متقاطع به سمت بالا در زیر پای شیرهاست و عدد ۱۳۰۰ خورشیدی زیر آن حک شده است.
هر چند در سال ۱۳۰۴ و با روی کار آمدن پهلوی به نشان شیر و شمشیر زیاد توجه می شد؛ ولی عدد ۱۳۰۰ نشان می دهد سمبل مربوط به دوران پیش از پهلوی است. سمبل شیر در فرهنگ ایرانی نماد قدرت و شکوه بود و در سکه های بسیاری از دوره های تاریخی از جمله قاجار این سمبل (شیرو خورشید و شمشیر)دیده می شود.
نامه ی مذکور مربوط به درخواست مرخصی رئیس وقت بلدیه، آقای احتشامی است که قصد دارد به دلیل درمان کسالت خود به تهران برود و رئیس حسابداری را در غیاب خود کفیل شهرداری قرار داده است.
بی شک این آرم زودتر از سال یاد شده در نامه های اداری بلدیه جا باز کرده بود. مهندس روبرت واهانیان عقیده دارد، سمبل شیر و شمشیر و کلید احتمالا در سالهای ۱۲۹۹ ه. ش و پس از اصلاح قانون شهرداری ها وارد سربرگ مکاتبات اداری شده است.
در دوازدهم اسفند سال یاد شده، در آرم نامه های شهرداری تنها یک شیر و یک کلید دیده می شود. مهندس روبرت واهانیان نامه ی دیگری از اسناد شهرداری در اختیار دارد که در آن شیری بر چهاردست و پا و بدون شمشیر ایستاده و پشت سرش عمارت قدیمی شهرداری در هاله ای از نور دیده می شود و زیر پای شیر یک کلید به صورت وارونه دیده می شود.
با برگزاری مجدد انتخابات انجمن بلدیه، در خرداد ۱۳۰۵، سید محمود ویشکاهی، رئیس انجمن بلدیه شد و در مرداد همان سال ویشکاهی با اکثریت آرا، رئیس بلدیه شد. غافل از آنکه شهردار فرمایشی با یک تلگراف از تهران روانه ی رشت است. مقاومت انجمن بلدیه سودی نداشت و « حاج احتشام نظام» رئیس بلدیه شد. این وقایع مربوط به شهریور ۱۳۰۵ است.
آنگونه که نیکوئیه، نویسنده تاریخچه بلدیه نوشته ؛ حضور احتشامی در بلدیه یک سال بیشتر دوام نیاورد و مرخصی او بدلیل کسالت منجر به رفتن دائمی اش از رشت به تهران شد و آنگونه که در نامه ی مرخصی احتشامی پیداست، کفالت بلدیه را « نصرالله رضا »، رئیس محاسبات بلدیه بر عهده می گیرد.
آیا تغییر مختصر آرم شهرداری در دوران کوتاه زمامداری ویشکاهی صورت گرفته یا حاج احتشام؟ به درستی نمی دانیم.
عمارت تاریخی شهرداری در حال حاضر دارای دو نماد کلید متقاطع است . اما در دوران زمامداری پهلوی اول، به جای دو کلید، تصویر دو شیر روبروی هم با هاله ای نور مانند در پشت سر دیده می شود و در زیر پای شیرها دو کلید متقاطع دیده می شود.
برج شهرداری، آنگونه که مرمتگر عمارت شهرداری گزارش می دهد، در سال ۱۳۰۸ به دستور رضا شاه تغییراتی یافت و از برج دیدبانی تبدیل به برج ساعت شد. در همان سالها طی فراخوانی، یک طراح شکل جدید را طراحی نمود و ساعت بالای برج قرار گرفت و به جای نشان شیر و کلید، تنها دو کلید متقاطع به سمت پایین همراه با دو گلدان بر روی عمارت شهرداری نقش بست. یعنی سمبل دو کلید در سال ۱۳۰۸ وارد اداره بلدیه شده بود.
اما این تمام ماجرا نیست. آرم سربرگ های شهرداری تا سالهای بعد از پیروزی انقلاب و تا اواخر سالهای ۱۳۵۸همچنان شیر ، کلید و عمارت شهرداری بود و نامه هایی که از استانداری به شهرداری ابلاغ می شد، آرم شیر و تاج و یک خط ممتد به جای کلید در زیر پای شیر داشت.
در هرحال تغییرات درآرم شهرداری همچنان ادامه پیدا کرد و با رفتن پهلوی ها، از قدرقدرتی شیرها هم کاسته شد . بنظر می رسد تغییر آرم شهرداری پس از صدور پیام امام خمینی در فروردین ماه ۱۳۵۹ و آغاز انقلاب فرهنگی آغاز شده باشد. زیرا در نامه های اداری شهرداری در بهار و تابستان آن سال، آرم وسط پرچم ایران یعنی (الله) دیده می شود. این آرم تا دهه ی ۷۰ هم در سربرگ نامه های شهرداری دیده می شود. ولی تا سال ۱۳۷۷ آرم دو کلید متقاطع در نامه های اداری تثبیت می شود. آهنگ این تغییر پس از زلزله ی مهیب منجیل رخ داد.
پس از زلزله، عمارت تاریخی شهرداری به شدت آسیب دید و برج عمارت و کلیدهایش فروریخت. بطوری که شهردار وقت تصمیم به تخریب ساختمان گرفت. ولی با ممانعت میراث فرهنگی روبرو شد. در همان سال مهندس واهانیان از سوی شهرداری مامور نظارت بر مرمت برج ساعت شهرداری می شود.
واهانیان تلاش دارد الگوی گذشته را به همان شکل احیا نماید. وی تصویر یک یکم از طرح های کلید و گلدان و گل بوته هایی دارد که دقیقا در برج شهرداری مرمت شده است.
وی در این باره می گوید: میراث فرهنگی تصویر کوچکی از سمبل شهرداری را که در سال ۱۳۰۸ بر روی برج ساعت حک شده بود، برای من فرستاد و من نیز تصویر بزرگی در ابعاد یک یکم تهیه و در نهایت شابلونی از آن تهیه کردم تا بنا بتواند نماد برجسته شهرداری را در سرجای خود دقیق نصب نماید.
واهانیان همچنین می گوید: پس از طرحی که من کشیدم، یکی از کارشناسان شهرداری به نام مهندس پیربازاریان این طرح را از من گرفت و نقشه کامپیوتری از آن تهیه کرد و کم کم این طرح یعنی دو کلید متقاطع وارد آرم شهرداری شد. بطوریکه در دهه ی ۱۳۷۰ این آرم به عنوان سمبل شهرداری رشت شد.
در برنامه های مناسبتی شهرداری، گاها دیده شده یک جفت کلید به عنوان نماد به میهمان برنامه داده می شود.
مهندس روبرت واهانیان تبریز، در این باره می گوید: کلید، وسیله ای است که با آن می توان به جایی وارد شد. در مفهوم شهرنشینی وقتی شهرداری کلید شهرش را به کسی اعطا می کند، درواقع به آن فرد خوش آمد گفته و وی را به آن شهر دعوت کرده است.
این بار اگر به شهرداری مراجعه کردید، و آرم کلید به شما لبخند زد، بدانید که شما هم شهروند این شهر بوده و نسبت به شهرتان مسئولیتهایی دارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *