اخبار

سیر تحول آموزش از مکتب‌خانه‌ها تا مدارس نوین در گیلان، در انجمن مفاخر گیلان بررسی شد

گیل‌مهر- الهام کیانپور
جلسه‌ای دیگر از سلسله نشست‌های تخصصی انجمن مفاخر گیلان، صبح روز یکشنبه ۱۴مهرماه با مدیریت دکتر روشنک گل‌دوست در دفتر این انجمن در مجتمع خاتم الانبیاء رشت برگزار شد.
گل‌دوست ضمن خیرمقدم به مدعوین، به معرفی سخنران نشست و آثارفرهنگی وی پرداخت.
سپس، اکبر خیرخواه حسن‌کیاده، شاعر نویسنده گیلانی، سخنان خود را با محوریت «سیر تحول آموزش از مکتب‌خانه تا مدارس نوین گیلان» مطرح نمود.
خیرخواه با این مقدمه که اولین مدرسه‌ی نوین در سال ۱۲۷۸ خورشیدی در رشت افتتاح شد، گفت: پیش از آن، کودکان را برای آموزش به ملاخانه می‌فرستادند و کودکان در برابر ملا روی زمین می‌نشستند و خواندن می‌آموختند. کودکان در ملاخانه ابتدا خواندن قران و یا کتاب را می‌آموختند و بعد از چند ماه آموزش نوشتاری حروف ابجد آغاز می‌شد.
این نویسنده با طرح این سوال که چرا گیلان سوادآموزی و تاسیس مدارس نوین را زودتر از دیگر استان‌ها آغاز نمود، گفت: واقع شدن گیلان در مسیر رفت و‌ آمد اروپا به ایران، باعث شد دگرگونی‌های اجتماعی و فرهنگی در گیلان زودتر از نقاط دیگر ایران شکل بگیرد.
خیرخواه با بیان این‌که ۷ سال پیش از خیزش مشروطه در ایران در سال ۱۲۷۸ خورشیدی، در زمان حکمرانی محمد‌ ولی‌خان تنکابنی، نخستین مدرسه نوین گیلان در رشت گشایش یافت، افزود: این نوگرایی آموزشی به پیروی از سیاست‌های ایجاد فرهنگ نوین امیرکبیر، صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار بود که در سال ۱۲۶۸، دارالفنون را در تهران بنا نهاده بود.

این نویسنده، نخستین مدرسه‌ی نوین در گیلان را «اشرف مظفری» یا «مظفریه شرافت» نامید و افزود: رونق کار مدارس نوین در گیلان، موجب کسادی و سستی کار ملاخانه‌هایی شد که قبلا یکه‌تاز تعلیم و تربیت بودند. در نتیجه ملاخانه‌ها برای ماندگاری خود به چالش با
مدارس نوین برخاستند و مدارس نوین را نوعی کفر و گریز از دین و مذهب خواندند و عده‌ای از خانواده های دانش‌آموزان را در این اعتراض با خود همراه کردند.
خیرخواه با بیان این‌که عیسی‌خان صدیق، ریاست معارف و اوقاف گیلان به پشتیبانی از مدارس نوین گیلان برخاست، افزود: او به اصلاح تشکیلات نابه‌سامان فرهنگ گیلان پرداخت و با تخصیص بودجه‌ای مستقل برای این مدارس، در جایگاه پایه‌گذار معارف گیلان جای گرفت.
این نویسنده‌ی گیلانی، در ادامه ضمن نام بردن از ده باب مدرسه قدیمی، پیش از ۱۲۷۸ خورشیدی به نام‌های: جامع، مستوفی بزرگ، مستوفی کوچک، حاج حسن، محمدکریم، حاج علی‌اکبر، حاج نایب صدر، حاج سمیع، حاج مجتهد حاج محمودخان، به مدارس قدیمی سایر شهرهای گیلان پرداخت.
خیرخواه با اشاره به این که با گذشت زمان، ارزش مدارس دولتی بیشتر و‌ پررنگ‌تر می‌شد گفت: در اواخر دوره‌ی قاجار، رشت ۱۷ دبستان و‌ ۴ دبیرستان داشت و علاوه بر این شهرهای دیگر گیلان نیز صاحب مدرسه بودند که از آن میان می‌توان به این موارد اشاره کرد: لاهیجان و انزلی هر کدام ۴ مدرسه، لنگرود ۲ مدرسه، لشت‌نشا، سیاهکل، آبکنار، رحیم‌آباد، شفت، غازیان و رودسر هر کدام یک مدرسه.
خیرخواه در ادامه، مدارس ملی را محور سخنان خود قرار داده و گف: علاوه بر مدارس دولتی، مدارس متعدد ملی با تجهیزاتی همانند مدارس دولتی گشایش یافت، مدارس شرف، اسلامی، آذرمیدخت، سعادت نسوان و مانند آن از این دسته مدارس بودند که در جذب دبیران غیرگیلانی و‌ گیلانیان آزادیخواه به مدارس دولتی برتری داشتند. بنابراین هسته‌های آزادیخواهی و مشروطه‌طلبی، در مدارس ملی شکل گرفت. بسیاری از آزادمردانی که توسط حاکمیت سیاسی وقت، از تدریس رانده شده بودند، با شنیدن نوای آزادی گیلان به رشت کوچ کردند و در مدارس ملی به کار پرداختند.

خیرخواه در پایان گفت: در سال ۱۳۱۴ خورشیدی، میرزا غلامرضا صنیعی‌تهرانی، برای نخستین‌بار، دوره کامل متوسطه در رشته ادبی را در دبیرستان ملی اسلامی رشت دایر نمود، این در حالی بود که در تمام ایران، فقط در دبیرستان تدین تهران، دوره کامل ادبی وجود داشت.
در انتهای این نشست، پژوهشگران و مدعوین، پرسش‌ها و‌ مطالب مرتبط به موضوع جلسه را مطرح نمودند. رضا نوزاد پژوهشگر و نویسنده گیلانی گفت: یک اشتباه تاریخی در تمام کتاب‌ها، پیرامون تاسیس اولین مدرسه‌ی نوین رشت در سال ۱۲۷۸ صورت گرفته است. بر اساس مستندات نشریات و روزنامه‌ها، اولین مدرسه‌ی نوین رشت با عنوان «حسنیه» توسط میرزا حسن‌خان سیرجانی در سال ۱۲۷۶ خورشیدی یعنی دو سال قبل از تاریخ ذکر شده، گشایش یافت. نوزاد مدرسه‌ی «شرف مظفری» را اولین مدرسه فنی و حرفه‌ای ایران نامید که در کنار تدریس دروس نوین، حرفه‌هایی چون: کلاهدوزی، گلدوزی، کفش‌دوزی و مانند آن نیز به دانش‌آموزان، آموزش داده می‌شد.
در پایان هدیه‌ای به رسم یادبود از طرف انجمن مفاخر گیلان به اکبر خیرخواه حسن‌کیاده اهدا شد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *