اخبارتاریخ

نقش و کارکرد مطبوعات و شخصیت های خارجی در جنبش جنگل بررسی شد‌

گیل‌مهر-الهام کیانپور
نشست تخصصی نقش و کارکرد مطبوعات و شخصیت‌های خارجی در فراز و فرودهای جنبش جنگل با حضور مهندس روبرت واهانیان، معمار و گیلان‌شناس و دکتر عباس پناهی، عضو هیئت علمی پژوهشکده گیلان‌شناسی صبح روز دوشنبه ۱۹ آذرماه در پژوهشکده گیلان‌شناسی دانشگاه گیلان برگزار شد.
دکتر پناهی با این مقدمه که جنبش مسلحانه‌ی جنگل، ۲۱ مرداد ۱۲۹۴ با عزیمت میرزاکوچک به جنگل‌های تولم آغاز و با شهادت‌ او در ۱۱ آذر۱۳۰۰، به پایان رسید، گفت: جنبش جنگل از زوایای مختلفی قابل بحث و‌ بررسی است، خوشبختانه در پانزده سال اخیر، شاهد اتفاقات خوبی در راستای چاپ آثار مکتوب، خاطرات، اسناد و امثال آن بودیم و کتاب «میلاد زخم» از خسرو شاکری را می‌توان به عنوان کامل‌ترین اثر پژوهشی در حوزه‌ی مطالعات جنبش جنگل نام برد.
وی در ادامه‌ی بحث، کمیته‌ اتحاد اسلام را محور سخنان خود قرار داده و گفت: هم‌زمان با جنگ جهانی اول و اوضاع پریشان ایران، کمیته اتحاد اسلام با هدف اتحاد اسلامی و احیای امپراتوری اسلامی، مرموزانه در ایران نفوذ کرد. این کمیته با پیشنهاد مواردی باعث فاصله گرفتن میرزا از دمکرات‌ها شده که به دنبال آن به پیوستن میرزا به اتحاد اسلام انجامید، با این حال نگرش میرزا تأمین منافع سیاسی آنان نبود، بلکه رویکرد میرزا بر منافع ملی ایران قرار داشت.
این استاد دانشگاه، سیاست‌های‌اتحاد اسلام را با جنبش جنگل هم‌سو دانست و افزود: در ٣٢ شماره‌ی نخست روزنامه‌ی جنگل از ۴۰ شماره کامل آن، بخش فکری را کمیته اتحاد اسلام و‌ بخش نظامی را شخص میرزا عهده‌دار بود.
پناهی، آلمان‌ها، روس‌ها‌، عثمانی‌ها و دیگر اتباع بیگانه حاضر در جنبش جنگل را غیرمؤثر معرفی کرد و ضمن نام بردن از ۲۱ نفر از اتباع بیگانه و حضورشان در جنبش، نقش آن‌ها را بی‌تأثیر خواند و تنها دو تن از آن‌ها به نام‌های «گائوک» و «فون‌پاشن» را تأثیرگذار دانست و‌ افزود:
گائوک آلمانی الااصل بود و به عنوان مترجم دوطرفه در میتینگ‌ها و نشست‌های مشترک بلشویک‌ها و جنگلی‌ها شرکت داشت، وی اغلب مضمون نطق‌های نمایندگان شوروی را در ترجمه‌های خود تبدیل به عقاید اتحاد اسلامی می‌نمود و جالب آن‌که دو طرف نیز به این امر آگاهی داشتند. وی در اواخر جنبش جنگل به میرزا نزدیک شد‌. نامه‌ای از او خطاب به برادرش نیز در آرشیو‌ ملی آلمان موجود است که در آن نامه، پیرامون اوضاع و فراز و فرودهای جنبش جنگل نوشته است.
پناهی در پایان خاطرنشان نمود: اطلاعات ما، پیرامون اسناد موجود در آمریکا بسیار کم است، آمریکایی‌ها از طریق مراکز کنسول‌گری، اسناد ارزشمندی در این حوزه در دست دارند که در بقیه‌ی کشورها دیده نمی‌شود.


در ادامه روبرت واهانیان با بیان این‌که تا ۲۰ سال پیش اطلاعات ما درباره‌ی گیلان‌شناسی اندک بود گفت: موجب خوشحالی است که امروزه به واسطه‌ی همایش‌ها، مطبوعات و پژوهش‌های مرتبط در حوزه‌های مختلف خصوصا تاریخ، بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران، مشتاق پژوهش و شناخت زوایای پنهان نهضت جنگل هستند، چرا که بازشناسی هویت تاریخی تأثیرگذار است و بستر لازم برای تحقیق و پژوهش بیشتر درباره این نهضت و اهداف آن را رقم می‌زند.
وی در ادامه به روزنامه‌ی ارمنی زبان، تحت عنوان «زانگ» اشاره نمود که در سال‌های ۱۹۱۰ تا ۱۹۲۲م منتشر می‌شد و گفت: خسرو شاکری در کتاب «میلاد زخم»، از شماره‌های سال‌های ۱۹۱۸ تا ۱۹۲۰ این روزنامه استفاده کرده است.
واهانیان با اشاره به این که روزنامه‌ی جنگل، تنها روزنامه‌ای بود که در گیلان، قالب یک نشریه‌ منتشر می‌شد، گفت: روزنامه‌های دیگر در آن‌دوره، بیشتر ویژگی‌های شبنامه‌ها را داشتند تا روزنامه و البته روزنامه‌ی جنگل نیز قابل مقایسه با زانگ نبود، چرا که زانگ در هشت صفحه بر اساس معیارهای نشریات خارجی تنظیم شده بود. این روزنامه در صفحه‌ی ماقبل آخر به اخبار سیاسی ایران می‌‌پرداخت و مؤسس آن آلکساندر دروارتانیان بود.
وی ضمن شرح و توضیح پیرامون این روزنامه، به کتاب «نقش ارامنه در سوسیال دمکراسی ایران» از خسرو شاکری اشاره کرد و گفت: این کتاب نشان می‌دهد که ارامنه‌ی تحصیل کرده‌ی اروپا که به ایران آمده و تبعه‌ی این کشور شده بودند، نقش مؤثری در سوسیال دمکراسی ایران داشتند‌‌ که از آن میان می‌توان به گرگور یقیکیان اشاره داشت.
یقیکیان از ارمنیان مهاجری بود که پس از ترک وطن و استقرار در ایران، تلاش بسیار کرد تا حزبی با گرایش سوسیال دموکرات با حضور ایرانیان ارمنی و غیرارمنی تأسیس کند.
واهانیان در پایان‌گفت: به واقع نمی‌توان پیرامون دلیل حضور و اهداف واقعی مهمانان خارجی در ایران که در کتاب‌های جنبش جنگل با آن روبروییم، نظر و رأی قطعی داد و‌ همچنان نیازمند پژوهش و بررسی بیشتر هستیم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *