اخبارچهره ها و یادبودها

زندگی و زمانه فریدون نوزاد؛ از بازیگری و کارگردانی در تئاتر تا تدوین« گیله گب»

 گیل مهر- مهری شیرمحمدی

فریدون نوزاد را خیلی از گیلانی ها می شناسند. حتی اگر در عمر ۹۴ساله اش وی را ندیده باشند، وی، بواسطه آثارش در حوزه تاریخ و فرهنگ گیلان چهره ای شناخته شده است.

وقتی لغتنامه «گیله گب» به سال ۱۳۸۲ منتشر شد، پژوهشگران بیشتری بفکر ضبط و ثبت واژگان گیلکی در لهجه های مختلف زبان گیلکی افتادند. یک سال بعد، «گیله گب» اثر برگزیده «نخستین جشنواره ادبی دکتر محمد معین» شد.

اما این مرد پرکار که با سن افزون بر ۹۳ سال به تنهایی کارهای شخصی را انجام می داد و پیاده روی صبح و عصرش فراموش نمی شد، در یکی از همین پیاده روی های تابستانه به سال ۱۳۹۳ به علت حفاری های موجود در معابر و ناصاف بودن مسیر به زمین خورد و پای چپش از ناحیه ران شکست و بازیگر و کارگردان تئاتر سالهای دهه سی را خانه نشین کرد. هفت هفته از فقدان همسرش گذشته بود که سرانجام این گیله مرد فرهنگی در ظهر ۱۳آبان ۱۳۹۵ رخ در نقاب خاک کشید.

در سومین سالگرد درگذشت این کوششی مرد فرهنگ گیلان، گفتگویی با فرزندش «رضا نوزاد» داشتیم تا با زندگی و آثار «فریدون نوزاد» بیشتر آشنا شویم.

  • از شادوران نوزاد بیشتر بگویید، از فعالیت هایش در عرصه تئاتر و کتابی که در این زمینه نوشته است.

پدرم در محله درویش مخلص رشت در ششم بهمن ماه سال ۱۳۰۱ به دنیا آمد. پدربزرگم «حسین نوزاد»، افسر شهربانی رشت بود و مادر بزرگم، «صغرا مقرب»، از خانواده «اداره چی گیلانی».پدر، تحصیلات ابتدایی را در رشت و ۳سال متوسطه را در دبیرستان شاپور و قاآنی و ۳سال بعد را در دبیرستان نظام تهران به پایان رساند.

 وی فعالیت تئاتر را از دوره متوسطه آغاز کرد. پانزده ساله بود که در «دبیرستان شاهپور» آن زمان بواسطه سالن تئاتری که داشت، پایش به سن تئاتر باز شد و در ادامه با عضویت و تشکیل کارگروه های نمایشی، بازیگری و نوشتن نمایشنامه و کارگردانی  و افتتاح کلاس آموزشی و… به این رشته هنری ادامه داد.  از ۱۳۱۹  تا ۱۳۳۲ بطور جدی این رشته را پیگیری نمود و بعد از مدتی در «شرکت هنر» و بعد در «استودیو درام رشت» حضور پیدا کرد.

 اساتیدش در این راه کلاس های تئاتر «استاد نوشین» و «پروفسور داویدسن» بودند. نخستین کتابش، نمایشنامه ی « در راه ملکه یا شهادت خواجه نظام الملک» را  در سال ۱۳۲۴ نگاشت. بعدها در سال ۱۳۶۸ کتاب «تاریخ تئاتر گیلان» را به رشته تحریر درآورد که از کتاب های مرجع در تاریخ تئاتر گیلان است.

  • از شعرهای استاد بگویید و ابیاتی که از ایشان جمع آوری کرده اید.

آنچه از پدر شنیدم، نخستین شعرهایش را در کلاس ششم ابتدایی سرود و در حضور مدیر مدرسه قرائت کرد. از آن پس تا واپسین لحظات زندگی، استاد با شعر زندگی می کرد. اوایل دهه پنجاه  بود که دو دفتر شعرش را دزدیند. با این وجود بیش از شش هزار بیت از اشعارش را جمع آوری کرده ام.

  • گویا ورود شادوران نوزاد به عرصه خبرنگاری توام با فعالیت های سیاسی وی بود.

 بله. بیست ساله بود که با یاری همفکرانش «حزب میهن پرستان» را در رشت تشکیل داد. در ادامه با ائتلاف با احزاب «پیکار» و« میهن» و پیوستن به «حزب ایران»، به کار های سیاسی با دیدگاه های ملی گرایانه روی آورد و از همان زمان به عنوان خبرنگار روزنامه های «پیام»، «نبرد امروز»  و «جبهه» که هر سه ارگان احزاب میهن و ایران بودند خدمت نمود.

بعد از آنکه رادیو گیلان افتتاح شد، به همکاری قلمی و اجرا در گیلان پرداخت. نوزاد از بنیانگذاران «فرهنگ عامه» در رادیو رشت بود که نخستین برنامه در نوع خود بشمار می رفت، برنامه های «مرزداران گیلان»، «شیر و خورشید سرخ گیلان»، «تئاترهای هفتگی» و «ادب گیلان» از جمله برنامه های رادیویی ایشان بود.

تلوزیون گیلان که افتتاح شد، بعنوان کارشناس تاریخ جنگ خزر وارد تلوزیون شد.«جُنگ باران» در سیزده قسمت در رابطه با آداب و رسوم نوروزی از جمله برنامه های تلوزیونی ایشان بود.

  • کتاب «تاریخ جراید و مجلات گیلان» یکی از کتاب های مرجع در تاریخ مطبوعات است. در کدام نشریات قلم می زد؟

پدر در اکثر نشریات گیلان پس از شهریور ۱۳۲۰ آثار قلمی دارد، چه با نام اصلی و چه با نام مستعار مثل؛ (ونداد هرمز، جاقاله، گیله مرد، ترک آر، فریدون، جغله، طوفان، ف.ن» و یا با نام اصلی به چاپ رسیده است. ایشان سردبیری چند نشریه را چه به صورت رسمی و چه به صورت دوستانه و بدون ذکر نام بر عهده داشت مانند؛(صفدر، فکر جوان، تحول، گیلان ما.)

امتیاز هفته نامه «انسان سوسیالیست» را در تیرماه ۱۳۳۲ دریافت نمود ولی تنها موفق به انتشار طلیعه اش شد. نوزاد از بنیانگذاران «ماهنامه پادنگ» نیز بود که در ۱۳۳۵ و در شش شماره چاپ شد.خبرنگار رسمی روزنامه های «پیام»، «نبرد امروز» و «جبهه» هم بود.

در آذر ماه ۱۳۲۹ برای نخستین بار در گیلان فهرستی از جراید و مجلات گیلان را با نام مستعار در «گیلان ما» به چاپ رساند که روانشاد ابراهیم فخرایی نوشتند: «مقالات فاضلانه آقای ونداد هرمز راجع به فهرست جراید و مجلات گیلان بسیار مسرت بخش و دانشین بود.»

 با تکیمل آن از بهمن ۴۱ به صورت پاورقی در روزنامه «صدای بازار» و در ۱۳۷۴ چهره مطبوعات گیلان را در «کتاب گیلان»  و سرآخر در ۱۳۷۹ «تاریخ جراید و مجلات گیلان» را بصورت کتابی جامع به چاپ  رساند.

پدر با مجلات غیر گیلانی نیز همکاری داشت، گل های رنگارنگ، وحید ، رمغان، انجمن ادبی صائب، فرهنگ ایران زمین، آینده، اعتراف بابل، در گستره مازنداران، یاران شاهد، مهر نو، حافظ، گردون و… تعدادی از آنهاست.

  • از دیگر آثار نوزاد بگویید؟

 ۱۳۲۷ «سالنامه هنر» را منتشر کرد. سال ۱۳۷۱ «چل تیکه»را که شرح حال و گزیده اشعار شعرای گیلکی سراست.  سال ۱۳۷۳ نامه هاهی خان احمد خان گیلانی، ۱۳۷۴ «چهره مطبوعات در گیلان و شرح حال گروهی از مشاهیر در کتاب گیلان»، ۱۳۷۷ «مهستی نامه» که گردآوری، تصحیح و تحشیه است و دو سال بعد به چاپ دوم رسید. سال ۱۳۷۹ «تاریخ جراید و مجلات گیلان از آغاز تا انقلاب اسلامی»، سال ۱۳۸۱ نقش احسان الله خانه در نهضت جنگل که آن هم به چاپ دوم رسید.

سال ۱۳۸۱ که کنگره بازشناسی نهضت جنگل بود با دبیر علمی همایش همکاری داشت و  «مجموعه اسناد نهضت جنگل» را بازخوانی نمود که بعدا توسط شورای شهر رشت چاپ شد.  سال ۳۸۲ «گیله گب» را منتشر کرد که فرهنگ گیلکی فارسی است و همان سال از طرف استانداری و دانشگاه گیلان کتاب برتر انتخاب و ایشان بعنوان پژوهشگر نمونه معرفی شد و سال ۱۳۸۳ نیز این کتاب اثر برگزیده نخستین جشنواره ادبی دکتر محمد معین گردید.

۱۳۸۶ کتاب« گرانی و کمبود برنج در وقایع شهریور ۱۳۲۰ » را به همراهی دکتر عبدالکریم گلشنی چاپ کرد. انتشار« گنجینه» در سال ۱۳۹۰ که شرح حال و برگزیده اشعار ۵۵شاعر گیلانی و به همراه  شادوران دکتر محمد علی فائق است.  همان سال ترجمه نامه های گیلان اثر «الکساندر خودزکو» را به همراهی علی امیری منتشر کرد. ۱۳۹۲  چاپ دوم کتاب «نگاهی تازه به مشروطه در گیلان» اثر انوشیروان نعیمی اکبر  را تصحیح و تحشیه  نمود. سال۱۳۹۲ کتاب «سوگند و سوگند نامه هایی از ادب پارسی» را منتشر کرد.

ضمنا باید عنوان کنم که سال ۱۳۹۴ کتاب «جشن نامه استاد فریدون نوزاد» به کوشش فرامرز طالبی و ۱۳۹۷ کتاب «گفته های نا تمام» که روایت شفاهی نوزاد است، با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی گیلان در سال ۱۳۹۷ چاپ شد.

  • یکی از آرزوهای استاد نوزاد راه اندازی یک مرکز اسنادی غیر دولتی بود که پژوهشگران بتوانند آزادانه در اسناد گیلان تحقیق کنند. آیا چنین مرکزی راه اندازی شده است؟

تاجاییکه می دانم خیر. پدر همواره می گفت باید مرکزی باشد که اگر اسنادی هم خلاف شرایط فعلی کشور موجود هست در این مرکز نگهداری شده و بتوان درباره آن براحتی پژوهش کرد. البته مجموعه داران خصوصی هستند که شخصی سند جمع می کنند ولی مرکزی که یک محقق بتواند براحتی از این اسناد استفاده نماید، خیر.

  • آیا آثار چاپ نشده دیگری از استاد نوزاد هست که در دست چاپ باشد؟

بله کتاب هایی از پدر آماده چاپ است که امیدوارم با حل مشکل کمبود و گرانی کاغذ به چاپ برسد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *