اخبارتاریخ

تبارشناسی خاندان‌های قدیمی گیلان،  در انجمن مفاخر گیلان بررسی شد

🖊گیل‌مهر-الهام کیانپور

جلسه‌ای دیگر از سلسله نشست‌های تخصصی انجمن مفاخر گیلان، صبح روز یکشنبه ۵ اسفندماه با مدیریت دکتر ابراهیم صفری در دفتر این انجمن در مجتمع خاتم الانبیاء رشت برگزار شد.

صفری ضمن خیرمقدم به مدعوین، گزارش کوتاهی پیرامون اخبار و رویدادهای فرهنگی هفته داد و در ادامه به معرفی سخنران نشست و آثار پژوهشی وی پرداخت.

سپس علی امیری، سندپژوه و معاون پژوهشی اداره کل اسناد‌ و کتابخانه‌ی ملی گیلان، سخنان خود را با موضوع «پیش‌درآمدی بر تبارشناسی خاندان‌های قدیمی گیلان» عنوان نمود.

امیری با این مقدمه که گیلان استانی با استعداد‌های مختلف، از دیرباز محل سکونت انسان‌ها بوده گفت:  تاریخ خاندان‌ها و پراکندگی اقوام ساکن گیلان از صفویه به بعد شفاف‌تر است، در این راستا به دو تیپ خاندان در گیلان می توان اشاره نمود: خاندان‌های نواحی کوهستانی و نواحی جلگه‌نشین. خاندان‌های کوهستان‌نشین از نظر قدمت، اصالت تاریخی و تمرکز اجدادی، نسبت به منطقه‌ی جلگه‌نشین، قدیمی‌تر و پراعتبارتر هستند.

وی دوره‌ی صفویه را  نقطه‌ی بازشناسی پیشینه‌ی اقوام قدیمی گیلان‌ معرفی نمود و افزود: از این دوره به بعد شاهد خاندان‌هایی هستیم که در حوزه‌ی حکمرانی و تعیین تکلیف منطقه‌ی خود دارای نفوذ و قدرت بسیاری هستند که از آن میان می توان در ناحیه‌ی شرق گیلان به خاندان‌های امین‌دیوانی یا صفاری، منجم‌باشی لنگرودی، صوفی املشی، پایین‌حیاتی، میان‌حیاتی، بالاحیاتی، سادات نواحی چابکسر و کلاچای و امثال آن اشاره کرد. در منطقه‌ی غرب گیلان نیز خاندان‌های اصیل تالش، ماسال، سادات انزلی و آستارا، در فومن، خاندان سادات مقیمی و  در رشت نیز خاندان‌های سمیعی‌رشتی و امثال آن را می توان نام برد که در تاریخ تحولات معاصر گیلان نیز تاثیرگذار بودند.

این پژوهشگر در ادامه، ضمن اشاره به جنگ چالدران در دوره‌ی صفویه به حضور و نقش موثر سرداران گیلانی، چون رستم کلاه چرمینه پرداخت و گفت: از شاخص‌ترین تیره‌های رستم کلاه چرمینه می توان به خاندان شبان اشاره کرد، خاندانی که دو سده نقش غیرقابل انکاری در حکمرانی نواحی تالش داشته‌اند و از دیگر تیره‌های رستم می‌توان از خاندان‌های یاوری، طوایف و سادات تالش نام برد.

امیری ضمن پرداختن به خاندان قدیمی صوفی سیاوش به نقش آفرینی آن‌ها در ۴۰۰ سال و‌اندی اشاره کرده و از شاخص‌ترین فرد این خاندان، نصرت‌الله خان صوفی سیاوش را نام برد و در ادامه محور سخنان خود را خاندان تاثیرگذار امین‌دیوانی یا صفاری قرار داد و گفت: مهم‌ترین فرد این خاندان، یعنی آقاصادق، فردی بود که در زمان شلوغی‌های پس از کریم‌خان زند به آقامحمدخان قاجار برای انقیاد قدرت جهت سلطنت او کمک نمود. وی در ادامه ضمن نام بردن از نوادگان آقاصادق به نقش و جایگاه آن‌ها در تاریخ پرداخت و افزود: خاندان امبن دیوانی یا صفاری‌ها خود را به برادر یعقوب لیث صفاری منسوب می‌دانند.

این سندپژوه با بیان آن‌که مهم‌ترین، بزرگ‌ترین، سیاسی‌ترین و رجال‌پرورترین خاندان در ۳۰۰ سال اخیر، خاندان بزرگ سمیعی هستند،گفت: جدّ بزرگ این خاندان، حاج محمدحسین تبریزی است که در کار داد و ستد تجاری بوده و به همراه فرزندش حاج سمیع به گیلان مهاجرت نموده، که  از اواخر زندیه شاهد پدیداری خاندان سمیعی هستیم. امیری گفت: ۳۸ خاندان سمیعی، امروزه وجود دارد که اصالت آن‌ها به تبریز برمی‌گردد و چهره‌های شاخص فرهنگی و سیاسی در حوزه‌ی تحولات تاریخی رشت هستند که از آن میان می‌توان به: حاج میرزا سمیع رشتی، صابر سمیعی، مشیری سمیعی، مهربان سمیعی، نجدی سمیعی، هاشم سمیعی، ابتهاج سمیعی، اسدی سمیعی، حاجی سمیعی، خجسته سمیعی،مستوفی سمیعی، بابک سمیعی و امثال آن اشاره کرد.

امیری در ادامه با نشان دادن چند شجره‌نامه از خاندان‌های تاثیرگذار گیلانی، به شرح و توضیح پیرامون آن پرداخت.

این پژوهشگر همچنین از خاندان‌هایی چون اسحاقی، هدایت‌الله فومنی، یوسفی، شیردل‌پور، خان حاکمی، فومنی انصاری و یوسفی  نام بود که در دوره‌ی قاجاریه، عیار، اقتدار و‌قدرت خود را از دست دادند و در دل تاریخ فراموش شدند.

امیری در ادامه به خاندان‌هایی چون  خاندان فخرایی، قوام زاده، حاتم، رضا، رفیع  و‌ مژدهی  که در دوره‌ی قاجار معروف شدند اشاره و پیرامون‌شان صحبت نمود و در پایان گفت: تاریخ‌نگاری تبار خانواده‌های گیلانی کار دشواری نیست، اما  بسیار مورد بی‌توجهی و بی‌مهری قرار گرفته است که امید است به آن نگاه و توجه‌ای بیشتر داشت.

در پایان، نیز اعضای انجمن و‌مهمانان، پرسش ها و‌ مطالب مرتبط به موضوع جلسه را مطرح نمودند و در ادامه، لوح سپاس جشنواره‌ی فرهنگی هنری فجر، ازطرف دبیرخانه جشنواره به اعضای اجرایی و اعضای فعال و  فرهیخته‌ی انجمن مفاخر گیلان اعطا گردید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *