اخبار

 روایت های شیرین از گلدسته مسجد ساغریسازان/ احیا مناره ایی بجامانده از دوران فتحعلی شاه

گیل – مهری شیرمحمدی
درب مناره مسجد باز شد. پیرزن گیس های سفیدش را زیر چارقد پوشاند و چادرش را به کمر بست تا بتواند براحتی از پله های مارپیچ گلدسته مسجد بالا برود. هراس از ارتفاع او را وا داشت بر پله های میانی توقف کند. اما امید به استجابت دعا در بلندترین نقطه مسجد وی را به تحرک وامی داشت. با زبان شیرینی گیلکی گفت:” زک می بال ویگیر پلان د جور بوبر”
کمکش کردم تا بالا بیاید، زیر لب دعا می خواند و میگریست. به بالای گلدسته که رسید، های های گریه اش و چشمانی که به آسمان دوخته شده بود. حالا دیگر با صدای بلند از خدا می خواست رافع گرفتاریهایش باشد، از دامادش که روی تخت بیمارستان است ، از گرفتاریهای دختر و نوه هایش می گفت. ناله جانسوز مادری که آسایش خود را در راحت عزیزانش می دید.
مردم ساغریسازان بیاد دارند که سالی یکبار در دهه ی محرم، درب مناره گلدسته مسجد ساغریسازان رشت بروی عموم باز می شد و علاقمندان و حاجتمندان بالای ماذنه می رفتند.
حالا گلدسته مسجد ساغریسازان رشت – که بعد از زلزله تابستان ۱۳۶۹ منجیل تخریب شده بود- با هزینه یکی از خیرین محله بازگشته است. خاطره نوستالژیک رفتن بالای ماذنه مسجد بجامانده از دوره فتحعلیشاه قاجار برای خیلی ها تداعی می شود.
دکتر یوسف پور از اساتید گروه ادبیات دانشگاه گیلان، می گوید: برای بنده که بزرگ شده ساغریسازان هستم، بازگشت گلدسته مسجد، بهترین خاطره است.
وی ساغریسازان را یکی از قدیمی ترین محلات رشت توصیف کرده و می افزاید: درگذشته هر محله یک مجتمع کامل بود و تمام نیازهای محله اعم از خدمات عمومی، بازار و مدرسه و حمام را شامل می شد. ساختار محله بنحوی بود که نیاز به رجوع به دیگر محلات نبود. درحواشی محلات و رودخانه، باغ هایی بود که نیاز پارک امروزی و محل بازی جوانان و کودکان را تامین می کرد.
یوسف پور پیرامون موقعیت ممتاز مسجد گلدسته توضیح می دهد: مهمترین نماد محله، گلدسته ساغریسازان بود و هر کس می خواست آدرس بدهد، ملاکش مسجد گلدسته بود.
وی از خاطرات نوجوانیش در بالارفتن از گلدسته می گوید: ماه محرم، درب گلدسته را باز می کردند و می توانستیم بالای گلدسته برویم و تفریح ما در نوجوانی این بود که سالی یکبار رشت را از بالای گلدسته ببینیم و پایین مناره شمع روشن می کردیم.
یوسف پور ادامه می دهد: متاسفانه محلات قدیمی ما زیر چرخ سنگین مدرنیته له می شوند. تصور ما از کوچه های باریک ایجاد مزاحمت برای زندگی مدرن است. درحالیکه همین محلات با همین شرایط، سرمایه های فرهنگی ما هستند.
۲۰سال پیش یکی از اساتید خارجی را به محله بادی اله، ساغریسازان و مسجد محمود آباد ویهودی تپه آوردم و ایشان
با حیرت نگاه میکرد و میگفت ؛ این محلات سرمایه ای است که باید حفظ شود اما نه آن زمان و نه اکنون صدای رسای ما بگوش مسئولان نرسید. متاسفانه امروز مواجهیم با نوکیسگانی که با رانت به سرمایه های بادآورده ای رسیده اند که حیثیتشان خانه ها و ماشین های آنچنانی است و توجهی به امورات فرهنگی و کارهای خیرانه ندارند.
یوسف پور با تاکید بر توسعه گردشگری در بافت تاریخی رشت تصریح می کند: در شهرهای بزرگ دنیا، نقاط قدیمی شهر با هزینه چندین برابر هزینه نوسازی بشکل قدیمی حفظ میشود و با قوانین سخت امکان ساخت و ساز جدید نمی دهند و یکی از نقاط جذب گردشگر ،همین مزیت توسعه نیافتگی از منظر جامعه شناسی فرهنگی است.
وی ضمن تشکر از مهندس جلیل میرباذغ در طراحی بازساخت مناره مسجد گلدسته و تامین اعتبار از سوی مهندس غلامحسین قطب زاده تاکید کرد: ایشان خاطره نوستالژیک ساغریسازان را به محله بازگرداندند و این یادگار سالیان سال جاودانه خواهد ماند.
پرویز فکرآزاد، مدیر کانال تلگرامی گیله قصه، نیز به یاد دارد در نوجوانی از بالای ماذنه مسجد گلدسته بالا می رفت و اذان می گفت.
وی درباره مشقت هایی که قطب زاده در احیای این مناره کشیده است، می گوید: پیش از زلزله منجیل مناره آسیب های جدی داشت و شاید بتوان گفت زلزله بانی خیر شد تا امروز شاهد احیای اصولی مناره باشیم. بنده شاهد بودم قطب زاده برای کسب مجوز از اداره کل میراث فرهنگی و شهرداری بسیار متحمل زحمت شد و ۵سال طول کشید بوی مجوز بازآفرینی گلدسته را بدهند.


عضوهیات مدیره خانه فرهنگ گیلان ضمن انتقاد از متولیان امر تاکید کرد: مسئولان اگر همکاری کنند، مردم در مشارکت های خیرانه پیشگام هستند. برای خرید و احیای خانه فرهنگ نیز شهروندان مبالغ خوبی اهدا کردند تا بتوانیم یکی از عمارت های میراثی ساغریسازان را احیا کنیم.
غلامحسین قطب زاده، خیری است که در ساغریسازان بدنیا آمده، بزرگ شده و همچنان با خانواده اش در همین محله زندگی می کند. و بعد از زلزله آرزو داشت، گلدسته مسجد را از نو بسازد. حالا که خود مهندس این شهر است، با هزینه خود توانست آرزویش را برآورده کند.
اما قطب زاده پیش از این هم بناهای عام المنفعه دیگری در شهر رشت ساخته است؛ ساخت مدرسه محسن قطب زاده (بنام پدرش) در محله خواهر امام، احداث مدرسه برای نابینایان، احداث ساختمان اداری برای کودکان سندروم داون، ساخت ساختمان ۶طبقه برای بیماران ام اس در محله حمیدیان و احداث مرکز نوآوری دانشگاه گیلان.
این را خواهرش اشرف قطب زاده می گوید. معلم بازنشسته ای که روایت های شیرینی دارد از تحصیل دختران در زمان های قدیم که معلمان برای آموزش به خانه ها می رفتند.
غلامحسین قطب زاده می گوید: از سفرنامه ها برمی آید از بالای همین گلدسته همه شهر رشت پیدا بود. و کسانیکه به رشت می آمدند از گلدسته مسجد متوجه نزدیکی به رشت می شدند.
این مهندس خیر می افزاید: یک ساغریسازان بود و یک گلدسته.
پدر من کارگر بود. کار ساختمانی می کرد. من در همین محله بزرگ شدم، در همین محله درس خواندم. عشق من این بود که گلدسته این مسجد را از نو بسازم و ساختم.
قطب زاده ادامه می دهد: از مهندس جلیل میرباذغ ، که از اساتید دانشگاه گیلان و هم محله ایم در ساغریسازان بودم، خواستم برای احیای مناره کمکم کند. و وی هم از روی تصاویر بجامانده، نقشه مناره را طراحی کرد و توانستیم عین همان مناره را اجرا کنیم.
از میزان هزینه کرد می پرسم، نمی داند. می گوید: مصالح مختلف را از شهرهای مختلف تهیه کردم، مثلا آجرهای سنتی در گیلان پخت نمی شود. کسی را نداشتم برایم حساب کتاب کند، فقط یادم هست ۵۰میلیون تومان دستمزد کارگرانی را دادم که دیوار چینی گلدسته را انجام دادند.
از طراح مناره درباره تفاوت های گلدسته فعلی و قدیمی می پرسم. می دانستم علت تاخیر در صدور مجوز از سوی میراث فرهنگی اجرای اسکلت فلزی در بدنه مناره بود و کاهش قطر مناره.
جلیل میرباذغ در این باره توضیح می دهد: الگوی مناره دقیقا مناره های گیلان است که تنها نمونه بجا مانده از آن مناره مسجد صفی رشت است.
وی می افزاید: ارتفاع مناره فعلی براساس مستندات مکتوب در سفرنامه ها دقیقا ۱۵متر و ۲۰ سانتی متر بازسازی شده است. قطر مناره اندکی کاسته شده و آن هم به دلیل قرارگیری در معبر و جلوگیری از رفع خطر بود و درحال حاضر قطر در کف ۲متر و ۶۰ سانتی متر است که آرام آرام کوچک شده و در انتهای ماذنه ۲متر میشود. ضمن اینکه مستندات نشان می دهد مناره طی سالهای متمادی مرمت شده و بر قطر آن افزوده شده بود.
طراح بازآفرینی مناره مسجد گلدسته می گوید: نحوه آجرچینی هم براساس الگوی قدیمی بازسازی شده و تنها برای استحکام و افزایش مقاومت بنا در برابر زلزله، بناچار اسکلت و راه پله فلزی کار گذاشتیم و از بیرون آچرچینی سنتی بکار بردیم.
حالا مسجدی که بسال ۱۲۰۴ هجری توسط حاج علی شیروانی تاجر بنا شد، مجدد احیا شده و نه تنها گلدسته بلکه خاطره مردم ساغریسازان بازگشته است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *