اخبارتاریخچهره ها و یادبودهاگردشگری

ستاره فروغ درخشیدن گرفت/ ایجاد موزه آموزش و پرورش در قدیمی ترین مدرسه دخترانه رشت

گیل مهر- مهری شیرمحمدی
« امروز از زنگ آقای خسروشاهی فرار کردیم وآمدیم طبقه بالا و این پرت و پلاها را می نویسیم… خانم غلامی هم دارد از پله بالا می آید.» اینها بخشی از نوشته های پشت کمدی دیواری یکی از کلاس های قدیمی ترین مدرسه دخترانه رشت است. سرتاسر این کمد، که احتمالا بزودی رنگ جدید می زنند، پر است از اشعار و شکلک هایی که دانش آموزان فروغ از خود و معلمان قدیم به یادگار گذاشته اند. کاش اداره کل میراث فرهنگی گیلان، موقع مرمت این یادگاری ها را حفظ کند.
نخستین بار- که برای تهیه گزارش وضعیت قدیمی ترین مدرسه رشت- از هفت خوان رستم حراست آموزش و پرورش، میراث فرهنگی و مدیر مدرسه گذشتم، با انبوهی از مستهلاکات داخل مدرسه مواجه شدم و رسما یک اثر میراثی زباله دانی آموزش و پرورش شده بود.
حالا پس از دوسال از انعکاس گزارشی باعنوان:« فروغ روبه افول است»(خبرگزاری مهر، ۲۴فروردین ۹۵) که همه توجه ها از جمله معاون رئیس جمهور را به این بنای دوره قاجار جلب کرد، اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری گیلان مرمت این بنا را به پله ی آخر رسانده است. اگرچه با اعتبار قطره چکانی، ولی خوشبختانه «فروغ» از آن بیغوله خارج شده و ستاره فروغ درخشیدن گرفته است.
تا پیش از این گزارش، بسیاری از وضعیت مدرسه ای- که شخصیت هایی چون دکتر آذر اندامی، مخترع واکسن وبای التور را پرورش داده- بی خبر بودند.
این مدرسه -که ابتدا توسط مسیونرهای آمریکایی و بنام «مهستی» به سال ۱۲۸۴خورشیدی در محله آفخرا تاسیس شد- تا دهه ۷۰ فعال بود. درست در لحظه ای که آموزش و پرورش قصد تخریب و نوسازی مدرسه را داشت، فعالان فرهنگی با ایجاد کمپین رسانه ای، مانع شده و اداره کل میراث فرهنگی گیلان نیز بنا را در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت اضطراری کرد.


حالا ۱۰سال پس از ثبت این مدرسه دوره قاجار که نخستین گام ها برای آموزش نوین دختران بود، مرمت مدرسه فروغ رو به پایان است و قرار است بعنوان موزه آموزش و پرورش تغییرکاربری یابد.
روز پنجشنبه ۲۰دی ماه (۱۳۹۷) ضمن بازدید مجدد از بنا، از نزدیک شاهد بخش های مرمت شده بودم.
نصب تابلوی اداره کل میراث فرهنگی در بن بست عفت و نزدیک به مدرسه، یادآور می شود که این بنا ثبت شده و هرگونه اقدام به تخریب مجازات دارد.
کارگران در حیاط و داخل بنا مشغول کارند؛ از آجرچینی حریم بنا تا سنگفرش و احیای باغچه ها. از تعویض در و پنجره های پوسیده تا گچ کشی دوباره دیوارها. انعکاس خورشید بر حلب سقف نشان می دهد تازه سربندی عوض شده است.
حالا دیگر بهتر می توان داخل بنا را دید. نه دیگر از جولان شپش و موش و گربه های دوسال پیش خبری است و نه مخروبه ای که حکم انبار را داشت.
اگرچه وسایل قدیمی مدرسه ای- که در ابتدا دوره خیاطی و کودکیاری آموزش می داد- در مدرسه ی جدید آن سوی حیاط نگهداری می شود، ولی امید آن می رود پس از تکمیل مرمت و تغییر کاربری بنا، چرخ خیاطی های قدیمی مدرسه مهستی و سرویس چینی پذیرایی از معلمان مدرسه فروغ، به جایگاه نخست خود باز گردد.
در گوشه ای از حیاط، بانو سایه نصرتیان، نماینده شرکت طرف قراردادی که مرمت بنا را برعهده دارد، مشغول کار است.
وی در گفتگو با مهر اظهار کرد: فاز نخست مرمت، سقف مدرسه بود که طی آن سربندی، زیر سازی، شبکه بندی و صندوق سازی و تعویض حلب شیروانی انجام شده است.
سایه نصرتیان، در پاسخ به این سوال که آیا در گذشته سقف سفال پوش بوده است، افزود: در آخرین عکس های مدرسه اثری از سفال های قرمز دیده نمی شود. ضمن اینکه در هنگام مرمت سقف و سربندی، آثاری از بقایای سفال که نشان دهد، پیشتر سقف سفال پوش بوده است، دیده نشده است.
وی به فاز دوم مرمت بنا اشاره نموده و ابراز کرد: تعویض در و پنجره های پوسیده، تعویض چوب های پوسیده سقف و چهارچوب ها ، گچ کشی و حذف عناصر الحاقی نظیر سردر هلالی ورودی مدرسه انجام شده است.


سایه نصرتیان با بیان اینکه پی گردی و خاکبرداری کف بنا منجر به کشف آبراه قدیمی مدرسه و باغچه حریم بنا شد، ابراز کرد: از زمانیکه بعد از خاکبرداری حریم بنا انجام شد، شبکه آبراه قدیمی احیا و از همان زمان کارکرد گذشته خود را باز یافت.
سرپرست کارگاه مرمت فروغ در پاسخ به این سوال که پس از پی گردی، چرا گربه روهای کف احیا نشده است، خاطر نشان کرد: کف طبقه اول تخته پوش و پل کوبی بوده است. بعد از خاکبرداری، فضای خالی موسوم به گربه رو- که با دریچه هایی رو به بیرون نقش گردش هوا را در طبقه نخست داشت- نمایان شد ولی احیای گربه رو مستلزم خاکبرداری حداقل ۱و نیم متری در کف بناست. زیرا متاسفانه در گذشته فضای خالی را پر کرده و با برداشتن پل کوبی طبقه اول، کف را موزاییک کرده اند. و احیای آن زمانبر و هزینه بر است و امیدواریم در فازهای آتی این بخش نیز احیا گردد.
نصرتیان با بیان اینکه کف حیاط مدرسه نیز سنگفرش بوده، بیان کرد: با گودبرداری در حریم مدرسه، بخشی از سنگفرش حیاط با استفاده از قلوه سنگ های رودخانه ای و باغچه های قدیمی احیا می گردد.
سرپرست کارگاه مرمت فروغ با اشاره به بخاری های چدنی مدرسه ابراز کرد: ویژگی این بنا، وجود بخاری های بلند چدنی در راهروها، راه پله ها و کلاس هاست که برخی از بخش های آن پوسیده شده و امیدواریم در فازهای بعدی مرمت گردد. این بخاری ها بصورت نمادین باقی می ماند.
معاون میراث فرهنگی و گردشگری گیلان می گوید: مدرسه فروغ نخستین بار پس از انتشار گزارش وضعیت آن، توسط دکتر نوبخت، معاون رئیس جمهور در اردیبهشت سال ۹۵ مورد بازدید قرار گرفت و وعده تامین اعتبار برای مرمت آن در دستور کار قرار گرفت.
ولی جهانی، با اشاره به هزینه ۴۰۰میلیون تومانی برای مرمت فروغ تاکنون، افزود: هفته پیش دکتر تابش، مدیر کل بنیاد مسکن کشور از مدرسه فروغ و میزان پیشرفت پروژه بازدید کرده و قول مساعد برای تامین اعتبار از ردیف پروژه های عام المنفعه برای تکمیل پروژه را دادند. اکنون میراث فرهنگی ۱و نیم میلیارد اعتبار برای تکمیل فاز نهایی مرمت درخواست کرده است.
جهانی در پاسخ به این سوال که مدرسه فروغ پس از احیا چه کاربری می یابد، اظهار کرد: طبق برنامه ششم توسعه دولت، بناهای میراثی که در تملک ادارات دولتی هستند، می باید با اعتبار همان اداره مرمت گردند. باوجود آنکه فروغ در تملک آموزش و پرورش گیلان است، با این حال میراث فرهنگی برای مرمت این بنا تلاش کرد و هنوز آموزش و پرورش اعتباری بدین منظور اختصاص نداده است. اما اختیار تغییر کاربری آن باید با مالک و نظارت میراث فرهنگی صورت گیرد. مکاتباتی با آموزش و پرورش در این زمینه صورت گرفته و پیشنهاد میراث، ایجاد موزه آموزش و پرورش در عمارتی است که سال ۱۳۸۷ در فهرست بناهای میراثی کشور به ثبت رسیده است.
معاون میراث فرهنگی در پاسخ به این سوال که آیا سردرب قدیمی ورودی مدرسه نیز احیا می شود، بیان کرد: برنامه میراث فرهنگی، احیای تمام فضاهای قدیمی مدرسه فروغ از جمله سر درب سفال پوش است ولی این مهم نیازمند اعتبار جداگانه است. اگر در فاز بعدی، اعتباری برای این امر تخصیص داده شود، قطعا سردرب قدیمی در اولویت است.

 

نوشته های مشابه

یک نظر

  1. سپاس از تلاش رسانه ایی برای احیا و مرمت این بنای تاریخی. نقش رسانه در همه ی عرصه ها می تواند به عنوان ستون اصلی دموکراسی، راهگشای بسیاری از مشکلاتی شود که متاسفانه برخی مسئولان گوش شنوایی برای آن نداشته و ندارند. درود بر شما بخاطر پوشش این خبر و درود به دوستان میراث فرهنگی که با کمترین بودجه، کمر همت به مرمت آثار تاریخی می بندند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *