اخبارتاریخگردشگری

فاز دوم مرمت مناره بازار گسگر آغاز شد/ ارتفاع ۳۰متری یکی از عجایب هفتگانه گیلان  باز می گردد!

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

ماذنه ای برای اعلام ساعت شرعی بود یا برج دیدبانی درست نمی دانیم. اما افسانه های محلی دهستان طاهر گوراب می گوید؛ این منطقه حاکمی بنام «چهل گوش چمنی» داشت که قصد کرده بود  با خدا مبارزه کند. بدین منظور برجی ساخت تا به آسمان برود.

می گویند، این برج ۳۳ متری در زمان جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک جنگلی بعنوان برج دیدبانی استفاده می شد. پربیراه هم نیست از مناره بازار گسگر تا گوراب زرمیخ (که اسلحه خانه و مدرسه نظام جنگلیان بود) و از آنجا تا دهستان کسما، مقر اصلی جنگلیان،  فاصله چندانی نیست. لابد نگهبان برج در آن زمان هم جنبندگان حوزه تالش را رصد می کرد، و هم آیند و روندگان از فومنات.

برای دیدن مناره بازار گسگر می باید به دهستان طاهر گوراب بروید، در ۵ کیلومتر  مرکز شهرستان یعنی صومعه سرا. اطراف برج را زمین های شالیزار فرا گرفته است و همین فضای باز به دیدن برج بیشتر کمک می کند. از جاده اصلی تا برج راه باریکی بیننده را به محل برج می رساند. اما درب اصلی برج، آن سوی راه فعلی است. ورودی برج بدون در است. اگر توان بالا رفتن از راه پله های بلندمناره را دارید، می توانید از راه پله های مارپیچ بالا بروید. دو دریچه، نورِ فضای بیرون را به داخل می تاباند. درحال حاضر، مناره تزیینات خاصی ندارد. تنها یک مناره آجری مرتفع که در قسمت فوقانی  دو ردیف نقش هندسی تزیین  شده دارد.

یادم آمد که «دکتر منوچهر ستوده» نتوانسته بود از داخل برج دیدن نماید. آن زمان برج، دربی آهنی داشته است. وی که دهه ۴۰ از بناهای میراثی گیلان بازدید و تصاویر و یادداشت های خود را منتشر کرده، این مناره آجری را یکی از عجایب هفتگانه گیلان لقب داده است.

تصویری که نویسنده «از آستارا تا استرآباد» در کتابش منتشر کرده با مقایسه ارتفاع فعلی برج، نشان می دهد از ارتفاع مناره کاسته شده است. زمانیکه  ستوده برج را دیده بود، بخش فوقانی فروریخته بود. با مقایسه ارتفاع نورگیرها تا بخش مرمت شده فعلی نشان می دهد، دست کم یک سوم مناره مرمت نشده و ارتفاع برج به اندازه قبلی بازنگشته است. « در بالای مناره که فعلا روی در خرابی دارد، تزئینی آجری دیده می شود و پایین تر از آن نیز در دو ردیف تزیین دارد.» ( ستوده، ص: ۱۹۵)

خچکو سفیر لهستان  وقتی مناره را دیده، ارتفاع برج را ۳۰ متر نوشته است، البته روایت هایی هم مبنی بر ارتفاع ۳۳متری  مناره گزارش شده است. اما اکنون برج تنها ۱۸ متر ارتفاع دارد.

اگرچه گفته شده برج قدمت سلجوقی دارد، ولی آنچه در پرونده میراثی این اثر ثبت شده، قدمت آن را به زمان صفویه می رساند. آنچه مسلم است، این بنای آجری از زمان صفویه  تاکنون توانسته هوای مرطوب گیلان را دوام آورد. اما زلزله تابستان ۱۳۶۹ منجیل ۱۲متر دیگر از ارتفاع برج را فروریخت.

کارشناس مسئول ثبت بناهای میراثی اداره کل میراث فرهنگی گیلان درباره قدمت این مناره می گوید: مناره آجری گسگر، قدمت صفوی دارد. این مناره در شهرستان صومعه سرا، روستای مناره بازار ۹کیلومتری غرب شهر قرار دارد.

مهدی میرصالحی با اشاره به تخریب مناره در زلزله منجیل می افزاید: ۱۲متر از ارتفاع این مناره در زلزله منجیل فروریخت و تنها ۱۳متر بخش تحتانی سالم ماند. بعد از زلزله، پرونده میراثی این اثر آماده و برای ثبت در آثار ملی پیشنهاد شد ولی با تاخیر ۱۰ساله در نهایت  در بهمن ۱۳۷۸  و به شماره ۲۶۸۱ ثبت ملی شد.

وی عنوان می دارد: متاسفانه از بانی و سال احداث این مناره اطلاعاتی در دست نیست. اما در کتاب ولایت دارالمرز نوشته لوئی رابینو (کنسول انگلیس در رشت در اوایل قرن بیستم)  افسانه ای به نقل از خچکو سفیر لهستانی الاصل دربار روسیه تزاری-که در زمان محمد شاه قاجار به ایران و صفحات شمالی یعنی گیلان و مازنداران سفر کرده- روایتی از این برج هست.که فردی بنام «چهل گوش چمنی» آن را  ساخته است.

میرصالحی می افزاید:  فردی بنام چهل گوش چمنی در گیلان سندیت ندارد . ولی باتوجه به توصیفات «خچکو» که در اوایل حکومت قاجار برج را دیده ، می توان گفت، قدمت برج به زمان صفویه می رسد. خچکو وضعیت مناره را اینگونه توصیف می کند(در مناره بازار بر سر راه گسگر مناره ایست که بدنه آن را کسی سوراخ کرده است. سر آن خراب و قسمتی از آن افتاده است. احتمال دارد این مناره را بمنظور نگهبانی ساخته اند. ارتفاع آن به سی متر می رسد.)

این کارشناس ادامه می دهد: در دوره افشاریه و زندیه در گیلان به لحاظ بی ثباتی سیاسی به مسایل عمرانی کمتر توجه می شد. بنابراین می توان احتمال داد این بنا در دوره صفویه ساخته شده باشد زیرا در آن زمان  غرب گیلان، توسط خاندان اسحاقی اداره می شد.

میرصالحی مصالح بکار رفته در مناره را آجر و ملاط ساروج می داند و می افزاید: آجر بکار رفته در این بنا به ابعاد ۲۹ در ۲۱ سانتی متر و ضخامت ۵/۴ سانتی متر است. مقطع این مناره دیواره ای و هر چقدر بطرف بالا حرکت کنیم از قطر دایره تشکیل دهنده کاسته می شود در این مناره از طریق یک در ورودی که در جهت جنوبی  قرار دارد می توان به داخل مناره راه یافت.

دایره بیرونی مناره در پایه به ۱۹ متر می رسد که با احتساب ضخامت ۳۰/۱ سانتی متر دیوار قطر داخلی مناره در ارتفاع ۱۰ متری از سطح زمین به ۵/۲ متر می رسد در سمت شرق یک نورگیر با ابعاد ارتفاع نورگیر ۱متر عمق نورگیر ۳۰/۱ متر و پهنای نورگیر ۱۰سانتی متر در ارتفاع ۶متری از سطح زمین تعبیه شده است.

مدیر میراث فرهنگی شهرستان صومعه سرا با اشاره به فاز اول مرمت این مناره می گوید: سال گذشته با اعتبار ۱۵ میلیون تومان از اعتبارات میراث فرهنگی، محوطه سازی و سنگفرش اطراف مناره را آغاز شد.

علیرضا مهرگان  ارتفاع فعلی برج را ۱۸متر دانست و افزود: فاز دوم مرمت مناره بازار گسگر در هفته میراث فرهنگی با حضور مدیر کل میراث فرهنگی گیلان و فرماندار شهرستان صومعه سرا کلید خورده  و در فاز دوم ، درب ورودی مناره نصب شده و با اعتبار ۵۰ میلیون تومانی، باقی سنگ فرش ورودی مناره  نیز به پایان می رسد.

مدیر میراث فرهنگی شهرستان صومعه سرا ابراز امیدواری کرد تا دو ماه آتی فاز دوم پروژه به پایان رسیده و در فازهای بعدی ارتفاع واقعی برج بازگردد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *