اخبارتاریخکتاب

رشت و گیلان از نگاه روزنامه نگاران دوره پهلوی

به گزارش گیل مهر، «هفت سفرنامه شمال»، عنوان کتابی است که خاطرات روزنامه نگاران دوره پهلوی است و سال گذشته منتشر شده است. این کتاب گردآوری خاطرات ۴ روزنامه نگار سرشناس کشور به نام های: احمد ملکی، حسین فاطمی، ابوالحسن عمیدی نوری و محسن شاملوست و در فاصله سال های ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۵ خورشیدی از استان های گیلان و مازندارن دیدن کرده و گزارش سفر خود را در روزنامه ها منتشر کرده اند.
این کتاب از این جهت مهم است که در فاصله سال های ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ خورشیدی یعنی در دوران حکومت رضا پهلوی، مسافرت به دیگر شهرها بدون اخذ پروانه تردد از کلانتری محل ممکن نبود.
سید مهدی قطبی، گردآورنده این سفرنامه ها، دلیل این سختگیری را در مقدمه اینگونه می نویسد: «ورود به خطه شمال ایران(گیلان و مازندران) نسبت به سایر نقاط بسیار سخت و تشریفات خاصی داشت؛ به عبارتی به همه کس اجازه ورود نمی دادند مگر شهربانی کل کشور و اداره سیاسی تایید کند و تشریفات اداری خاص شامل پرسش درباره علت سفر، مشخصات مسافران و مسیر دقیق سفر بود که البته در صورت تایید موارد خواسته شده، مسافران به «عدم ارتباط با افراد محلی» و «عدم عکس برداری» نیز متعهد می شدند.»
وجود املاک خاص رضا شاه در گرگان و علی آباد کتول از نظر این پژوهشگر عمده ترین دلیل چنین سخت گیریهای بود. با این حال پس از حوادث شهریور ۱۳۲۰ و برکناری رضا شاه از قدرت، تا چند سال آزادی نسبی در مسافران ایجاد شد. روزنامه نگاران نخستین گروهی بودند که به قصد دیدار از تغییرات سیاسی و اجتماعی، به شمال کشور سفر می کنند.


احمد ملکی، مدیر مسئول روزنامه ستاره از ۲۸ اسفند۱۳۲۰ تا ۶فروردین ۱۳۲۱ مشاهدات سفر خود را منتشر می کند.
مطالعه این سفرنامه به لحاظ بررسی مسایل بهداشتی و اقتصادی آن دوران، وضعیت اجتماعی و حتی پوشش زنان، وضعیت چایکاری و توتون کاری در لاهیجان و… بسیار جالب توجه است. دیدن وضع رقت بار کودکانی که در اثر گرسنگی و مالاریا و فقدان دارو بسیار رنجور شده بودند، ایشان را واداشت که در همان زمان کوتاه که یکی از همراهان پزشک بوده، به اهالی روستای جمل آباد منجیل کمک کنند.
ملکی و دوستان با اقامت در هتل اروپا، وضعیت رشت را در زمان تحویل سال شرح می دهند. نواختن موسیقی توسط دسته موزیک شهرداری رشت از خوشترین خاطرات ملکی در سفر اول است.
دکتر حسین فاطمی، سردبیر روزنامه باختر نیز سفرنامه اش را در ۲۸اسفند ۱۳۲۱ به شمال کشور – که اولین مسافرت وی به شمال بود- منتشر کرد. وی که از فضای سنگین سیاست زده تهران بعد از برکناری رضاخان به شمال سفر می کند؛ دیدن آثار ظلم و ستم پهلوی و اوضاع رقت بار مردم بیشتر وی را رنجور می سازد.
ابوالحسن عمیدی نوری، سردبیر روزنامه های ستاره ایران و طوفان نیز از دیگر روزنامه نگارانی است که یک سال بعد از برکناری رضاخان به سمت شمال مسافرت می کند. دومین سفر این چهار روزنامه نگار، در شرایطی است که در برف گیرافتاده و بخشی از راه قزوین منجیل را پیاده در کولاک طی می کنند. شرح وضعیت گرسنگی و قحطی و احتکار چوب و ذغال و خوراک از جمله مواردی است که عمیدی در سفرنامه اش ذکر می کند. همچنین وضعیت فکری و تجدد خواهی مردم رشت از نکاتی است که عمیدی در سفرنامه اش برجسته می کند.
محسن شاملو نیز در گزارش سفرهای خود تحت عنوان: «خاطره یک مسافرت کوتاه از گیلان و مازندار دیدن نمایید» وضعیت معیشتی، بهداشتی و امنیتی شهرهای شمال کشور را در سفر خود نقل می کند.
عمیدی که سردبیر روزنامه ستاره و مدیر مجله تعلیم و تربیت بود، رشت را شهری آسیایی اروپایی توصیف می کند که مردمش در تجدد از تهرانی ها هم پیشی گرفته اند. وی در بخشی از یادداشت هایش می نویسد: « هرچند در بین اهالی این شهر، متدین زیاد یافت می شودولی هیچگاه دیده نشده که دین را با تعصب و خرافات توام نمایند یا راه ترقی را با سد دین مسدود نمایند.»

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *