دسته‌بندی نشده

مناسبات فرهنگی ایران و ارمنستان در انجمن مفاخر گیلان بررسی شد

گیل‌مهر- الهام کیانپور
جلسه‌ای دیگر از سلسله نشست‌های تخصصی انجمن مفاخر گیلان، صبح روز یکشنبه ۲۰ مردادماه با مدیریت دکتر ابراهیم صفری در دفتر این انجمن در مجتمع خاتم الانبیاء رشت برگزار شد.
صفری ضمن خیرمقدم به مدعوین، به اخبار و برنامه‌های فرهنگی هفته اشاره و در ادامه به معرفی سخنران نشست و آثار پژوهشی وی پرداخت.
سپس، سخنران نشست، روبرت واهانیان، گیلان‌شناس، مورخ و معمار پیش‌کسوت، سخنان خود را با محوریت «مناسبات فرهنگی ایران و ارمنستان مطرح نمود.
واهانیان با این مقدمه که در قدیمی‌ترین نقشه‌های خاورمیانه، نام دو کشور ایران و ارمنیه موجود است، حوزه‌ی بحث را بسیار گسترده دانست و‌ گفت: در حال حاضر در شمال ارس با دو جمهوری ارمنی‌نشین روبرو هستیم: جمهوری ارمنستان که رسمیت دارد و عضو سازمان ملل است و دیگری، جمهوری کوچکی به نام قره‌باغ که یک جمهوری خودمختار است که در اثر تحولات، در اوایل شوروی شدن روسیه و‌ منطقه‌ی قفقاز، درگیری‌هایی را موجب شد که اتحاد جماهیر شوروی سابق، این جمهوری کوچک را، تحت قیمومیت دبیرخانه‌ی حزب کمونیست شوروی قرار داد.
وی در ادامه با بیان این‌که یک روحانی به نام مسروپ ماشتوتس ابداع‌کننده‌ی الفبای ارمنی است، گفت: حتی در بسیاری از منابع گفته شده که مبدع خط گرجی نیز مسروپ ماشتوتس بوده است. زبان ارمنی دارای ۳۶ حرف است که مانند حروف لاتین از چپ به راست نوشته می‌شود، تلفظ بعضی از این حروف برای فارسی‌زبانان بسیار مشکل است.
وی در ادامه گفت: زبان ارمنی که همشهری‌های ما چون مرحوم آرسن میناسیان و دیگران از گذشته تا حالا به آن صحبت می‌کنند، شاخه‌ای از زبان ارمنی شرقی است. کشورهایی که به زبان ارمنی شرقی صحبت می‌کنند به مرکزیت ایروان، اروپای شرقی، روسیه و ایران هستند و کشورهایی چون: ترکیه، سوریه، مصر و آمریکای جنوبی و تمام ارامنه‌ای که اجدادشان بازمانده‌های قتل عام ۱۹۱۵ عثمانی هستند، به زبان ارمنی غربی صحبت می‌کنند.
وی با اشاره به این‌که، زبان ارمنی در کتاب‌های قدیم، یک زبان آرکائیک و باستانی است، خاطرنشان نمود: زبانی که اکنون در سرتاسر دنیا صحبت می‌شود، زبانی است که به گویش معاصر تبدیل شده است.
در جمهوری ارمنستان شوروی سابق، تمام کتاب‌های آرکائیک تاریخی، به گویش معاصر تبدیل و چاپ شد. گویش روستاها و شهرهای مختلف ارمنستان نیز با هم متفاوت است.

این گیلان‌شناس با اشاره به این که در سال ۹۰ میلادی، ارامنه به سنت مسیح و خدای واحد گرویدند، افزود: حدود ۵۰۰ سال و اندی پیش از اسلام، ارامنه با خدای واحد آشنا شدند، با این تفاوت که تمام مراسم مذهبی آن‌ها، همان میترائیسم ایرانیان است. ارامنه از قدیم‌الایام در داخل مثلثِ دریاچه‌ی ارومیه، وان و سِوان زندگی می‌کردند، از این رو جشن‌های آیینی باستانی چون: جشن آب‌پاشان در بین آن‌ها رواج بسیار دارد.
واهانیان، ایران را جزو معدود ملت‌هایی دانست که به کشورهای دیگر دستبرد نزدند، اما دستبرد به سرزمین‌شان را بارها تجربه کردند.
وی افزود: شاه عباس صفوی در بحبوحه‌ی جنگهایش با عثمانی، چندین هزار خانواده‌ی ارمنی را از قفقاز به مناطق ایران فرستاد تا آن‌ها را از حملات عثمانی ها دور کند. او با نابود کردن محل زندگی سابق آن‌ها، پر کردن چاه‌های آب، خرد کردن سنگ‌های آسیاب و مانند آن، امکان بازگشت به سرزمین‌شان را از آن‌ها گرفت‌. محسن جعفری مذهب، محقق بزرگ گیلانی در یکی از شماره‌های نشریه‌ی پیمان، از این کوچ با عنوان اولین نسل‌کشی ارمنیان یاد کرده است.
واهانیان در ادامه به فرامین شاهان صفوی پیرامون تاکیدشان در راستای پذیرایی و رفتار مناسب حکام محلی با ارمنیان کوچ‌شده از سرزمین‌شان اشاره نمود و در ادامه گفت: ارمنیانی که کوچ نکردند، بعدها در شمال ارس گرفتار دعاوی آق‌قویونلو و قرا‌قویونلوها شدند.
این معمار پیش‌کسوت، پیرامون اماکن مذهبی ارامنه گفت: اولین معبد سنیانِ ارمنی، در ۶ کیلومتری ایروان روی آتشکده احداث شد. رهبران آن‌ها با وسیله‌ی مردم و روحانیت انتخاب و هر چند وقت‌ یکبار تعویض می‌شوند.
کاتولیک‌ها، اولین شیعیان مسیحی به شمار می‌روند‌ که رهبر آن‌ها پاپ است، مرجع تقلید و امام آن‌ها محسوب می‌شود که فتوا می‌دهد. در حالی که رهبر دینی ارامنه نه خود را جانشین عیسی مسیح می‌داند و نه فتوا می‌دهد.
مرکز دینی دیگر در نزدیک بیروت با عنوان آنتیلیاس است که از آن‌جا، رهبران دینی که تحصیل کرده‌ی بیروت بودند حهت اشاعه و تعلیمات دین به جاهای دیگر فرستاده می‌شدند.
واهانیان، مراکز دینی ارامنه در سراسر جهان را «وانک» نامید و گفت: معمولا در ترجمه، وانک را به صومعه معنا می‌کنند که نادرست است. وانک با کلیسا متفاوت است، کلیسا نمازخانه‌ی مجتمع دینی است که هفته‌ای یک‌بار در یکشنبه‌ها باز می‌شود اما وانک، مکانی شبانه‌روزی‌ست که همیشه جهت استفاده فعال است.

این پژوهشگر با اشاره به ارتباطات فرهنگی و گردشگری ایران و‌ ارمنستان گفت: ما بارها میزبان هیات‌های علمی ارمنستان در ایران و گیلان جهت آشنایی و بازدید از معماری روستایی و‌ بومی، مراکز علمی، فرهنگی و‌مانند آن بودیم. ارمنی‌ها نیز بسیار علاقمند به یادگیری زبان فارسی هستند، در ایروان آموزشگاه‌های بسیاری برای آموزش زبان فارسی دایر است، چرا که اکثر گردشگرانِ ارمنستان را ایرانیان تشکیل داده‌اند.
صفری نیز در ادامه به حضور تندیس مفاخر ادبی و فرهنگی و جانمایی آن‌ها در میادین ارمنستان و همچنین وجود آموزش تاریخ ایران به دانش‌آموزان در مدارس و‌ فعالیت‌های فرهنگی چون: نقالی شاهنامه پرداخت و در ادامه به همایش مشترک سال ۲۰۱۸ دانشگاه گیلان و ارمنستان در حوزه‌ی روابط فرهنگی دو کشور اشاره نمود.
در انتهای این جلسه، اعضای انجمن و‌ میهمانان نیز، پرسش‌ها و‌ مطالب مرتبط به موضوع جلسه را مطرح نمودند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *