اخبارتاریخگردشگری

«همایی»  که بر «سعادت» نمی نشیند وضعیت کاروانسرایی که در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت شده است

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

با انتخاب رشت به عنوان مرکز گیلان، کنترل تجارت ابریشم به آن سوی دریای کاسپین نیز افزایش یافت. لازمه این تجارت پرسود، ساخت کاروانسراهای متعدد در مرکز گیلان بود.

وقتی لرخ،پزشک آلمانی، به سال ۱۷۴۵ میلادی از رشت دیدن می کرد، مرکز گیلان ۱۵کاروانسرای فعال داشت. در دوره قاجار رشت۲۳کاروانسرای فعال داشت به نحوی که اقلیت های مذهبی هم برای خود سراهای تجاری داشتند.

از ۲۳کاروانسرا، تنها ۷کاروانسرا باقی مانده و اگرچه همگی در فهرست بناهای میراثی کشور ثبت شده است، اما کمرشان از نامهربانی ها شکسته است. «سرای سعادت» یکی از آنهاست که نوع معماری دو طبقه آن با بقیه متفاوت است.

جای ابریشم دیروز، امروز ماکیان زنده در سرای سعادت داد و ستد می شود. در راسته ماهی فروشان، دقیقا پشت پاساژ آرسن دیواهای قطور سرای سعادت با یک کاشی آبی رنگ به تاریخ ۱۳۴۰ قمری بر سردرب و دیوار شرقی، خودنمایی می کند.

جلوی درب آهنی دو لنگه -که بدون دستگاه جوش پیچ و شکن و تزیینات در را بهم برآورده- بساط انواع ماکیان و تخم مرغ و اردک و غاز پَهن است. گودال های پس آب، فضای حیاط را نامطبوع کرده. انبوه زباله در داخل کاروانسرای نیمه مخروبه  تصویر یک بیغوله را ترسیم می کند.

از سرای عظیم دو طبقه با حجره های متعدد، تنها بخش کوچکی از آن سالم باقی مانده است. وقتی به یاد می آوری که دو سال پیش آتش سوزی بازار در راسته پرنده فروش ها از همین نقطه آغاز شد، تازه متوجه می شوی، چرا چوب های سقف ضلع شرقی  سوخته است. بر این ویرانه ها و با ضایعات ماکیانی که برای مشتریان در همان محل سر بریده می شود، موش و گربه های عظیم الجثه از این خوان پرنغمت می زیند.

اکنون تنها ۲حجره دار به نام های حاج کریمیان و نوروزی در سرا کاسب کارند و حمید حسنزاده نیز زنده فروشی ماکیان دارد. حسنزاده روزگاری که کودک بود و وردست پدرش به کاروانسرا می آمد به یاد دارد که در تالار چوبی دورتادور طبقه دوم بازی می کرد.

این عمارت با ۲ در بزرگ ورود و خروجی، تیرکهای موسوم به ریل آهن و چوب های بلند و قطور روسی دارد. سردرهای بلند و طاقی با آجر چینی های تزیینی، نوع معماری روسی را هم تداعی می کند. کاروانسرای ۳ایوان با تالار چوبی و حجره های تخته کوب  و سقفی که روزگاری سفال پوش  و حیاطی که سنگفرش بود، حالا در اثر ریزش سقف هر روز فرسوده تر می شود. شاید اگر این بنا زودتر احیا می شد، آتش سوزی دو سال پیش بازار رشت آسیب کمتری به عمارت می زد.

۳پلکان، طبقه نخست را به طبقه فوقانی می رساند. یک پلکان در بخش شرقی است که بطور کامل تخریب شده و بخشی از پلکان ضلع جنوبی نیز با راه پله آهنی جدید وصله پینه شده است.

روی راه پله، آثار یادگاری دیده می شود: حسن برنجکار ۴/۱۳۲۰ ، نوذری ۲۰/۷/۱۳۳۰

این تاریخ ها نشان می دهد که تاریخ سنگ سر در جدید تر از ساخت بنا است بویژه آنکه تفاوتی در رنگ ساروج و آجرهای قرمز رنگ دو ضلع بنا دیده می شود. شاید بخشی که به پاساژ آرسن متصل است، در آتش سوزی بازار در زمان کودتای بالشویکها(۱۲۹۹) آسیب دیده و بازسازی شده باشد.

کاروانسرای سعادت در ۱۱/۶/۱۳۸۲ به شماره ۹۹۱۵ در فهرست بناهای میراثی کشور به ثبت رسیده اما بی توجهی مالکان و مسئولان هر روز وضعیت این کاروانسرا را وخیم تر می کند.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *