اخبارچهره ها و یادبودهاگردشگری

فراز و فرود ساخت المان های رشت در دهه های اخیر؛ از هویت های شهری حفاظت نمی شود

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

ساخت سردیس، تندیس و مجسمه هایی از فرهیختگان هر استان، چندسالی است بعنوان یکی از مولفه های هویت ساز در شهرها مورد توجه مدیران شهری قرار می گیرد.

اگرچه در سالهای نخست انقلاب اسلامی، ساخت تندی س از چهره ها، نوعی پیکر تراشی محسوب و از دیدگاه شرعی مورد تایید نبود، اما از دهه ۷۰ به این سو، هنرهاي تجسمي ، بويژه گونه مجسمه سازي به عرصه فضاهاي شهري، راه پیدا کرد  و علاوه بر زیباسازی محیط های شهری به احیای هویت های منطقه ای کمک می کرد. بویژه زمانی که تندیس چهره های فرهنگی ، علمی و ورزشی در محیط های شهری قرار می گرفت که شهروندان با ایشان خاطره دارند. البته  ساخت تندیس از بزرگان، ابتدا مختص درگذشتگان یا رودیدادهای تاریخی بود و آهسته آهسته افراد در قید حیات نیز مورد توجه قرار گرفتند.

یک دانش آموخته مطالعات فرهنگی در این باره می گوید: هویت شهری قدمتی به اندازه شهرها دارد و از زمانی که انسان ها شهرها را برای سکونت خود ساختند، در پی معنی زندگی در این مکان نوساخته شدند. نصب انواع مجسمه ها در ميادين يا چشم اندازهاي مهم شهري، موجب شكل گيري نوعي هويت ملي و فرهنگي شده و حتي مي تواند نوعي الگوپذيري مثبت را در جامعه رواج دهد.

عباس ایمانی پارسا با بیان اینکه در همه نقاط دنيا ساخت نمادهای شهری اهميت زيادي دارد، تصریح کرد: ساخت و نصب المان از رویدادها یا چهره های برجسته، به تدريج مي تواند هويت منطقه اي و بومي هر منطقه را شكل دهد و بويژه در حافظه شهروندان و زندگي روزمره آنها تعمیق یابد.

این مدرس دانشگاه با تاکید بر رعایت تناسب و مکان یابی صحیح نصب المان ها و تندیس ها، ابراز کرد: بايد توجه داشت كه مجسمه ها در شكل بخشي به روحيات و عواطف جمعي نقش بسزایی دارند. البته ارزش مجسمه هاي شهري به اندازه و حجم آن نيست، بلكه وابسته به كاركرد اجتماعي آنهاست. و در وراي هر مجسمه يك فكر، خلاقيت يا يك نوآوري بايد وجود داشته باشد.

عباس ایمانی پارسا  افزود: امروزه شهرهای مدرن شاید به میزان زیادتری بشر را در گمانی، غریبه بودن و تنهایی می کشاند لذا برنامه ریزان شهری برای کاهش پیامدهای منفی زندگی شهری تلاش های بیشتری را باید در حوزه هویت بخشی شهری انجام دهند. یکی از شاخص های مهم هویت بخشی که جنبه گروههای مرجع را نیز برعهده دارد شخصیت های برجسته شهر محل سکونت هستند که ضمن معنی بخشی به جامعه، خود الگوی نسل های جوان می شوند. شهرهایی که از این نمونه بیشتر بهره مند هستند، از لحاظ فرهنگی شاخص تر از نقاط دیگر می شوند.

ایمانی پارسا همچنین گفت: حرکت های وندالیستی موجب تخریب بخشی از اموال عمومی و از جمله المانها و تندیس های شهری می گردد. بنابراین متولیان امر می باید نسبت به نگهداشت و حفظ این المان ها اهتمام ورزند.

 شهر رشت از زمان قاجار به این سو بواسطه ایجاد کریدور ارتباط زمینی و دریایی، «دروازه اروپا» لقب گرفت و در ساخت بسیاری از عناصر زندگی مدرن نظیر مدارس نوین، بیمارستانها، مراکز علمی و… پیشرو بود. در این میان چهره های برجسته ای نیز به این تحول فکری کمک کردند. اما هنوز بسیاری از چهره ها که در سطح دنیا مشهور هستند، در میان شهروندان رشت شناخته شده نیست.

سال ۱۳۷۹ بود که تندیس بزرگ «میرزا کوچک جنگلی»  به دستور شهردار وقت در تهران ساخته و به رشت منتقل و جایگزین تندیس قبل از انقلاب در میدان شهرداری گردید. در آن زمان تندیس  چهره مبارز و آزادیخواه گیلانی، تماما ویژگی های یک نماد شهری را دارا بود و با ارتفاع ۲/۴ متر و به وزن سه تن بر روی یک پایه ۶متری  در میدان شهرداری جلوه خاصی به مرکز گیلان داد.

هرچند تندیس  بزرگ میرا کوچک جنگلی، بعد از اجرای پیاده راه فرهنگی رشت در ۱۵بهمن ماه ۱۳۹۴ از مقابل ساختمان تاریخی بلدیه جابجا و به ابتدای خیابان سعدی منتقل شد، اما دیدن این تندیس بزرگ، گویا خاطراه ورود رهبری را تداعی می کند که پس از اعلام نخستین جمهوری آسیایی از جنگل های فومنات به زادگاهش بازگشته است.

خاطره شب های روشن و گلهای باغ تاریخی سبزه میدان رشت، در سفرنامه های مستشرقین خواندنی است. آنجا که اروپاییان در «هتل ایران» و «هتل ساوی» در مرکز رشت اقامت می کردند.

محوطه داخلی این باغ بجامانده از دوره ناصری چندین بار تغییر کرده است. از احداث کتابخانه وسط باغ گرفته تا ایجاد آب نما در دهه ۴۰ که تندیس یکی از چهره های خاندان پهلوی را در وسط پایه حوض به نمایش گذاشته بود. تندیسی که بعد ازانقلاب اسلامی، فروکشیده شد و جایگزینی نداشت تا آنکه با آغاز بکار شورای نخست،  سردیس ۴ تن از مفاخر علمی در قید حیات گیلان (پروفسور مجید سمیعی، پروفسور رضا، دکتر بهزاد، و پروفسور اکبرزاده) ساخته و دور آبنمای سبزه میدان نصب شد. در آن برهه از زمان، این حرکت مدیریت شهری، اقدامی ساختارشکنانه بود، اما رئیس اسبق کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورای شهر رشت تاکید داشت؛ این حرکت موجب آشنایی شهروندان با مفاخری می شود که در جهان برجسته هستند ولی شهروندان رشتی ایشان را نمی شناسند.

سروش اکبرزاده در این باره گفت: مبنای بسیاری از فعالیت های شورای نخست «فرهنگی» بود و عقیده داشتیم، زیربنایی ترین حرکت ماندگار در جامعه، فعالیت های فرهنگی است. شورای اول چهره های علمی و فرهنگی گیلان را- که در خارج از کشور زندگی و فعالیت علمی داشتند- در آن زمان به ایران دعوت کرد. چهره هایی که برای مردم ناشناخته بودند. بعنوان نمونه؛ پروفسور مجید سمیعی -که امروزه همگان تلاش دارند از این سرمایه علمی کشور استفاده کنند- وقتی به رشت می آمد به منزل برادر مرحومش در انزلی می رفت و کسی او را نمی شناخت.

رئیس اسبق شورای شهر رشت همچنین یادآور شد: هدف ما از آوردن چهره های علمی و فرهنگی به رشت، الگوسازی برای نسل جوان بود. پروفسور رضا به این دلیل که سفیر فرهنگی ایران در کانادا بود، مورد قضاوتهای نادرست قرار می گرفت. بنده شخصا با هزینه ی خود به کانادا رفته و ایشان را مجاب کردم دعوت ما را بپذیرد. ایشان همراه دختر و نوه هایش به رشت آمد. ساخت تندیس او در زمان حیاتشان و نصب در سبزه میدان در راستای همان سفر صورت گرفت.

اما تنها این ۴ فرهیخته نبودند، در همان دوران ، سردیس شیون فومنی(شاعر گیلک زبان) و  سردیس محمود نامجو(وزنه بردار نامی) هم ساخته و در رشت نصب گردید.

شاید مهمترین حرکت فرهنگی شورای نخست، ساخت یادمان بزرگ «شهدای مشروطه» بود. رئیس کمیسیون فرهنگی شورای نخست در این باره توضیح  داد: محل اعدام و گور دسته جمعی ۴تن از شهدای مشروطه -که توسط روسیه تزاری اعدام شدند- سالها در بخش عفونی «بیمارستان پورسینا» ناشناخته بود. با رایزنی های شورای اول، «مهندس مهدی متقالچی» ۴دستگاه ماشین لباسشویی ویژه بیمارستان خریداری نمود تا مدیریت بیمارستان اجازه دهد شهرداری بخش شهیدگاه را از محوطه بیمارستان خارج نماید. ضمنا متقالچی تمامی هزینه های طراحی و احداث یادمان را نیز پرداخت نمود.

اگرچه یادمان شهدای مشروطه امروز یکی از جاذبه های دیدنی شهر رشت شده است، اما مهندس «کاظم دلشاد» طراح این بنای یادبود، بارها اعلام کرده شهرداری رشت بدون درنظرگرفتن ملاحظات طراح ، المان را غیر کارشناسی رنگ کرده است!

از دوره قاجار به این سو، وقتی از محله دباغان و رودبارتان رشت عبور می کردید، بوی تند کشتارگاهی که پوست احشام را دباغی می کرد، کاهش می یافت. با گذر از رودبارتان و ورود به محله ساغریسازان رشت، صدای چکش کاری تولید کفش های «ساغر» به گوش می رسید. و سازندگان ساغر در این محله قدیمی ساکن بودند.

ساخت تندیس تندیس مرد ساغریساز در ابتدای ورودی این محله قدیمی، از دیگر حرکت های شورای چهارم بود. از دیگر کارهای ارزنده در این زمان، ساخت و نصب سردیس های اکبر رادی،(نمایشنامه نویس شهیر گیلانی)، آیت الله بهجت فومنی، استاد ناصر مسعودی(خواننده فولکوریک گیلان)، استاد نادر گلچین  در سبزه میدان و شهیدان انصاری و نورانی و نصب در ابتدای خیابان لاکانی، تندیس بزرگ آیت الله احسان بخش،  از دیگر اقدامات ارزنده در سالهای اخیر بود.

همچنین، مدیریت شهری همزمان با کنگره سرداران شهید استان در آذرماه ۱۳۹۴ ساخت ۱۱سردیس فرماندهان شهید گیلان و نصب در بوستان مفاخر را اجرایی نمود.

اگرچه در همان مقطع زمانی انتقاداتی نسبت به نوع متریال و عدم شباهت سردیس ها با صاحب آن مطرح بود، ولی همین حرکت ولو با نقص نیز در شهرداری رشت نیز در سالهای اخیر سیر نزولی بخود گرفته است.

افزون بر آن،  به دلیل رطوبت بالای گیلان، و تاثیرات مخرب بر سردیس ها از یک سو و  رفتارهای وندالیستی شهروندان نظیر حذف عینک آیت الله احسان بخش و یا برداشتن چتر تندیس علم الهدی، لک شدن سردیس آیت الله بهجت و… می باید مورد توجه متولیان شهری قرار گرفته و نسبت به حفظ و نگهداشت نمادهای هویت ساز شهر اقدام نمایند.

حالا باید دید با تغییر مدیریت سازمان زیباسازی شهراری رشت، این روند چگونه تداوم می یابد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *