اخبارگردشگریمحیط زیست

پیاده از حرم تا زرجوب؛ بازآفرینی «خواهر امام» توانی جدید می جوید

گیل مهر- مهری شیرمحمدی

برای بررسی وضعیت پروژه بازآفرینی محله خواهر امام و نخجیری به محله ای می روم که قلب سکونت تجار و اعیان رشت بود. محله ای که سال ۱۳۵۶ مصوب گردید تا سنگفرش و اجازه نوسازی به بافت داده نشود. از دوره پهلوی- که خیابان مطهری بافت ساغریسازان را دو نیمه کرد- اتصال این محله با بازار بزرگ رشت قطع شد.

از ابتدای مسجد سوخته تکیه تا میانه ساغریسازان، معدود تک بناهایی از معماری رشت قدیم بجامانده و چند روزی است از ابتدای محور در جلوی مسجد سوخته تکیه، کندن معبر آغاز شده است، لابد برای ادامه سنگفرش!

جلوتر، بقعه سید عباس، همه وقت پذیرای زوار است. و مردمی که برای کبوتران حرم نذر گندم کرده و با هر مشتی که بر کف حیاط پاشیده می شود، لشکر کبوتران از بالای گنبد چرخ زنان پایین می آیند.

هوا که سرد می شود، «حاج رجب» بجای بستنی سنتی دیگ های کدویش را بار می گذارد. حاج رجب هم مانند «آش طوطی» جز جدایی ناپذیر محله ساغریسازان است. جلوی مغازه اش کوهی از انواع و اقسام کدوهای تنبل چیده شده  و دیگی بزرگ از کدوی در حال پخت و سینی فلزی دیگری که کدوهای پخته شده را همراه با شکر مات و ملس می کند. آنگونه که مورخان نوشته اند، قوت غالب مردمان جلگه گیلان در گذشته کدوی آب پز بود و حاج رجب نیک با این ذایقه آشناست بهمین دلیل با سردی هوا  و کاهش مشتریان بستنی سنتی، بساط روزی اش را بر کدو نهاده است.

بسمت بقعه خواهر امام رضا می روم. بقعه ای در قلب محله، که از قدیم الایام حرمت و جایگاه ویژه ای دارد. مزاری که در کتاب «ولایت دارلمرز» به نام «لاله شوی» از آن نام برده شده است.

بازآفرینی محله را می توان از سنگ فرش ابتدای مسجد حاج سمیع تا میانه بازار کهنه فروشان و محله نخجیری فهمید.

کارگاه عمرانی شهرداری رشت، روبروی مسجد حاج سمیع پیداست. کارگاهی که از تابستان ۹۵تاکنون برچیده نشده است. از زمان بازآفرینی مسجد حاج سمیع- که در فهرست آثار ملی ثبت شده – دیگر آن مسجد دوره قاجار شمایل گذشته را ندارد. از برداشتن سفال های قاشقی سقف و رنگ قرمز حلب شیروانی که بگذریم، چوب های بکار رفته در شبستان مسجد نیز رنگی از گذشته و هویت ندارد.

قبلا در حریم مسجد، مدرسه دخترانه «شاهدخت» بود و آن هم از موقوفات خانواده سمیعی که چندسالی است بسان وصله ای ناجور و با تجاوز به حیاط مسجد، قد دیلاقش را بر مسجد سایه افکنده است.

از ابتدای مسجد به سمت حرم، سنگ های مربع شکل محور را کف پوش کرده است. بجز ورودی قدیمی بقعه خواهر امام که نوع سنگفرش متفاوت آن به دلیل میراثی بودن بقعه ای که تنها کتیبه سنگی دوره ناصری آن باقی است، این بخش را با قلوه سنگ های رودخانه ای کف پوش کرده اند.

چه خوب بود که کل بافت از همین سنگ ها استفاده می شد تا تداعی کننده سنگ فرش های معابر رشت قدیم و خانه باغ های ساغریسازان باشد. این را یکی از اهالی می گوید، در اعتراض به نحوه ی اجرای طرحی که شرایط محله را درنظر نگرفته اند. هم او می افزاید: آخر نفهمیدیم این طرح سنگفرش قرار است کی به نتیجه برسد. قرار بود کهنه فروشها را ساماندهی کنند ولی خبری نیست  و با نصب بُلولاردها زحمت عابران و خودروها زیادشده است.

نگاهی به این ستون های سنگی می اندازم، برخی به تمامی شکسته شده و جای آن خودروها پارک شده اند. مغازه داری می گوید: محله خواهر امام از قدیم پرتردد بود. چندین محله با محورهای فرعی به این محله متصل می شود. اگر قرار است  با ایجاد سنگفرش خودروی کمتری تردد کند، هم باید محورهای فرعی دیگری ایجاد کرد و هم فکری به حال پارکینگ بازاریان و زوار حرم نمود. مغازه هایی که وسایل چوبی منزل می فروشند، چاره ای ندارند با ماشین سنگین اجناس خریداری شده را بارگیری و تخلیه کنند. معلوم است مجریان این طرح اصلا با بافت تجاری این محدوده آشنا نبودند.

شهروند دیگری از شلوغی های مناسبتی بویژه دهه محرم در این محله می گوید و از درختان تنومندی یاد می کند که موقع اجرای این طرح قطع شده و بجای آن در گلدان های مکعبی بی قواره نهال های جوان کاشته اند و مبلمان بی تناسبی که از فضای کاسته است.

شهروندی دیگری که ملکش در مسیر خط پروژه است، می گوید: بمن می گویند آپارتمان نوسازم در مسیر پیاده راه قرار گرفته و گفته اند باید تخریب شود. مگر شهرداری نمی دانست که بمن مجوز نوسازی داده است!

شهروند دیگری که ملکش چسبیده به پارکینگ حرم است، همین گلایه را دارد و می گوید نه می توانم ملکم را بفروشم و نه شهرداری ملک مرا می خرد تا تکلیف من روشن شود.

یک دانشجوی دکترای معماری -که خود ساکن این محله است- می گوید: هدف این پروژه، ارتقای کیفیت فضای عمومی این محله بود. این امر از طریق تسهیل و ایجاد امنیت عبور و مرور پیاده، بامجزا نمودن مسیر حرکت پیاده از سواره، آرام سازی حرکت سواره، افزایش مبلمان شهری و بهبود کیفیت نورپردازی دنبال شده است. اما مشخص است مشاور طراح این پروژه تردد و تراکم زیاد بافت محله را بخوبی مطالعه نکرده است. ساغریسازان بواسطه اتصال به خیابان مطهری و دیگر بخش های شهر، شریانی پرتردد و هدایت کننده است.

فاطمه نیرومند افزود: علاوه بر حرم خواهر امام به دلیل وجود چند مرکز مذهبی مهم نظیر بقعه سید عباس، مسجد حاج سمیع و مسجد گلدسته در ایام مناسبتی حجم تردد بیشتر می شود.

این فعال در حوزه بازآفرینی تصریح کرد: ساغریسازان از قدیم راسته تجاری فعالی بوده و بهمین دلیل حرکت پیاده هم در این محور زیاد است. در کل بافت ساغریسازان، مسیر مجزای تردد پیاده مناسبی وجود ندارد. این بهسازی عبور و مرور در طرح مشاور از دو طریق؛ آرام سازی سواره با استفاده از کفپوش سنگهای کیوبیک (مکعبی) و مجزا نمودن مسیر عابر با بولاردهای بتنی و محدود نمودن پارک ماشین های شخصی صورت گرفته است. اما از زمان مطالعه طرح همین بحث بود که باید پیش نیازهای آن از جمله ایجاد پارکینگ مابه ازای خوردهای پارک شده و فضاهای تجاری دیده شود. البته پارکینگ حرم- که متعلق به اداره اوقاف و با پرداخت هزینه است- کمتر مورد استقبال شهروندان قرار می گیرد.

نیرومند با اشاره به طولانی شدن پروژه و بازتاب منفی آن و نارضایتی شهروندان ابراز کرد: علاوه بر طولانی شدن پروژه از تابستان ۱۳۹۵، و اجرای ناقص آن، مبلمان شهری اجرا شده نیز متناسب با نیازهای بافت سنجیده نشده است. در مبلمان طراحی شده، بخش هایی بعنوان فضای سبز و نشیمن عابران درنظر گرفته شده ولی در عمل کارا نیست. افزون بر آن تعدادی بولاردها در اثر برخورد ماشین ها شکسته شده که بنظر می رسد جداسازی پیاده و سواره توسط ایجاد اختلاف سطح، راهکار جایگزین مناسب تری است. بولاردها مانع حرکت پیاده هست و دید منظر مناسبی نیز ندارد.

این مدرس دانشگاه یادآور می شود: بخش دیگر این طرح، ساماندهی بخش تجاری محور سوخته تکیه تا نخجیری بود و قرار بود فضاهای تجاری نامناسب مثل کهنه­فروشها ساماندهی و از بافت جابه­جا شود و این برنامه میسّر نشد.

فاطمه نیرومند همچنین توضیح داد: در تداوم این طرح قرار بود پیاده راه حرم به حاشیه رودخانه زرجوب متصل شود. پیش نیاز آن تملک چندین واحد مسکونی برای بازگشایی محور و همچنین آزادسازی حریم رودخانه است. اما عدم تخصیص اعتبارات لازم عملا پروژه را متوقف کرده است. و شهروندانی که ملکشان در مسیر خط پروژه قرار دارد در یک بلاتکلیفی مانده و از شهرداری گله­مند هستند.

این استاد معماری خاطر نشان کرد: اگر این طرح به تمامی اجرا شود، درنهایت گردشگر می تواند با پیاده روی در حریم رودخانه زرجوب به حرم مطهر رفته و از مسیر ایجاد شده در محور سوخته تکیه به سمت بازار مسگرها و بازار بزرگ به پیاده راه مرکز شهر برود. آنچه مشهود است به این زودی حریم زرجوب آزاد و رودخانه احیا نمی شود. بنابراین می توان گفت پروژه بازآفرینی خواهر امام با این صرف هزینه هنوز موفق نبوده است.

مسیر خط پروژه از حرم تا زرجوب قرار است  از بافتی عبور کند که بن بست های تودرتویش مسیر گذر هیچ خودرویی نیست. خانه های اعیانی دو طبقه با معماری بومی که گاه هنوز چند خانواده مشترکا در این خانه ها زندگی می کنند. اینجا تمام اهالی همدیگر را می شناسند و کوچه های تودرتوی بن بست، بسان حریم شخصی شده و با دیدن رهگذر غریبه ای نگاه های پرسشگرانه خود را به او حواله می کنند. زیباترین بخش محله دیدن دو خانه ای است که با ایجاد «ساباط» یک اتاق مشترک در طبقه فوقانی کوچه ایجاد نموده و عابران از زیر گذر همین ساباط به سمت زرجوب می روند.

بعد از حسینیه بین الحرمین، «زرجوب» پیداست. اینجا زندگی برای موش های رودخانه سهل تر است. این را می شود از تجمع زباله ها در حریم رودخانه و اگوهای فاضلابی یافت که از سمت پل جوان و رودبارتان، به داخل رودخانه سرریز می شود. مرغان دریایی که از سرمای سیبری به گیلان مهاجرت کرده اند، بر فراز زرجوب دنبال قوتی آلوده می گردند.

مردی چکمه پوش در عمق زرجوب در جستجوی لوازم کهنه ای است که آب با خود به پایین دست آورده است. گاز فرسوده ای را در آب جلا می دهد تا لابد در بازار کهنه فروشان نخجیری بفروشد.

اینجا زندگی برای اهالی که یک عمر در خانه آبا و اجدادی زیسته اند، سخت می گذرد. اگر تمکنی داشته باشند، به بخش های دیگر شهر مهاجرت می کنند و اگر نه با همان سیاق با بوی تعفن تابستان های زرجوب و پشه ها ودیگر جانوران موذی ناشی از رودخانه آلوده می زیند. قدیمی ترین محله رشت چشم براه بازتوانی است. اما توش و توانی در شهرداری و دولت نیست تا اعتبارهای ملی برای چنین پروژه های وسیعی تخصیص دهد.

رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر رشت، هم از نحوه اجرای پروژه بازآفرینی خواهر امام رشت گله دارد و می گوید: وضعیت این پروژه  چندان رضایتبخش نیست و مبلمان شهری و طراحی در این پروژه می توانست بهتر انجام شود.

احمد رمضانپور با انتقاد از نوع مصالح بکار رفته در این پروژه می افزاید: مصالح متناسب با فضای محله و بومی بکار نرفته است. وی وعده می دهد کارگروهی بدین منظور تشکیل داده تا وضعیت پروژه و نارضایتی اهالی را بررسی نماید.

     

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *