اخبارسلامتکشاورزی

شالیزار در عطش شخم و آب؛

کشت و کار سنتی  و پایی که برای رفتن به شالیزار لنگ است

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

سفره نوروز گیلانی تنها هفت سین ندارد.  غیر ممکن است گیلانی باشی و  بر سر سفره نوروزات یک کاسه برنج -که نارنجی درشت را در برگرفته- ننهی. نارنج و برنجی که سمبل کشت و کار است و برکت خواهی از خداوند صاحب زمین و آسمان.

اما امسال بجای برکت، ویروس از زمین و آسمان می بارد. مقررات در خانه ماندن  تازه سخت تر شده است. اما «بجار کار» چگونه می تواند در خانه بماند که روزی خود و قوت مردمان سرزمینش وابسته به دست هایی است که باید زمین را برای بخشندگی و برکت آماده نماید.

اگرچه سال به سال از مساحت زمین های کشاورزی آب می رود، اما باز هم قوت بسیاری از خانوارهای روستایی گیلان وابسته به زمین بجاری است که از نیاکان خود به ارث برده است. گیلان با وجود ۲۳۸ هزار هكتار زمين شاليزار، بیشترین برنج  را تولید می کند.

امسال اما، نگرانی کشاورز تنها خشکی بجارها و تقسیم آب در آبندها نیست که سهم او به موقع برسد یا نه. نگرانی اش آغاز فصل کشت و کاری است که با دلهره در خانه ماندن یا پای در چغاله زمین نهادن شروع شده است.

«سفید رود»، وقتی یاری «قزل اوزن» را از دره شاهرود پذیرا می شود، موج زنان از «لوشان» و «منجیل» و «رودبار» عبور کرده و آرام به سوی جلگه گیلان پیش می رود.  180هزار هکتارکانال های آبرسانی و زه کشی آب بندان ها در روستاهای دور و نزدیک، آماده اند تا پس از پایان شخم بهاره، زمین بجار را به باتلاقی از گل و چولاب تبدیل نمایند تا شالیکار جو  خود را به خزانه برد.

امسال اما زمین و زمان روی خوش به بجارکار نشان نمی دهد. از ابتدای دی ماه که شخم زمستانه کشاورز آغاز گردید، چشم ها به مساعد شدن هوا بود تا درنخستین روزهای فروردین ماه، شخم بهاره را آغاز نماید. حالا همه بر خانه ماندن توصیه دارند. اما کشاورزی که قوت خودش و قوت در خانه ماندگان وابسته به اوست، منتظر است تا اندکی هوا گرم تر شود تا جو خیس کرده اش را برای خزانه گیری به شالیزار ببرد.

به زودی جوها جوانه می زند. اما دست های یاریگری نیست تا شاخه های ترد درختان را تاب داده و محل خزانه گیری «توم بجار» را بسازد. شالیزار در عطش شخم و آب می سوزد، اما پای رفتن به شالیزار لنگ است.

جای جای گیلان این روزها کاسه چه کنم؟ چرا؟ و کی؟ بدست گرفته و امیدش به روزهای بهتری است که تلالو خورشید بتواند اندکی از هراس بیماری و در خانه ماندن را کاهش دهد.

اندکی بیشتر تا خزانه گیری و نشاکاری در شالیزار نمانده. هرسال در هفته نخست اردیبهشت ماه، زنان شالیکار پای در گل و رطوبت بجار می نهند ، تا همراه با ترانه ها و آواهای فولکوریک کار، نشاهای به سبزی نشسته در خزانه را در تشتی نهاده و در زمین  باتلاقی بجار بنشانند.

آیا و اما و اگرِ بهتر شدن روزگار ناشی از شیوع ویروس جهانسوز کرونا، این روزها بیش از هر زمان دیگری، کم کاری در اجرای تسطیح اراضی کشاورزی گیلان و کشت مکانیزه را نشان می دهد. کِشتی که اگر مسئولان زودتر از اینها به فکر مکانیزه کردنش می شدند،  نه تا این حد شاهد رشد ویلاهای نخراشیده در باغ ها و زمین های کشاورزی بودیم و نه بیش از این جانِ کشاورزان، برای پایِ برهنه نهادن به بیجار به مخاطره می افتاد.

فصل کشت و کار است. چگونه می توان در خانه ماند و چشمِ امید به زمینی داشت که نیازمند دستان کشاورزانی است که عمدتا پا به سن نهاده اند و ویروسی که بیشتر در کمین پرسالان نشسته است.

کشتزارهای برنج منتظر شخم بهاره هستند. اما از روز جمعه قوانین آمد و  شد در روستاها و شهرهای گیلان فزونی یافته است. روستایی که زمینش در ملک آبا و اجدادی است و حالا خود و فرزندانش شهر نشین شده اند، ناچار است برای رفتن به بجار، دوباره به سرزمین مادری برود. و یا بخاطر سختی معیشت، ناچار به مهاجرت شده است.

پلیس راه، دستور توقف خودروی پلاک تهران را صادرکرده و خودروهای غیر استان جریمه می شوند. اما سرنشینان خودرو می گویند، گیلانی هستند و باید برای آماده کردن زمین برنجشان به روستای پدری بروند.

محمد که اهل روستای «فتیده» در شرق گیلان است، می گوید: وضعیت اشتغال در گیلان را که خود بهتر می دانید. برای امرار معاش ناچار شدم به تهران مهاجرت کنم. ولی بیجار بجامانده از املاک پدری را هنوز دارم و هرسال در ایام تعطیلات نوروز،  برای رسیدگی به زمین و آماده کردن برای نشاکاری به گیلان می آیم.

از این دست خودروهایی- که دستور توقفشان صادر شده -کم نیستند. صاحب خودروی دیگری که  دسته ی« گرباز» ش از صندوق عقب ماشینش بیرون زده، در حال چانه زنی با سربازی است که به وی مقررات در خانه ماندن را یادآور می شود. و مرد با اِبرام می خواهد که به او اجازه رفتن دهد که باید به یاری دیگر برادرانش برود که در حال شخم بهاره بجار هستند.

مسافر دیگری اهل رضوانشهر است و ناراحت است از اینکه نمی تواند به یاری پدر پا به سن گذاشته اش برود که تنهایی موتور شخم را به بجار برده است.

براستی چند درصد از بجارهای گیلان، به روش مکانیزه کاشت و برداشت می شود؟ و چند درصد از زیرساخت های کشت مکانیزه در گیلان مهیا شده است؟ نشای برنج که تمام می شود، وجین کاری را چه باید کرد؟ این کار را که عمدتا زنان با مهارت و حوصله انجام می دهند، چگونه می توان در اوایل اردیبهشت به انجام رساند؟

ویروس کویید ۱۹، بقول وزیر بهداشت، مهمان خود خوانده ای بود که معلوم نیست چه زمانی دست از سر جهان بر می دارد و ممکن است سالهای آتی هم در لایه های پنهان زمین و زمان زنده بماند. این ویروس به خوبی نشان داد که کوتاهی در الکترونیکی کردن خدمات و کسب و کار و مکانیزه کردن کشاورزی، قربانیان وسیع تری می گیرد و با فلج کردن تتمه اقتصاد مفلوج، بیش از همه ساختارهای معیشت را با اشکال مواجه می کند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن