اخبارتاریخچهره ها و یادبودهامطبوعات

روایتی از میراث معنوی دکتر فائق؛ وقتی «هوشنگ عباسی» بار امانت پزشک فرهنگ دوست گیلان را به دوش می کشد

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

به بهانه سالروز ولادت به دیدارش رفتم اما نه در مکان همیشگی. سالها بود دفتر ماهنامه «ره آورد گیل» در طبقه اول ساختمان دکتر فائق قرار داشت. ساختمانی ۳طبقه که مطب و منزل شخصی شادوران فائق، در منطقه آردکوبی خیابان امام‌خمینی رشت قرار داشت.  هربارکه می رفتم، همنشین اصلی «هوشنگ عباسی»، پزشک فرهنگ دوستی بود که جمع «اصحاب پنجشنبه» را بتازگی ترک گفته است.

اگرچه دفتر ماهنامه «ره آورد گیل» بعد از فوت فائق تغییر کرده، اما تصویر زنده یاد «دکتر محمدعلی فائق» بر دیوار دفتر جدید، باز هم خاطرات همکاری بیش از دو دهه فعالیت عباسی و فائق را یادآور می شود. فائق سالها پیش از آسوده خفتنش، امتیاز مجله ای را که خود تاسیس و منتشر می کرد، به کسی سپرد که  امینش بود و بیش از ۲۰۰ عنوان مقاله علمی و پژوهشی و ۳۰ عنوان کتاب در کارنامه فرهنگی خود دارد.

اگرچه این روزها با گران شدن کاغذ نشریات معتبر هم تیراژ خود را محدود کرده اند، اما هوشنگ عباسی همچنان امیدوار است بتواند تنها میراث معنوی دکتر فائق را زنده نگه دارد.

دفتر جدید «ره آورد گیل» ساختمان سابق نشریه «گیلان امروز» بود که مالکش، «کاظم شکوهی راد»، با مناعت طبع در اختیار تحریریه ره آورد گیل قرار داده است. اگرچه این بار صدای دکتر فائق از اتاق کناری به گوش نمی رسید، اما «هوشنگ عباسی» هنوز مرثیه خوان فائق بود و از آخرین روزهای زندگی فائق در بیمارستان می گفت و مراسم کفن و دفن و سنگینی تابوت فائق که بر دوش خود گذاشت.

هوشنگ عباسی این بار از گفتار و کردار ناصواب اطرافیان در نگه داشت میراث معنوی فائق، رنجیده خاطر بود. با این حال همچنان دغدغه حفظ تاریخ و فرهنگ گیلان را دارد و تاکید دارد: « میراث دکتر فائق دو مجله ره آورد گیل و گیلان ما و انجمن مهرورزان گیل است و باید حفظ شود»

  • «انجمن مهروزان گیل» و نشریه«گیلان ما» فعالیت خود را از چه سالی آغاز کرد؟

«انجمن مهروزان گیل» سال ۱۳۷۰ تاسیس شد و ابتدا، نشست های فرهنگی ۳نفره با حضور دکتر فائق، فریدون نوزاد و جعفر خمامی زاده بود و عصر هر پنجشنبه در منزل دکتر فائق برگزار می شد. بعدها افراد بیشتری به این جمع پیوستند. معروفترین آنها؛ دکتر سید حسن تائب، محمود بهزاد، سید محمدتقی میرابوالقاسمی، مهندس احمد محامد، فریدون پوررضا بودند و این جمع به «اصحاب پنجشنبه» معروف شدند. در جلسات انجمن ابتدا یک مقاله ارایه می شد و سپس شاعران گیلان سروده های خود را قرائت می کردند. مقالات جمع آوری شده این جمع، در مجله «گیلان ما» و بعدها در «ره آورد گیل» چاپ می شد.

  • درباره دوره های انتشار مجلات یاد شده، توضیح دهید.

 سال ۱۳۲۸ و زمانی که دکتر فائقِ جوان، در حزب ایران با چند تن از دوستان خود همچون نوزاد، دکتر گلشنی ، دکتر طلوعی فعالیت می کرد، از پدرش خواست تا مجوز نشریه بگیرد. مجوز گیلان ما زمانی بنام «میرزا علی فائق» دریافت شد که گیلان در اشغال متفقین بود و آن جوانان پرشور، مقالات تند  و انتقادی در دفاع از میهن می نوشتند.

با کودتای ۲۸مرداد ۱۳۳۲، «گیلان ما» توقیف شد. بعد از انقلاب اسلامی، دکتر فائق این بار «گیلان ما» را بنام خودش به سال ۱۳۵۸ مجوز گرفت و «گیلان ما» بعد از ۲۶سال وقفه این بار بصورت هفتگی منتشر می شد. البته در همان سالها فائق بیمار شد و برای مداوا ۶ماهی به آمریکا رفت. با وقفه انتشار، دوباره مجوز گیلان ما لغو گردید. بعد از بهبودی، فائق دوباره درخواست مجوز کرد. اما به دلایلی این پروسه طولانی شد. بنابراین فائق درخواست جدیدی به نام «ره آورد گیل» به ارشاد فرستاد.

نخستین شماره های «ره آورد گیل» در سالهای ۱۳۷۴ و ۱۳۷۸ بصورت دوفصلنامه  و حاوی مقالات انجمن مهرورزان گیل منتشر شد. تا اینکه مجوز رسمی، سال ۱۳۸۱ صادر گردید. همان سال مجوز درخواستی «گیلان ما» هم صادر گردید. بنابراین «گیلان ما» بصورت فصلنامه و «ره آورد گیل» بصورت دو فصلنامه چاپ می شد.

  • حضرتعالی چه سالی وارد «ره آورد گیل» شدید؟

سال ۱۳۸۴، دکتر فائق  از من دعوت کرد تا با مجلات یاد شده همکاری کنم. آن زمان با نشریات دیگر در حوزه مردم شناسی همکاری داشتم. از جمله دوماهنامه «گیله وا» که از سال ۷۰تا ۹۰سردبیر آن بودم. سال ۹۰  سردبیری «ره آورد گیل» بمن سپرده شد و همزمان عضو شورای سردبیری «گیلان ما» هم بودم.

دکتر فائق به دلیل کهولت سن نسبت به آینده مجلات یاد شده احساس خطر می کرد و دوست داشت انتشار این مجلات بعد از فوتش تداوم داشته باشد. یادم هست همان سالها مقاله ای در «گیلان ما» نوشتم تحت عنوان:« رویای دکتر فائق» و عنوان کردم که میراث واقعی دکتر فائق دومجله مذکور و« انجمن مهرورزان گیل» است و فرهنگ دوستدان گیلان باید برای حفظ آن تلاش کنند.

دکتر فائق ابتدا از فرزندان خود خواست تا این تشکیلات را ادامه دهند. البته فرزندان وی مقطع کوتاهی بعد از انقلاب به ایران بازگشتند و دوباره به آمریکا مهاجرت کردند. این درخواست، توسط فرزندان پذیرفته نشد. شما بهتر می دانید، انتشار رسانه مکتوب کمرشکن است. علاوه بر هزینه بر بودن، مدیریت مطالب و پذیرفتن تبعات آثار مشکل است.

دکتر فائق از من خواست مسئولیت هر دو نشریه را بپذیرم، ولی من قبول نکردم. سپس به منشی خود آقای مُشکی گفت که یک نامه به مدیر کل ارشاد بنویس و امتیاز دوفصلنامه «ره آورد گیل» در قالب ماهنامه به نام «هوشنگ عباسی» صادر شود.

  • بعد از تغییر نام صاحب امتیاز، هزینه های ره آورد گیل را شما تامین می کردید یا دکتر فائق؟

از زمانی که مجوز بنام من صادر شد تمامی هزینه های«ره آورد گیل» اعم از صفحه بندی، چاپ، توزیع و … را شخصا پرداخت کردم. فاکتورهای آن نیز موجود است. البته دفتر نشریه، کماکان یک طبقه از همان ساختمان ۳طبقه دکتر فائق بود که با بزرگواری در اختیار «ره آورد گیل» قرار داده بود. و دکتر فائق بنا به علاقه ای که داشت، عموما در همان دفتر حضور داشت. دکتر فائق در زمان حیات چندبار پیشنهاد داد که مالکیت دفتر نیز بنام من شود، ولی بنده امتناع کردم . بعد از فوت ایشان نیز ساختمان تخلیه و به وراث تحویل داده شد. سپس دوست ارجمندم آقای کاظم شکوهی راد، ساختمان سابق روزنامه «گیلان امروز» را در اختیار بنده گذاشت. البته ملک مذکور هم فروخته شده ولی قرار است تا زمان نوسازی، «ره آورد گیل» در کوچه منتهی به دبیرستان شریعتی ( خیابان آزادگان) فعالیت داشته باشد.

  • گویا آخرین شماره ره آورد گیل هم اختصاص به دکتر فائق داشت. با افزایش قیمت کاغذ فکر می کنید ره آوردگیل تا چه زمانی منتشر شود؟

بله یک شماره ره آورد اختصاص به ۷۰سالگی دکتر فائق داشت. و در مراسم یادبود دکترفائق- که در پژوهشکده گیلان شناسی برگزار شد- از تمبر یادبود فائق رونمایی گردید. البته پیش از این نیز یک جلد کتاب تحت عنوان «شناختنامه دکتر محمد علی فائق» منتشر کرده بودم.

هزینه های انتشار هر روز افزایش می یابد. مضاف بر آنکه یارانه کاغذ هم توسط ارشاد دریافت نکرده ام. پیش از این، برای هر شماره مجله ۲۰هزار تومان هزینه و مجله با جلد رنگی به قیمت ۸۰۰۰هزار تومان بفروش می رفت. اگرچه اخیرا بخاطر هزینه ها مجبور شدم قیمت را به ۱۰هزار تومان افزایش دهم، ولی تا زمانیکه توان دارم با هزینه های شخصی تلاش می کنم میراث معنوی دکتر فائق همچنان منتشر شود.

  • هوشنگ عباسی متولد ۳آبان ۱۳۳۳ چگونه از روستای «فخرآباد»، از توابع« لشت نشا» پایش به جمع «اصحاب پنجشنبه» باز شد؟

بنده تحصیل در دبستان را در همان زادگاهم به پایان بردم و برای ادامه تحصیل در رشته ادبی به رشت آمدم. آن زمان «دبیرستان سام» تازه تاسیس شده بود. ساختمانی نوساز با اساتید بنامی همچون؛ محمدتقی میرابوالقاسمی، هادی چینی کار، فرض پور ماچیانی و… . روحیه پژوهشگری این افراد در بنده هم تاثیر داشت. بویژه شادوران میرابوالقاسمی که علاوه بر تحقیق کتابخانه ای، میدانی هم پژوهش می کرد. دیپلم که گرفتم از همان سالهای نخست ۱۳۵۰، تحقیق و نوشتن را آغاز کردم. همان سالها رشته حقوق دانشگاه تهران پذیرفته شدم ولی توان مالی خانواده اندازه ای نبود که بتوانم به تهران بروم . بنابراین به دانشسرای تربیت معلم رفتم. ساختمانی واقع در کوی بیانی رشت. در دوره دانشسرا، شاگرد اول بودم و طبق سهمیه می توانستم در رشت تدریس کنم ولی از من خواسته شد سهیمه خود را به فرد دیگری بدهم و بنده برای تدریس به لشت نشا رفتم. حدود ۱۵سال در آموزش و پرورش خدمت کردم و بنا به دلایلی بازخرید شدم.

  • گویا همان سالها، در نشریه «دامون» هم قلم می زدید.

سال ۱۳۵۸ بود که آقای «پوراحمدجکتاجی» مجوز «دامون» را گرفت و بنده با وی همکاری داشتم. سال ۱۳۶۱ که دامون توقیف شد، تحریریه، یک گروه بنام «انجمن گیلان شناسی» تاسیس کردکه آقایان جکتاجی، کریم ملاوردیخانی، فرهنگ توحیدی و برخی دوستان حضور داشتند. دو سالی این انجمن فعالیت کرد، سپس انجمن دیگری در همین راستا با حضور رحیم چراغی و غلامحسین عزیزی شکل گرفت و مقالات این انجمن در نشریه «صدای شالیزار» منتشر می شد.

سال ۱۳۷۰ جکتاجی مجوز انتشار«گیله وا» را گرفت و بنده ابتدا بعنوان مسئول دفتر و سپس بعنوان سردبیر «گیله وا»  تا سال ۱۳۹۰ فعالیت داشتم.

بجز دامون در نشریه آقای مرادیان گروسی بنام «گیله مرد» و نشریه «جنگل» هم همکاری داشتم.

  • البته همه ی هوشنگ عباسی در مجلات خلاصه نمی شود. کتاب هایی که بقلم شما منتشر شده، جزو با ارزشترین آثار در حوزه تاریخ گیلان است. شاید سرآمد آن، کتاب «لشت نشا سرزمین عادلشاه» باشد. از دیگر آثارتان بگویید.

کتاب های نخست من توسط انتشارات گیلکان چاپ می شد. بعنوان نمونه، ۲جلد کتاب «شاعران گیلک و شعر گیلکی» که بیش از ۵۰۰شاعر گیلانی را معرفی می کند و استقبال خوبی هم از این کتاب شد.

کتاب«گیلان در سفرنامه های سیاحان ایرانی» کتابی در حوزه تاریخ گیلان از دید مستشرقین است.

سال ۱۳۸۱ که شورای نخست رشت، اولین کنگره همایش بازشناسی نهضت جنگل را برگزار کرد، بنده از اعضای هیات علمی و اجرایی همایش بودم. البته آن زمان  جزو کمیسیون فرهنگی شورای نخست هم بودم. در این همایش ۷جلد کتاب با نظارت این هیات و دبیر علمی همایش (شادوران افشین پرتو) منتشر شد. دو جلد، اسناد تازه یاب درباره نهضت جنگل بود و بنده جزو تیمی بودم که وظیفه داشت با بررسی اسناد کتابخانه های مجلس، مرکز اسناد و کتابخانه ملی، کتابخانه ملک و کتابخانه وزارت امور خارجه، اسناد مربوط به جنبش جنگل را جمع آوری کند.

 کتابی هم تحت عنوان «بازتاب نهضت جنگل در هنر و ادبیات » بقلم بنده در همان همایش منتشر شد.

هوشنگ عباسی را ترک می کنم درحالیکه آهنگ جملات وی در ذهنم حک می شود؛ « بافرهنگ بودن باید در ذات آدم باشد. ممکن است فردی در یک روستای دورافتاده، بافرهنگ باشد و ممکن است فردی با اصل و نسب در قلب آمریکا، درکی از فرهنگ و اخلاق و انسانیت نداشته باشد.»

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *