اخبارتاریخگردشگرییادداشت

رخش های رستم ابلق شده است؛ سردار شهید چالدران که بود

مهری شیرمحمدی
با روشن شدن چراغ هایش، موسیقی تالشی «هَیار هَیار» هم نواخته می شد. وجد و شادی و همخوانی به زبان تالشی با اثر استاد «هادی حمیدی» در میدان اصلی شهر «هَشتپر» می پیچید.
اما این شادی هم دیری نپایید. دیگر کسی نمی توانست از این تندیس بزرگ شهر تالش عکس یادگاری بگیرید. زیرا رستم و اسب هایش ابلق شده بود. بخشی از کابل های برقِ تندیس بزرگ «رستم کلاه چرمینه» از پیکره آویزان شده بود. مردم می گفتند بخشی ازکابل های برق در انبار شهرداری تالش خاک می خورد.
دست آور نخستین شورای شهر تالش، به زودی از جا کنده شد. ابتدا تصور بر تعمیر آن بود. ولی وقتی ماهنامه تالش در شماره ۴۶ خود در مورد فراخوان جدید شهرداری برای ساخت طرحی برای میدان امام شهر نوشت، معلوم شد زودتر از آنچه مردم تصور می کردند، رخش رستم کلاه چرمینه از میان مردم رخت بربست.مردم می گفتند، این پیکره حجیم را در ییلاقات پرت کرده اند. برخی آن را بی حرمتی به سردار شهیدی که در راه وطن جان داده بود، پنداشتند. برخی هم گفته بودند اگر این رستم برچیده نشود، خود را از سیم های برق آن حلق آویز خواهند کرد. اعتراض ها به هزینه گزاف ساخت پیکره از جیب مردم در سال ۱۳۸۸افزایش یافت، ولی فریادها به جایی نرسید.
حدود ۳سال پیش سردار شهید تالشی به هشتپر بازگشت. اما نه بدانگونه که بود، دیگر آن نور و شکوه گذشته را نداشت. افزون بر آن در گوشه ای از پارک حاشیه رودخانه «کرگانرود» بی رمق افتاده بود.
سردبیر ماهنامه تالش درباره این پیکره سردار تالشی -که بخشی از هویت مردم تالش است- می گوید: نصب پیکره «رستم کلاه چرمینه»، که یکی از سرداران بزرگ در تاریخ تالش است، در آن زمان حرکت خوبی از سوی مدیریت شهری بود و موجب شد بسیاری که این شخصیت تاریخی را نمی شناختند، بفکر مطالعه درباره هویت وی بیفتند. همان زمان ، ماهنامه تالش چندین شماره پیرامون نصب این تندیس مطالب منتشر کرد. و بخاطر دارم ۴۶ عکس روی جلد ماهنامه تالش چاپ شد و در شماره های متعددی پیرامون همین تندیس مطالب نقد و نظر منتشر گردید.
شهرام آزموده همچنین یادآور می شود: تندیس رستم کلاه چرمینه در آن زمان یکی از نمادهای اصلی شهر تالش بود که در میدان اصلی شهر هشتپر نصب شده بود و همان زمان برای ساخت آن هزینه گزافی پرداخت گردید. ولی کندن آن پس از آن همه هزینه تاسف آور بود. پس از کندن تندیس از میدان اصلی، مدتی تندیس را بالای تپه ای منتقل کردند و چند سال پیش دوباره نزدیک رودخانه نصب کردند. ولی درحال حاضر تندیس سیستم روشنایی ندارد. و عملا کارکرد گذشته ای که برایش تعریف شده بود، دیگر متصور نیست.
اما رستم کلاه چرمینه که بود. سرداری که هنوز بسیاری از بزرگان تالش، وی را پدر جد خود می دانند و با افتخار و نیکی از وی یاد می کنند.
دکتر فرشته طالش انساندوست- که از پژوهشگران برجسته گیلان است- می گوید: از کودکی بیاد دارم که مادربزرگم و مادرم از رستم کلاه چرمینه بعنوان جد بزرگمان یاد می کردند.
منابع مکتوب اطلاعات کمی در این زمینه نوشته اند. شاید بدان علت که تاریخ مکتوب گیلان پس از صفویه رشد مطلوبی داشت و پیش از آن مستندات مکتوب موجود نیست. آنچه از رد خاطرات شفاهی از رستم کلاه چرمینه باقی مانده، وی را یکی از سرداران جنگ معروف «چالداران» معرفی می کند.
جنگ چالداران، نخستین جنگ دولت صوفی با عثمانی در مرداد ماه سال ۸۹۳ خورشیدی بود که در نزدیکی شهرستان چالدران در شمال غربی ایران رخ داد. در این نبرد نابرابر، سپاه عثمانی به فرماندهی «سلطان سلیم اول» بر سپاه صفوی به فرماندهی «شاه اسماعیل اول» پیروز شد و طی آن کردستان باختری (کردستان ترکیه، کردستان عراق و کردستان سوریه امروزی) از ایران جدا شد.
معاون سازمان اسناد و کتابخانه ملی گیلان درباره این شخصیت تاریخی می گوید: در دوره صفویه جنگی بنام چالدران رخ داد که تعدادی از سرداران گیلانی در آن ایفای نقش داشتند. یکی از آنها رستم کلاه چرمینه است که تالشی الاصل بود و این اسم در تاریخ ذکر شده است و بازماندگان این خاندان هنوز در قید حیات هستند.
علی امیری می افزاید: بابا جد بسیاری از خاندان های ساکن در تالش رستم کلاه چرمینه بود. از جمله شاخص ترین تیره های بازمانده از رستم کلاه چرمینه خاندان «شبان» است و شبان چیزی حدود دو سده در تصمیم گیری های حکمرانی نواحی تالش نقش غیر قابل انکاری داشتند. «یوسف خان شبان» و پدرش «حاجت بیگ شبان» (که البته شبان از دوره صدور شناسنامه رایج شد) و جداش «اولاد بیگ» و جدش و همانطور بالاتر تا به رستم کلاه چرمینه می رسیم.


وی می افزاید: از رستم کلاه چرمینه چند خاندان در گیلان شناخته شده هستند.خاندان «یاوری» که جدشان یاور توپخانه رشت بود و در قشون دوره قاجار «عموی یوسف خان شبان» بود. خانواده «طوایف» و خاندان «شبان» از نسل وی هستند. ضمن اینکه سادات تالش که از دوران بعد از ماجرای ترکمچای حکومت نواحی تالش جنوبی به جد آنها یعنی« میرکاظم» تالش و بعد «میر حسن تالش» و اولاد وی رسید هم از بازماندگان رستم کلاه چرمینه هستند.
معاون سازمان اسناد و کتابخانه ملی یادآور می شود: بازماندگان رستم کلاه چرمینه، یکی از قدیمی ترین خاندان های حال حاضر گیلان هستند که چیزی حدود ۴۰۰سال پیشینه این خاندان در لابه لای میراث مکتوب دیده می شود.
امیری تاکید کرد: بی شک، پیش از این اسناد مکتوب، روایت های شفاهی هم از رستم کلاه چرمینه درمیان این خاندان هست که تا امروز مستند نشده و می باید مکتوب شود.
حالا رستم کلاه چرمینه به هشتپر بازگشته است اما بی نور و موسیقی تالشی. افتاده در حاشیه رودخانه کرگانرود. سرداری که موجب فخر تالش بود، می توانست شناسنامه هویت شهرستان های تالش نشین گیلان باشد. اما این پیکره حجیم نه تعمیر شده و نه مسافران اتراق کننده در حاشیه رودخانه او را می شناسند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *