اخبارتاریخفرهنگمیراث فرهنگی

سایه کرونا بر گنجینه های گیلان/ موزه های گیل و دیلم همچنان بسته است

به گزارش گیل مهر، ۱۸ماه می مصادف با ۲۸ اردیبهشت ماه «روز جهانی موزه ها» نامگذاری شده است. هرسال در چنین تاریخی تمامی موزه های کشور بصورت رایگان مورد بازدید قرار می گرفت. اما شیوع کرونا، از اسفند سال گذشته درب موزه ها را  در تمام دنیا بروی بازدیدکنندگان بسته است.

برخی از کشورها  با ایجاد امکاناتی، بازدید مجازی موزه ها را برای سرگرمی مردم در دوران قرنطینه براه انداختند. کاخ موزه سعد آباد نیز همین امکانات را فراهم کرد. با این حال هنوز بازدید از موزه های گیلان به صورت مجازی امکان پذیر نیست.

قصد داریم برخی از موزه های گیلان را معرفی نماییم به امید  روزی که بجز بازدید آنلاین، به زودی درب موزه ها به روی علاقمندان باز شود.

گنجینه تاریخ و تمدن گیلان در خانه میرزا حسین خان کسمایی

در ابتدای خیابان بیستون رشت، «گنجینه تاریخ و تمدن گیلان» قرار دارد.  این مکان در واقع خانه «میرزا حسین خان کسمایی»، یکی از مجاهدان مشروطه، بود که در سال ۱۳۴۹ خورشیدی توسط «وزارت فرهنگ و هنر» وقت خریداری گردید و  دهم مهرماه ۱۳۶۷ به عنوان «گنجینه تاریخ و تمدن گیلان» تغییر کاربری داد.

بنا در دو طبقه و یک نیم طبقه استوار است.  ورودی ساختمان، سردیسی از «میرزا حسین خان کسمایی»  مقابل دیدگان قرار می گیرد  و یادآور حضور صاحبخانه در این مکان است.

طبقه نخست به معرفی فرهنگ و نحوه زندگی اقوام مختلف گیلان اختصاص دارد.  مجسمه هایی نشسته یا ایستاده با پوشش لباس های سنتی گیلان همچون؛ گیلکی، قاسم آبادی، دیلمانی، تالشی و رودباری.

در برخی از غرفه ها، مشاغل گیلان  مانند؛ دامداری، کشاورزی، صنایع دستی و… معرفی شده و در کنار آن  ابزار و لوازم این مشاغل هم دیده می شود.

وجود تابلوی بزرگ رشتی دوزی، پنجره ارسی، حصیر هایی که با گیاه گالی و یا ساقه برنج بافته شده، چاشو یا پارچه سنتی قاسم آباد که سال گذشته ثبت جهانی شد و…. برخی از دیدنی های این موزه است.

وجود یک تخته قالی  که ۸۰سال پیش به پیشنهاد شهردار وقت و توسط متکدیان رشت بافته شده، از موارد جالب توجه این بخش از موزه است. وجود یک دستگاه چای خشک کنی با طبقه های چوبین آن ،  بیینده را به روش تهیه چای تا اواخر دوره قاجار می برد.

در این بخش غرفه هایی هم هست  که سازهای موسیقی گیلان را به نمایش گذاشته است؛ وجود  نقاره، یادآور وجود «نقاره خانه ای» است که در ابتدای بازار رشت قرار داشت و صدای نوبتی نقاره زن ها  در این مکان شنیده می شد.

 تار، آکاردئوم ، سرنا و کمانچه بجامانده از دوره پهلوی  هم در این مکان نگهدای می شود.افسوس که نوزانده ای نیست تا آواها و نواهای بومی گیلان را با آنها بنوازد.

زیر زمین موزه،  به یافته های باستان شناسی اختصاص دارد. دیدن  انواع ریتون های سفالی یا همان پیکره های نیمه حیوانی که  به شکل های قوچ ، گوزن و  بویژه گاو کوهاندار دیده می شود. این سفالینه ها مربوط به هزاره نخست قبل از میلاد ویافته های تپه های «مارلیک و چراغعلی تپه» است.
سال ۹۷،جام های معروف طلای تاریخی«مارلیک» و ۵۹ قطعه و مجسمه فلزی کشف شده از تپه مارلیک رودبار در موزه باستان شناسی رشت رونمایی شد. گنجینه تاریخ و تمدن گیلان بعد از گذشت ۵۰ سال، توانست به مدت ۱۵ روز ۴جام طلای معروف مارلیک را از تاریخ ۲۵اردیبهشت تا ۸خرداد در این مکان به نمایش درآورد. این جام های طلا  دهه ۱۳۴۰  در حفاری هایی که به سرپرستی دکتر عزت الله نگهبان صورت گرفت کشف شده بود.

از دیگر دیدنی های این بخش ، انواع زیورآلات، و عطر دان ها و اسلحه هایی است که در حفاری های قلعه رودخان، ارتفاعات املش ، رودبار و تالش کشف شده است. تعدادی از اسکلت ها و اشیایی که در گورهای باستانی دوره اشکانی در املش یافته شده، در این بخش موزه نگهداری می شود.

دو سال پیش بر وسعت موزه اضافه شد و یک مخزن برای نگهداری در قسمت پشت ساختمان به مجموعه بنا اضافه گردید.

گنجینه نسخ خطی در کتابخانه ملی رشت

در ابتدای خیابان علم الهدی رشت و در بخشی  از بنای کتابخانه ملی، «گنجینه نسخ خطی» ایجاد شده است. بنای اولیه این کتابخانه در سال ۱۳۰۴ خورشیدی توسط «جمعیت نشر معارف» پایه گذاری  و در سال ۱۳۱۳ رسما افتتاح شد. این کتابخانه، نخستین کتابخانه ملی در کشور بود. ۱۸دی ماه ۱۳۹۵ در این کتابخانه گنجینه نسخ خطی ایجاد شد  و بخشی از کتب خطی، مربوط به قرن های ۴ و ۵  خورشیدی و همچنین سندهایی با محتوای ازدواج و فرمان های حکومتی در این گنجینه نگهداری می شود.

موزه مردم شناسی عشایر تالش در ییلاق سوباتان

ییلاق «سوباتان» در ارتفاع ۱۹۰۰متری از سطح دریا و در کوه های تالش قرار دارد. در این منطقه ییلاقی، «بهمن جلیلی»، یکی از معلمان بازنشسته تالش، توانسته در ملک شخصی خود یک موزه مردم شناسی راه اندازی نماید.

در این موزه ، وسایل زندگی عشایر ۱۰۰سال پیش نگهداری می شود؛ سنگ آسیاب های بزرگ، سطل هایی که با چوب تنه درخت گیلاس ساخته می شد، لباس های سنتی مردم عشایر، شاخ های گوزن  بومی گیلان(مرال)،  سیاه چادر های عشایر و… .

موزه مردم شناسی روستای قاسم آباد در شهرستان رودسر

ساخت «موزه مردم شناسی» روستای قاسم آباد سفلی از بهمن ماه سال ۱۳۹۶ با تلاش های  «قاسم اصلانی قاسم آبادیان» با ۵۰۰ قلم شی  راه اندازی شد. این موزه  تغییر کاربری انبار مرکبات مالک است.

 در این موزه علاوه بر ابزارهای کشاورزی و دامپروری، صنایع دستی منطقه نیز معرفی شده است. نمد مالی، حصیر بافی بافت پارچه چاشو یا چادر شب و ابزراهای مربوط به تهیه آن در این موزه به نمایش درآمده است.

«الجاقبا» (جلیقه زنانه سنتی) از پارچه چادرشب ، دارایی بافی  و دیگر پوشش های سنتی زنان و مردان قاسم آباد نظیر؛ دامن های بلند با نوارهای رنگارنگ، روسری ابریشمی، مندیل، کلاه و جلیقه نمدی ویژه مردان، چموش یاپوش سنتی و ابزار تهیه  این پوشش ها از دیگر دیدنی های این موزه است.

موزه میراث روستایی گیلان در جنگ های سراوان

«موزه میراث روستایی گیلان» تنها اکوموزه  ایران(موزه فضای باز) است که در ابتدای جاده سراوان به رشت و در زمینی به مساحت ۲۶۳ هکتار از پارک جنگلی سراوان احداث شده است.  در این موزه، الگوی چندین نوع معماری بناهای مسکونی گیلان شامل جلگه غرب و شرق گیلان، کوهستانی، کوهپایه و ساحلی قابل بازدید است. در این موزه، خانه های مسکونی روستایی به همان شکل از محل اولیه خود واچینی و دوباره چینی شده است.

خانه موسوی از روستای چینی جان رودسر، خانه های دو طبقه با سقف گالی پوش رفیعی از رودبنه لاهیجان، خانه منتظری ، یک باب مسجد و مدرسه ، خانه سرمست، کوره ذغال سنتی، تل انبار پرورش ابریشم ، کندوج ( محل نگهداری برنج) و یک بقعه به سبک معماری بومی گیلان، برخی از دیدنی های این موزه است.

در این موزه به شیوه گذشته حیاط خانه ها با پرچین های چوبی جدا شده است . وجود یک شالیزار در دل موزه، شیوه سنتی کاشت و داشت برنج را در عمل به بازدیدکنندگان نشان می دهد.

در تابستان سال های گذشته، نمایش های «عروس گولی و پیربابو» «کتم خوانی مردم تالش و آستارا»، اجرای موسیقی فولکوریک گیلان و لافند بازی اجرا می شد.

تولید انواع نان و چاشنی های گیلان ، تولید انواع صنایع دستی همچون، بامبو بافی، بافت حصیر، تهیه چادرشب و رشتی دوزی نیز توسط هنرمندان  در همان مکان موزه تولید و عرضه می شود.

موزه‌ی تاریخ چای در لاهیجان

کشت برگ سبز چای نخستین بار با تلاش های «محمد میرزا كاشف‌السلطنه چای‌كار»  در دوره قاجار آغاز و به سرعت در دیگر شهرهای شرقی و غربی گیلان و کرانه دریای کاسپین  توسعه یافت.کاشف السلطنه وصیت کرده بود پس از مرگ، در همان باغ های چای دفن شود.

اکنون ساختمان موزه تاریخ چای، شامل مزار و موزه چای است. در انتهای سالن در طبقه‌ی همکف، پلکانی از جنس سنگ مرمر سفید، بنای موزه‌ی تاریخ چای ایران را به آرامگاه کاشف السلطنه می‌رساند.


بنای فعلی آرامگاه در سال ۱۳۳۵خورشیدی به سبك معماری غربی طراحی و به همِت «انجمن آثار ملّی» به شكل كنونی، با اسكلتی از بتن و نمای سنگ تیشه‌ای با زیربنای ۵۱۲ مترمربع ساخته شد. از سال ۱۳۷۱ نیز سالن مستطیل‌شكل وسیع کنار برج آرامگاه، برای احداث «موزه تاریخ چای ایران» درنظر گرفته شد. این موزه با پیشنهاد و اجرای سازمان میراث فرهنگی در دو طبقه پلكانی‌شكل در شهریورماه ۱۳۷۵ خورشیدی شروع به کار کرد.

سالن اصلی موزه‌ دو طبقه‌ی مجزا دارد. طبقه‌ی همکف توسط دو پلکان چوبی که در ابتدای سالن تعبیه شده ، به طبقه‌ی دوم متصل می شود. غرفه های تعبیه شده در دیوار در تالار اصلی، اقلام موزه ای چیده شده است؛ سماورهای بزرگ و کوچک ذغالی با نشان روسی، انواع قوری ، سری‌های متعدد قهوه‌خوری دوره قاجار و پهلوی، قندشکن، قهوه‌خوری چینی، سینی نقره، پیمانه و جعبه‌ی چای، چیق، كیسه‌ی توتون، نعلبکیهای قدیمی، دانه های چای، منقل و دیگر لوازم مرتبط با صنعت چای، اسناد، مدارک، دست نوشته‌ها و عکس‌های کاشف السلطنه دیده می شود.

در طبقه‌ی فوقانی این موزه، لوازم مربوط به مردم شناسی به نمایش درآمده است؛  انواع ظرف های مسی و‌ سفالی، چراغ و پیه‌سوز های قدیمی، انواع وسایل چوبی (پیمانه‌ی شیر، هاون ، تغار و انواع قاشق چوبی)، قباله های تاریخی، تسبیح، جاجیم و پوشاک محلی مردم  دیده می شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *