اخباراقتصادصنایع دستی

حرفه ای به قدمت عصر آهن/ آهنگری پیرسرای رشت ۱۰۰ساله شد

گیل مهر- مهری شیرمحمدی
۱۰۰سالی هست که این دکان پابرجاست. این را آهنگر پشت کوره می گوید. بام دکان آنقدر کوتاه است که می توان راحت سفال های قرمز قاشقی روی آن را برچید. اما نه، کوتاهی سقف نشان می دهد آستانه در چندین دهه آسفالت بر آسفالت کوچه را تاب آورده و این چنین فرو نسشته و در گذر سالیان و هرم گرمای کوره ذغال، سفال های سقفش کم ارتفاع و دست یافتنی شده است.
فصل باغ و بیجارکاری که شروع می شود، کوره آهنگری «اوستا حسن» هم دم مدام گُر می گیرد. اصلا از زمانی که آهن کشف شد و انسان توانست ابزارهای جنگی بسازد، کشاورزی هم رونق یافت. انسان عصر آهن، به مراتب از انسان دوره سنگی راحت تر زندگی می کرد.
لابه لای ابزارهای تولید شده -که جلوی درمغازه ی اوستا حسن چیده شده است- صدای چکش و سندان به گوش می رسد. اما اوستا حسن آهنگر، پیشبند چرمی «کاوه» را ندارد. آهن گداخته با قوت بازویش نرم می شود و یک مرتبه گرمای داس و داره در حوضچه ی آب گوشه ی مغازه به سردی می گراید. بخار و دود در فضا می پیچد و لبخند رضایت مشتری از «داره» ای که تعمیر شده به قوت بازوی آهنگر می افزاید.


اجناس چینی هم لابه لای تولیدات این آهنگر رشتی دیده می شود. این را می شود از حالت و رنگ «بُلو»، « چکش»، «شن کش» و «بیلچه» فهمید. البته اوستا حسن آنقدر صداقت دارد که به مشتری بگوید کدام جنس اعلاتراست و کدام یک تولیدات برادران چشم بادامی.
قیمت «داره» را می پرسم . پاسخ می دهد:« برای چه کاری می خواهی؟ اگر برای باغچه می خواهی، پولت را هدر نده یکم ضعیف تر هم باشد، کار تو را راه می اندازد. اما اگر برای بجارکاری و سر باغ می خواهی جنس خوب ببر. با فنر پیکان درست کردم فقط مراقب باش به سنگ نزنی. هر وقت هم کند شد بیار خودم برات تیز می کنم.»
مشتری دیگری برای خرید چکش آمده. اوستا حسن توضیح می دهد:« دسته داره از چوب درخت جنگلی است و خیلی محکم است. هر وقت دیگر کار نداشتی مثلا یکماه دیگر نخواستی استفاده کنی، چند روزی بینداز داخل آب تا چوبش باد کند و دوباره داخل بدنه تیغه محکم شود. بعدا هم تیغه را روغن بمال بگذار یک گوشه. اینجوری عمری برایت کار می کند.»
روزگاری در محله پیرسرای رشت، همه صاحب حرفه ای تولیدی بودند. سرتاسر این محور از دهنه سام تا ابتدای طالقانی عمدتا مغازه خراطی بود و توک و توک آهنگری. حالا به عدد انگشتان دست مغازه تولیدی پیدا می شود.


«استاد حسن حسینی صیقلانی» آهنگر پیرسرا درباره مغازه اش می گوید:« این مغازه ۱۰۰سال است که آهنگری است. ۳ نسل آهنگر به خود دیده. هر ۳تا استادکار قبلی فوت کردند. مغازه آهنگری من قبلا جلوتر بود. سال ۱۳۸۰ اینجا را از ورثه آهنگر قبلی اجاره کردم تا سال ۱۳۹۱ توانستم مغازه را بخرم.»
اوستا حسن از نوجوانی دم کوره آهنگری بزرگ شده است. آنگونه که خود می گوید: «کلاس پنجم را که خواندم در همین راسته پیرسرا نزد یک آهنگر کار می کردم. همانجا هم این حرفه را آموختم. استادم حسین عاشوری صداقت نام داشت و من هم حسن حسینی صداقت.»
از کوره اش می پرسم که چرا هنوز ذغالی است و سوختش را ارتقا نمی دهد؟ پاسخ می دهد:«فعلا همین جوابگوست. ذغال را با گونی می خرم. برایم ارزانتر تمام می شود. کیلویی ۳هزار تومان.»
گوشه مغازه اش ضایعات آهن دیده می شود. و بخش هایی از ماشین های اوراق شده. آنگونه که خود توضیح می دهد، داس و داره ای که با فنر پیکان درست می شود، بهترین نوع است. او ادامه می دهد: «آهن های اوراقی را کیلویی ۲۵ تومان می خرم. از فلکه تازه آباد. جایی که ماشین های اسقاطی را نگه می دارند. فنر پیکان را می خریم، می شکنیم و بسته به ابزاری که می خواهیم درست کنیم، اندازه اش متفاوت است. درکوره ذغال داغ کرده و آنقدر چکش می زنیم تا بخش هایی که می خواهیم انحنا پیدا کند. بعد هم لبه ابزار را با دستگاه تیز می کنیم.»
از او اجازه مصاحبه می خواهم. با خنده می گوید: «تاحالا با چند نفرخبرنگار مصاحبه کردم ولی هیچ کس درد ما را دوا نکرده است. برخی از مسئولان هم چند بار اینجا آمدند، عکس یادگاری گرفتند و وعده داده اند، ولی فقط در حد حرف بوده دریغ از اینکه حمایت کنند، تا بتوانم۱۰ میلین تومان بتوانم وام بگیرم.»
برخی از این مدیران را هم اسم می برد و یادآور می شود که امیدی به خیر ایشان ندارد.
پایان گفتگو با این آهنگر، یادآوری داستانی از حکایت های کتاب گلستان سعدی بود. (حکایت ۳۶ در سیرت پادشاهان)
دو برادر بودند يکي خدمت سلطان کردي و ديگر بزور بازو نان خوردي. باري توانگر گفت: درويش را که چرا خدمت نکني تا از مشقت کار کردن برهي.
گفت: تو چرا کار نکني تا از مذلت خدمت رهائي يابي که خردمندان گفته اند: نان خود خوردن و نشستن به که کمر زرين بخدمت بستن.
بدست آهن تفته کردن خمير/ به از دست بر سينه پيش امير

  

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *