اخبارصنایع دستی

روایت بهروز سبد باف از تندیسی با ترکه های بید؛ تندیس بزرگ مرد ادب پارسی خاکستر می شود!

گیل مهر- مهری شیرمحمدی
تصویر بافته شده تندیس بزرگ دکتر محمد معین را در پیج اینستاگرام «محمد شجاعی» معروف به بهروز سبد باف، دیده بودم. ولی فکر نمی کردم لابه لای ترکه های بهم بافته شده تندیس، حکایت های تلخ بافنده اش، هم بجا مانده باشد.
این تندیس ۲متر و نیمی حکایت ها دارد از وعده هایی برای خرید و حمایت از هنرمند مروار باف، حمایت هایی که بعد از ۷ سال هنوز درحد سخن باقی مانده است.
کسانیکه این تندیس را دیده اند در حیرت اند چگونه قامت خالق «لغتنامه معین» با ترکه های بید اینگونه بخوبی بافته شده است؛ ازدوستان همدوره ای دکتر معین که برای دیدن این تندیس مرواربافی از خارج از کشور به لیالستان رفتند تا «یانگ»، مربی چینی سبد بافی.
اگرچه مرواربافی هنری برآمده از شهرستان آستانه اشرفیه است، ولی برای دیدن تندیس بزرگ شادوران دکتر محمد معین- که سال ۱۳۹۰ از ترکه های درخت بید بافته شده- باید به روستای لیالستان بروید. هرچند استاد «محمد شجاعی»، هنرمند مروار باف در آستانه اشرفیه سکنا دارد، ولی به دلیل برخی بی مهری ها، اکنون در کارگاه صنایع دستی روستای لیالستان به علاقمندان این رشته هنری آموزش می دهد.
تندیس ۲متر و نیمی دکتر محمد معین در گوشه کارگاه لیالستان خاک می خورد. دیدن چنین تندیس بزرگی-که تمام جزییات صورت و لباس در آن رعایت شده -حیرت آور است. بافت یکدست و ردیف شاخه‌های نازک درخت بید حتی چین های کت بلند معین را هم به نمایش درآورده است. کمربند کت از پشت تندیس پیداست و بند کفش هایش که روی یک پایه چوبی تندیس را محکم بسته، کراواتی که یقه لباس را صاف و خوش دست نگه داشته، دگه های سرآستین، و برگ برگ ورقه های کتابی که در دست دارد.مژه ها ، چین های صورت، برجستگی های لاله گوش، موهای جوگندمی سر که در پشت گردن مرتب ریخته و حتی ناخن های سرانگشتان و… مهارت این هنرمند گیلانی را نشان می دهد.


مروار بافی اگرچه هنری است که نسل اندر نسل در میان اهالی آستانه اشرفیه رواج داشته است، ولی استاد محمد شجاعی می گوید: «شاید ۴ یا ۵ساله بودم که سبد بافی را از روی دست همسایه هایمان که اهل چهارده بودند در آستانه یاد گرفتم.»
محمد شجاعی- که متولد ۱۳۴۷ است- می افزاید: «پدربزرگم نجار بود و آن زمان دور شیشه های بزرگ نفت را با شاخه های نازک بید بصورت سبد می بافت. ۱۴ساله بودم که نزد پسرعمویم بدون راهنما و استاد یک سبد بافتم. خیلی خوب درآمد، کم کم بعنوان شاگرد در این رشته هنری مشغول بکار شدم. کمتر از ۲ماه خلاقیت هایی در این هنر بکار می بستم که اساتید این رشته بلد نبودند.»
وی، در مورد هنر مروار بافی توضیح می دهد: «مروار بافی یا ترکه بافی، بافت های هنری با استفاده از شاخه های نازک درخت بید است که قبل از بافت شاخه های بید را یک بار در دیگ های بزرگ می پزند. البته شاخه های خاصی است که در «کن» و «سولقون» تهران و یا روستای «سنگان» ملایر رشد می کند و با بیدهای گیلان فرق دارد. این شاخه ها مثل شاخه های برنج تکی و صاف در زمین مساعد آن منطقه ها رشد می کند.»
اگرچه بیشتر هنرمندان مروار بافی، بسته به نیاز بازار انواع سبد تولید می کنند، ولی ساخت تندیس از ترکه های بید کار بسیار مشکلی بوده و علاوه بر خلاقیت، دقت فراوانی می خواهد تا ظرافت های تندیس را ساخت بویژه آنکه دکتر محمد معین یک چهره شناخته شده جهانی است.
شجاعی درباره سختی هاییی که موقع بافت تندیس معین متحمل شده، می گوید:« ۱۵ماه تمام طول کشید تا این تندیس را ببافم. بهمن ماه سال ۱۳۹۰شروع کردم و اردیبهشت سال ۹۲ تمام شد. فقط ۳بار سر آن را بافتم، خوب درنمی آمد. دوباره ترکه های بافته شده را می بریدم و از نو می بافتم. دلیلش این بود که من تصویر از نزدیک و در زوایای مختلف سر را نداشتم. من از روی مجسمه معین که در آستانه اشرفیه در بلوار معین نصب شده، یک عکس از روبرو داشتم و از روی عکس شروع کردم به بافت. یکبار سر را بافتم و گفتند شبیه نیست، دوباره از نو بافتم. سعی کردم ابعاد تندیس هم واقعی باشد. البته کمی از مجسمه معین در آستانه کوچکتر است.


وی درباره باقی اجزای تندیس توضیح می دهد: « ابتدای کار از کفش های تندیس بود. و عملا این تندیس بزرگ یکپارچه بافته شده است. البته بجز سر، کتاب ، یقه لباس و سرآستین، بقیه اجزا تمام یکپارچه بافته شده است.
شجاعی می گوید: «اول یک جفت کفش بافتم ولی از کار خودم راضی نبود، یک لنگه کفش را شبیه گلدان درست کردم و دوباره از نو کفش ها را بافتم. برای بافت کت هم خیلی سختی کشیدم. شاید ۳۰بار برایش پالتو بافتم. نمی توانستم اندازه ها و جزییات را خوب دربیاورم. اعصابم خرد شده بود. در مروار بافی هربار هم که کار خراب می شود، مجبوری ترکه های راقیچی زده دور بریزی و از نو ببافی.
اما اعصابت وقتی بیشتر خرد می شود که حاصل رنج پانزده ماهه ات بعد از ۶سال میان وعده ها و مکاتبات اداری مسئولان برای خرید خاک بخورد.
شجاعی از بازدید اعضای شورای شهر آستانه اشرفیه در طی این سالها می گوید و وعده های خرید از سوی شهرداری آستانه که تاکنون در حد حرف باقی مانده است. و درخواست مسولان میراث فرهنگی که از وی خواسته اند، بدون چشمداشتی این تندیس بزرگ را به موزه مشاهیر میراث روستایی گیلان اهدا نماید. و از مکاتبات اداری میراث با اداره فرهنگ و ارشاد تا این تندیس را بخرند!
این هنرمند مروار باف از بازدید استاد «یانگ» چینی می گوید که برای آموزش سبد بافی از طرف میراث فرهنگی به گیلان دعوت شده بود و از حیرت چنین تندیسی مرتب در ابعاد مختلف از آن عکس می گرفته است.
شجاعی همچنین به یاد می آورد که دوستان دکتر محمد معین که اکنون در کهنسالی هستند، برای دیدن این تندیس به لیاستان آمده بودند و دختر دکتر معین که با دیدن تصویر تندیس از ارشاد شهرستان آستانه اشرفیه خواسته بود که با خرید تندیس از این هنرمند حمایت کنند.


اما این استاد مروار بافی می گود:« تنها چیزی که مسئولان به آن اهمیت نمی دهند، اثر هنری است. بقدری از این وعده ها دلسرد و خسته شده ام که ساخت تندیس شادوران سیروس قایقران، اسطوره فوتبال گیلان را نیمه کاره کنار گذاشتم.»
وی می افزاید: « اعضای پنجمین دور شورای شهر آستانه دوباره وعده داده اند که این تندیس را می خرند. اگر این بار هم وعده بی عمل باشد، تصمیم دارم تندیس را ببرم وسط خیابان آتش بزنم و فیلم آن را در فضای مجازی منتشر کنم. کسی هم جلوی مرا گرفت، می گویم هنر دست خودم هست خوشم نیامده دلم می خواهد آتش بزنم.»
یادم آمد که بتازگی منزل دکتر معین در تهران تبدیل به موزه شده است. اما از منزل پدری معین در محله زرجوب رشت ویرانه ای بیش نمانده است. یادم آمد که دانشگاه تهران یک سال پس از فوت دکتر معین، درجه ممتاز دکتری را به افتخار وی اعطا کرد. و یادم آمد که سالها بعد قرار بود قبر دکتر معین را هم در آستانه اشرفیه خراب کنند! کسی که برگردن زبان و ادبیات فارسی حق بزرگی دارد.
دکتر محمد معین ۹اردیبهشت ماه ۱۲۹۷ در محله زرجوب رشت متولد شد. وی در ۶سالگی والدینش را بر اثر بیماری حصبه از دست داد و نزد پدربزرگش «معین العما» رشد یافت. معین نخستین دانش آموخته دکترای زبان و ادب پارسی بود و پایان نامه خود را با عنوان «مزدیسنا و تاثیر آن بر ادب پارسی» به راهنمایی همشهری اش استاد ابراهیم پورداوود به سال ۱۳۲۱ دفاع کرد.
وی، به سفارش علامه قزوینی با دانشمند نامی علی اكبر دهخدا در لغت نامه آغاز به همكاری كرد و این همكاری تا سال ۱۳۳۴ به مدت ده سال یعنی تا روز وفات دهخدا ادامه داشت. معین بعدها خود لغتنامه گرانسنگ معین را نگارش نمود. دكتر معین در تأسیس قسمت ایران¬شناسی دانشگاه استراسبورگ، سهم بزرگی داشت و در زمان نخست وزیری مصدق، عضویت شورای عالی فرهنگ را قبول كرد و سال ها عضو فرهنگستان بود.
وی در روز نهم آذرماه ۱۳۴۵ به دلیل فشار کار و بیخوابی های متوالی در دفتر گروه زبان و ادبیات فارسی دانشكده ادبیات دانشگاه تهران بیهوش شد. وی را به بیمارستان آریا بردند. متأسفانه پس از تزریق آمپول، برای آنژیوگرافی، خون به قسمتی از سلول های مغزی ایشان نرسید و در اغمای سنگینی فرو رفت. وپس از ۵ سال در ۱۳تیرماه ۱۳۵۰ زندگی را بدرود گفت.

   

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *