اخبارتاریخگردشگری

 مرمت بخش هایی از قلعه لیسار/ تکمیل مرمت نیازمند اعتبار

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

یادگاری از اواخر دوره سلجوقی، برجای مانده بر کوه لیسار. جایی مشرف به دریای کاسپین و جاده بین المللی  رشت – آستارا.  قلعه ای به یادگار مانده از حضور اتابکان آذربایجان که به نیابت از سلاجقه، حکومت بخش هایی از گیلان را داشتند.

اهالی نام های مختلفی بر آن نهاده اند؛ قلعه قره دوش و قلعه صلصال. ولی مصطلح ترین نام، به دلیل همجواری با شهر لیسار، «قلعه لیسار» است.

حضور قلعه لیسار بر بلندای  کوه و نزدیکی اش به جاده اصلی رشت آستارا اردبیل، این امکان را به مسافران می دهد تا هرچند گذری بنای قلعه تاریخی را ببینند. سال گذشته شهرداری لیسار، ورودی ابتدای جاده تا قلعه را سنگفرش نمود و بهسازی مسیر، امکان بازدید از قلعه را فراهم کرد.

اما این قلعه تاریخی در تمام این سالها تنها سعی باد و باران را به جان نخریده ، آثار سوختگی در برخی از بخش های قلعه خبر از آتش سوزی مهیب می دهد.

برای دیدن قلعه می باید به شهرستان تالش بخش کرگانرود بروید. بعد از بخش جوکندان، بین روستای نومندان و شهر لیسار، قلعه حدود صد متر از خیابان اصلی فاصله دارد. شهرداری لیسار با نصب تابلوی راهنما، کوچه منتهی به قلعه را راهنمایی می کند.

ورودی کوچه شیب تندی دارد و در فصل تابستان رشد درختان و خزه ها موجب می شود استحکامات بنا به خوبی دیده نشود. هرچند که اخیرا برای فصل نخست مرمت این قلعه، گیاه زدایی توسط اداره کل میراث فرهنگی گیلان انجام شده است. بنای قلعه مشرف به دریای کاسپین می باشد و از بلندای آن می توان ساحل وسیع دریا، شالیزارهای روستاهای اطراف، و باغ های کیوی را دید.

ورودی قلعه سردرب هلالی دارد . اختمان قلعه بر روی یک صخره سنگی قرار گرفته و به شکل یک مربع با چهار بارو همچون نگهبانی جلگه لیسار و کرکانرود را محافظت می کند. قسمتی از فضای داخلی قلعه شبیه زیر زمینی است که فعلا مسدود شده است. عبدالله انصاری، یکی از اهالی جوکندان  می گوید: اینجا زندان بوده است. هم او از آب انبار قلعه می گوید که تا سالهای قبل هم آب داشته  و اهالی به آن «آب سرفه» می گفتند و از آن آب برای درمان سرفه های مزمن برمی داشتند.

«لوئی رابینو»، نایب کنسول انگلیس در رشت(۱۹۶۰تا۱۹۲۱ میلادی) در کتاب ولایت دارالمرز،  ساخت این قلعه را به دوران پیش از اسلام نسبت داده و می نویسد: « قلعه لیسار روی تپه کوتاهی در چهار کیلومتری دریا واقع شده است. قلعه تمام تپه را فراگرفته و دیوارهای آن در کمال استحکام ساخته شده است و بنظر می رسد پیش از فتح اسلام ساخته شده باشد. آب انبار وضعی خوب دارد که احتمالا آب آن از منابع کوهستانی است زیرا همه وقت ارتفاع آب آن در یک سطح است و هر قدر از آب آن برمی دارند به وجود هیچ نوع لوله و یا راهی برای رساندن آب به آن نمی توانند پی ببرند و گمان می رود که در مخفی داشتن منافذ آن دقت بسیار به کار رفته باشد. در بالای آن بنا که هنوز در وضع خوبی است سنگ نوشته و یا اثر قابل توجه باشد به چشم نمی خورد.»

ظاهر بنای قلعه، استحکام بینظیر آن را نشان می دهد زیرا تصاویری که «دکتر منوچهر ستوده» در کتاب خود« از آستارا تا استارآباد» از این بنا چاپ کرده، نشان می دهد از دهه ۱۳۴۰ شمسی تا کنون تغییرات زیادی در باقیمانده بنا صورت نگرفته است. تنها طاقی گنبدی شکل داخل ارگ در زمان ستوده هم اینک دیده نمی شود.

دکتر ستوده اندازه هایی از طول، عرض و ارتفاع بنا در کتاب خود ارائه داده که به گفته وی تقریبی است زیرا در اثر رشد بیش از حد گیاهان نتوانسته اندازه دقیق تری از بنا ارائه دهد. به استناد نوشته های این پژوهشگر، در ورودی قلعه، ۳۵۰ سانتی متر  و عرض آن ۲۲۰ سانتی متر است و عرض باروی قلعه ۱۸۰ تا ۲۱۰ سانتی متر و ارتفاع آن پنج تا شش متر و در برخی جاها ۱۰ تا ۱۲ متر است.

 بقایای قلعه لیسار به پیشنهاد اداره کل میراث فرهنگی گیلان در تاریخ ۱۰خرداد ۱۳۸۲ و به شماره ۸۷۸۰ در فهرست بناهای تاریخی کشور ثبت شد. و همان سال کاوش های اولیه باستان شناسی در این قلعه انجام شد.

معاون اداره کل میراث فرهنگی گیلان، اخیرا خبر داد، بخش هایی از قلعه لیسار مرمت شده است. ولی جهانی قدمت این قلعه را مربوط به اوایل قرون اولیه اسلامی نسبت می دهد که در گذشته جنبه نظامی و مسکونی داشته است.

اگر به تازگی به قلعه لیسار رفته باشید، از تفاوت رنگ آجرهای طاق هلالی و گاو پهلو ها متوجه مرمت قلعه لیسار می شوید. مرمتی که سرپرست آن می گوید به دلیل اتمام اعتبار، نیمه کاره مانده و ادامه پروژه مرمت نیازمند تخصیص اعتبار جدید است.

مهدی میرصالحی با اشاره به منظر طبیعی قلعه می گوید: قلعه لیسار به ارتفاع حدود ۶۰ متر و مساحت نیم هکتار، مربوط به دوره سلجوقی است و از دو بخش مهم ارگ اصلی و بارو تشکیل شده است.

سرپرست مرمت قلعه لیسار مصالح بکار رفته در این قلعه را آجر و ملاط ساروج دانسته و می افزاید: دیوارها بیشتر سنگ های قلوه رودخانه ای سنگ قرمز خارا(گرانیت) است که احتمالا از دامنه رودخانه لیسار برداشت شده است. همینطور آجر خشت های ۲۰در۲۰ و به قطر ۵سانتی متر معروف به آجر خشتی است.

وی در توضیح قلعه یادآور می شود: در ورودی آن از طرف شرق با طاق های قوسی از نوع جناقی است و برای نگهداری قلعه ۴ستون گاوپهلو در کنار دیوارها برای حفاظت تعبیه شده  و داخل گاوپهلو ها سوراخ هایی است که نقش ناودان و هدایت آب های سطحی را برعهده داشت. و وقتی که وارد قلعه می شوید ارگ مرکزی است. ارگ در اصل دو طبقه  و در هر طبقه ۴اتاق دارد وجود دو آب انبار کوچک و بزرگ از دیگر ویژگیهای قلعه است که توسط آب باران پر می شد. بیرون قلعه هم اسطبل وجود داشته است.

میرصالحی به آتش سوزی در قلعه اشاره نموده و تاکید می کند: اتاق ها به دلیل آتش سوزی در قلعه سقف و کف ندارد. در حفار ها، ظروف غذایی بدست آمد که هنوز محتویات خوراک داخل آن بود و همچنین پیکانی که این شواهد نشان می دهد نبردی غافلگیرانه در قلعه رخ داده که منجر به آتش سوزی شده است.

سرپرست حفاری های لیسار به پیشینه عملیات های باستان شناسی در لیسار اشاره نموده و اذعان می کند: نخستین فصل از کاوش های باستان شناسی در زمستان ۱۳۸۱ در لیسار انجام شد. مرحله دوم پاییز ۱۳۸۳ بود و سال ۱۳۷۸ نیز قلعه لیسار تعیین حریم شد و تابستان سال جاری نیز مرمت قلعه آغاز گردید. و طی این کاوش ها، ظروف سفالی، تنوشه های آب بر سفالی و یک سکه مسی یافت شد.

میرصالحی با اشاره به مرمت سردر، دیوارهای شکسته و بخشی از گاوپهلو های قلعه می افزاید: تکمیل مرمت قلعه لیسار نیازمند تخصیص اعتبار مجدد است تا بتوانیم این قلعه تاریخی را که حکم قلعه نگهبانی بر دریا و جاده بین المللی رشت آستارا داشت، تکمیل نماییم.

    

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *