اخبارمحیط زیستیادداشت

رانش دوباره بستر رودخانه گوهر رود/ کسی به فکر نجات کلاه فرنگی نیست

 گیل مهر- مهری شیرمحمدی

هنوز نیمه شب نشده بود، مه غلیظ دی ماه بدجوری هوای رشت را سنگین کرده بود. باغ میراثی محتشم به ظاهر در سکوتی شدید به خواب رفته بود. با وجود روشن بودن لامپ های این بوستان قدیمی، چشم به درستی درختان آزاد تنومند «باغ بیگلربیگی» را نمی دید.

انتهای باغ و نزدیک به عمارت اربابی کلاه فرنگی، آب رودخانه گوهررود مسیر خود را با یک پیچ تند می شکافد و به سمت غرب گیلان پیش می رود. با افزایش بارش های نیمه دوم سال، دیواره رودخانه جابجا شسته و پایین می رود. این را می توان به وضوح در نزدیکی عمارت کلاه فرنگی دید.

پشت به عمارت کلاه فرنگی و نزدیک به رودخانه، زبانه های آتش اندکی از غلظت مه را می کاهد. جلوتر تنی چند از جوانان، سرمای زمستان را به هُرم هیزم زبانه کشیده می ریختند.

اگرچه شعله های آتش، پناهی برای ایشان بود، اما جانپناهی برای درختان تنومند نبود. نه فقط درختان بلکه خطر در یک قدمی عمارتی است که بخش زیادی از مصالح این سازه بجامانده از دوره ناصرالدین شاه از چوب است.

اگرچه انتظار می رفت پس از ثبت ملی این باغ در فهرست بناهای میراثی کشور، حفاظت از باغ و کلاه فرنگی توسط شهرداری و میراث فرهنگی جدی تر گردد، اما یکی از شاهدان عینی می گوید، آتشِ برافروخته افراد لاابالی، ستون های چوبی ایوان عمارت را هر لحظه تهدید می کند.

 وی  به یاد می آورد که برخی از  اوباش محوطه بوستان، قصد کندن ستون چوبی عمارت برای سوزاندن را داشته اند. اگرچه با جلوگیری نگهبان، ستون در جای خود چف می شود ولی مشاهده دقیق نگارنده از تک تک ستون های عمارت نشان می دهد، بسیاری از آنها جابجا شده و در محل اصلی خود قرار نگرفته اند.

شهروند دیگری که در نزدیکی این باغ منزل دارد، می گوید: ایوان همکف کلاه فرنگی شبها محل کارتن خوابها شده است.

از وقتی که عمارت بعنوان پژوهشگاه، اداره کل میراث فرهنگی گیلان تغییر کاربری داد، استقرار یک نفر بطور شبانه روزی در این عمارت، دائمی شده است. اما آیا وی به تنهایی یارای نگهبانی از این عمارت ارزشمند را دارد.

فروردین ماه امسال که بارش های ممتد و سیل آسا موجب بالا آمدن رودخانه های رشت گردید، بخشی از رودخانه گوهررود و نزدیک به عمارت کلاه فرنگی، دچار رانش شد و دیواه رودخانه فروریخت. و چند اصله درخت نیز با این رانش از جا کنده شد.

اگرچه مدیر پایگاه پژوهشی میراث فرهنگی گیلان آن زمان اعلام کرد که هیچ خسارتی به عمارت وارد نشده و عمارت تا رودخانه ۱۶متر فاصله دارد، اما با تجدید بارش های نیمه دوم سال باید گفت اکنون این فاصله به ۱۰متر رسیده است و اگر این روند رانش و شسته شدن دیواره رودخانه ادامه یابد، چه بسا نوروز امسال با نشست عمارت کلاه فرنگی مواجه باشیم.

بررسی های نگارنده از ماه گذشته میزان رانش رودخانه را بخوبی نشان می دهد. درختان خشکیده باغ محتشم از سال پیش دست مایه هنرمندان شده تا با آن آثار بی بدیلی بسازند. یکی از آنها که نزدیک به عمارت است، جغدی است که در فرهنگ ایران نماد دانایی است. روزهای اخیر رانش رودخانه بحدی زیاد بوده که مجسمه جغد از مسیر خود مقدار زیادی حرکت کرده و عن قریب این هنر ارزنده به داخل رودخانه بیفتد.

اگرچه مدیر کل میراث فرهنگی و گردشگری گیلان از مکاتباتی می گوید که با شهرداری رشت در این زمینه داشته، ولی آنچه مشهود است از فروردین ماه تاکنون هیچ گونه اقدامی برای دیوار چینی رودخانه بویژه در حریم کلاه فرنگی صورت نگرفته است. مضاف بر اینکه مورد درخواست میراث آن زمان برداشت رمپ سنگی داخل رودخانه بود، که برداشته شد.

شهرود امیر انتخابی می گوید: شهرداری متولی رودخانه هاست و دیوار چینی رودخانه باید توسط شهرداری صورت گیرد.

هرچند متولی رودخانه ها آب منطقه ای است ولی در فقدان وظایف این اداره تاکنون شهرداری برای لایروبی و دیوار چینی وارد عمل شده است. ناگفته پیداست متولیان متعدد هم موجب حفاظت از این بنای دوره ناصری نشده است.

گفتنی است، تماس خبرنگار ما با شهردار منطقه ۲ –که باغ محتشم در محدوده این منطقه قرار دارد- بی پاسخ ماند.

رودخانه گوهر رود از لاکان رشت سرچشمه گرفته و پس از گذر از باغ محتشم و  میدان رازی بسمت غرب رشت یعنی محله چمارسرا می رود. خطرِ سقوطِ عمارتی که با کلاه سیلندری اش معروف شده، هر روز نزدیک تر می شود. و ممکن است همانند یخچال طبیعی این باغ روزی کلاه فرنگی را هم تنها در عکس ها دیده شود.

عمارتی که در زمان ناصرالدین شاه قاجار توسط «اکبرخان بیگلربیگی» ،اجاره دار گمرکات گیلان، مازنداران، خراسان و کرمانشاه ساخته شد، بعد از فوت اکبرخان به همسر و پسرعموی ایشان یعنی «صادق خان اکبر محتشم الملک» (ملقب به سردار معتمد) که چند نوبت والی گیلان بود، به ارث می رسد و از آن پس، «باغ محتشم» خوانده می شد.

دهه ۱۳۳۹ اداره مالیاتی بواسطه بدهی سردار معتمد، باغ را تصرف و به شهرداری رشت واگذار می نماید. این باغ در ۱۳۳۹ با نام «پارک شهر» تغییر کاربری یافت و متاسفانه در گذر زمان بخش های زیادی از این باغ تبدیل به ادارات دولتی گردید. سال ۵۶  به دستور یکی از اعضای خانواده پهلوی اجازه اسکان والی گیلان در این عمارت ملغی گردید.

عمارت کلاه فرنگی که پیش از انقلاب، محل پذیرایی از رجال دولتی بود،  در اوایل انقلاب ۱۳۵۷ متروک  و مامنی برای معتادان شد و همین امر باعث حریق در عمارت گردید.

که بخاطر نوع معماری اش «کلاه فرنگی» لقب گرفته- از شخصیت های تاریخی زیادی پذیرایی کرده است؛  مظفرالدین شاه قاجار به سال ۱۲۸۱ خورشیدی در این عمارت نشسته و ورزا جنگ (جنگ بین دو گاو نر) تماشا کرد. محمدولی خان خلعتبری(سپهسالار) نیز چند روزی مهمان این عمارت بود. پادشاه افغانستان(امان الله میرزا) و ملکه اش در زمان حکمرانی تیمورتاش در کلاه فرنگی پذیرایی شدند. رضا خان نیز وقتی برای سرکوب جنبش جنگل به گیلان آمد، مدتی در همین عمارت مستقر بود. و سکانس هایی از سریال و فیلم سینمایی میرزا کوچک جنگلی و صحنه به دار آویختن دکتر حشمت در همین باغ و نزدیک به عمارت فیلمبرداری شد.(عبدالله وارث، کلاه فرنگی از دیروز تا امروز، ماهنامه ره آورد گیل،شماره ۹۳)

امید است با انتشار این گزارش، هرچه سریعتر دیوار چینی حریم رودخانه گوهر رود بویژه نزدیک به عمارت انجام شود.

    

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *