اخبارتاریخگردشگری

«پنج پیران» میراثی که ماندگار می شود؛ ایجاد«سایت موزه سنگ قبور دوره اسلامی» درقدیمی ترین اثر تاریخی لاهیجان

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

«پنج پیران» در محله دباغ چاه (پرده سر) شهر لاهیجان می توانست بطور کامل میراثی ماندگار شود. اما تنها ۲۰درصد این میراث تاریخی ماندگار شد. «پنج پیران»، اگرچه اکنون تپه ای برش خورده  در مسیر بلوار حکیم زاده بسمت میدان سردار جنگل است، اما تا همین چند سال پیش یک تپه تاریخی بود. گورستانی تاریخی که زیر خروارها خاک خفته بود و احداث جاده باعث شد کاوش های اضطراری باستان شناسی بر آن انجام گیرد.

حالا اگر گذرتان به خیابان  منتهی از میدان عاقلیه به دانشگاه آزاد بیفتد، می بینید که خودروها از گورستان تاریخی پنج پیران عبور می کنند. و تنها نشانه این تپه تاریخی، ۱۲ اصله درخت آزاد است که در مجاورت خیابان نصیحت گذار افتاده و اختلاف ارتفاع این تپه تاریخی، محلی بر تجمع زباله شده است.

«لوئی رابینو»، (کنسول انگلیس در رشت در اوایل قرن بیستم) در گزارش های خود، حرفی از این تپه تاریخی نزده است. و جالبتر آنکه «دکتر منوچهر ستوده» هم وقتی دهه ۴۰ مامور شد از آثار تاریخی و باستانی کرانه کاسپین گزارش تهیه کند، در کتاب خود حرفی از پنج پیران ننوشته است. با این حال وجود درختان تنومند آزاد که هنوز بر این تپه نفس می کشند، ما را رهنمون می شود که پیشتر در محل این تپه، گورستانی بوده است. زیرا مهمترین نشانه گورستان های گیلان از گذشته های دور تاکنون، همین درختان آزاد بوده است. افزون بر آن مشاهده پارچه های سبز رنگ به شاخه های درختان این تپه تاریخی نشان می دهد هنوز در نزد مردم عامه این مکان قداست دارد و درختان تنومند آزادش بسان اسطوره«آقادار»  که مردم حاجت خود را نزد وی واگویه می کنند، زنده و استوار قد برافراشته اند.

 

برخی از اهالی، از وجود چشمه و چاه آبی در ضلع غربی تپه می گویند که در گذشته مردم به نیت برآورده شدن حاجت از آب آن برمی داشتند. گویا تا دهه ۵۰ نیز چشمه موجود بود و آب چشمه داخل حوضی می شد که اهالی غروب چهارشنبه ها، ۴۰تاس از آب چشمه برمی داشته و بر خود می ریختند تا حاجت روا شوند.

برخی می گویند پنج برادر معروف به «پنجعلی» در این مکان دفن هستند و بهمین دلیل این گورستان به «پنج پیران» معروف شده است.

اهالی می گویند قبل از تعریض جاده، تپه تا محدوده پل خشتی لاهیجان بود. این را می توان از شیب جهت جاده هم فهمید. تپه ای که بعد از تعریض جاده تنها ۲۰درصد آن باقی ماند.

به گفته معاون اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری و صنایع دستی گیلان، تپه تاریخی پنج پیران، سومین اثر تاریخی شهرستان لاهیجان  و قدیمی ترین اثر تاریخی شهر لاهیجان است و کاوش های اضطرای باستان شناسی بر روی این تپه، نخستین کاوش های باستان شناسی دوره اسلامی بعد از ۱۱۰ سال در جلگه شرق گیلان بود. و میراث فرهنگی توانست این تپه تاریخی را در تاریخ ۱۲ دی ۱۳۸۶ با شمارهٔ ۲۰۴۳۶  در فهرست آثار ملی ایران ثبت نماید.

ولی جهانی با اشاره به نخستین کاوش های اضطراری باستان شناسی در پنج پیران تصریح کرد: پیش از اجرای تعریض جاده، نخستین فصل از گمانه‌زنی و تعیین حریم ضلع غربی، شرقی و شمال غربی تپه پنج پیران –که با انواعی از گیاهان و درختان آزاد پوشیده شده بود-   در سال ۱۳۸۷ انجام شد. و اسفندماه ۱۳۹۱ نیز توانستیم با کسب مجوز از پژوهشکده باستان شناسی، به مدت ۴۵ روز در این محدوده حفاری نماییم.

سرپرست هیات کاوش باستان شناسی پنج پیران، با اشاره به  کشف ۲۷گور در بخش باقیمانده قبرستان پنج پیران یادآور شد: جهت گورها نشان می دهد گورها مربوط به دوره اسلامی است و کاوش ها نشان داد، در عمق ۲ و نیم متری از زمین، گورهای دوره ایلخانی، دوره صفوی و قاجار است. ضمنا شیوه های تدفین احتمالا غیر اسلامی هم در زیر تدفین های اسلامی مشاهده می شود. ولی خاکبرداری قبور پایین تر، به فصول بعدی کاوش محول گردید و هنوز امکان آن فراهم نشده است.

جهانی، با اشاره به سفالینه های کشف شده در این گورستان تصریح کرد: تعدادی از سفال ها و کاشی های یافت شده به لحاظ تزئینات قابل مقایسه با شهر مدفون شده «گسگر» در شهرستان صومعه سراست.

معاون اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری گیلان، افزود: این تپه یک حلقه مفقوده تاریخی بود و این کاوش ها کمک کرد متوجه وجود یک گورستان تاریخی شویم. هیات باستان شناسی موفق شد بخشی از قدیمی ترین گورستان تاریخی و بقایایی از یک بنای مذهبی (احتمالا بقعه یا مسجد) را کشف نماید. ولی دریافت اطلاعات بیشتر نیازمند کاوش های باستان شناسی بیشتر است.

جهانی با اشاره به اینکه «مسجد اکبریه» و «مقبره شیخ زاهد» در لاهیجان همعصر با گورستان «پنج پیران» بوده است، توضیح داد: سازمان میراث فرهنگی کشور با صدور مجوز برای ایجاد سایت موزه قبور دوره اسلامی در پنج پیران موافقت نموده است. وتفاهم نامه ای هم قبلا با شهرداری لاهیجان در این زمینه منعقد شده بود تا بعد از احداث سایت موزه، دیگر سنگ قبرهای تاریخی کشف شده در گیلان به سایت موزه پنج پیران منتقل شود.

وی از پیش نویس توافق با اداره اوقاف و امور خیریه خبر داد و تصریح کرد: به دلیل اوقافی بودن زمین قبرستان نیازمند توافق با این اداره  و واگذاری قبرستان به میراث فرهنگی جهت ایجاد سایت موزه هستیم  و درصورت تامین اعتبار با همکاری فرمانداری شهرستان لاهیجان، سایت موزه قبور دوره اسلامی در پنج پیران ایجاد می شود.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *