اخبارتاریخ

یادبود یکصد و سیزدهمین سالگرد انقلاب مشروطه و اولین سالگرد افتتاح کافه موزه‌ی رشت، برگزار شد

گیل‌مهر-الهام کیانپور
یادبود یکصد و سیزدهمین سالگرد انقلاب مشروطه و اولین سالگرد افتتاح کافه موزه‌ی رشت، شامگاه یکشنبه ۲۰ اَمرداد، با حضور پژوهشگران، هنرمندان و فرهیختگان گیلانی در کافه موزه‌ی رشت برگزار شد.
در ابتدا مجری برنامه، حسین نیک‌بین، ضمن خیرمقدم به مدعوین، سالگرد انقلاب مشروطه را گرامی داشت
و فیلم «عیار مشروطه» به کارگردانی محمود یارمحمدلو، تولید سال ۱۳۹۳ را جهت نمایش معرفی نمود. این فیلم روایت‌گرِ تاریخ مشروطه و زندگی ستارخان، عیّار خطه‌ی قره‌داغ آذربایجان بود در جنبش مشروطه‌ی تبریز به فردی مؤثر و در تب و تاب دوران مشروطه‌خواهی به یکی از سرداران مهم جنبش مشروطیت و نهایتاً به قهرمانی ملی تبدیل شد. نویسنده و کارگردان، در فیلم یاد شده، جانبدارانه حضور و نقش تبریزی‌ها را در این مبارزات بسیار پررنگ و تاثیرگذار نشان داده و به نوعی مشروطه‌ی ایران را به نام آذربایجان و تبریز تمام کرده و برای خالی نبودن عریضه، کوتاه و بسیار گذرا به مابقی مبارزان از جمله گیلانیان اشاره نموده بود.

پس از نمایش فیلم، میثم کریمی امشی، مجموعه‌دار گیلانی به جایگاه آمد و ضمن ابراز تاسف از اینکه حق مجاهدانی گیلانی در تاریخ مشروطه، در این فیلم به درستی ادا نشده، گفت:
اراده و‌ مبارزه‌ی آزادیخواهان و مجاهدین مشروطه‌خواه گیلانی در راستای کنار راندن استبداد صغیر و احیای مشروطه برای دست‌یابی به آزادی و قانون، فراموش ناشدنی است، وی همچنین، حضور شاعران، نویسندگان و‌ مطبوعات این دوره را تاثیرگذار خواند و در ادامه، به تفضیل به نقش پررنگ مجاهدان گیلانی در انقلاب مشروطه پرداخت و گفت: یکی از این افراد تاثیرگذار، میرزاحسین کسمایی، شاعر، ادیب، روزنامه‌نگار در جنبش مشروطه خواهی گیلان است. وی به زبان عربی، روسی و فرانسه تسلط داشت و همچنین سردبیر شماره های ۲ تا ۱۳ نشریه‌ی جنگل بود و با دلاوری‌های خود در دو عرصه‌‌ی قلم و قیام، شخصیتی تاثیرگذار بود.کریمی‌امشی، ضمن پرداختن به جزئیات تحولات آن دوره گفت: در حالی‌که پس از به توپ بستن مجلس و پایان مشروطه‌ی ایرانی، مجاهدان گیلانی رشت را فتح کرده و با سختی فراوان به سمت تهران راه افتادند، تبریز در اختیار روس‌ها بود، گیلانی‌ها با جنگ و مشقت، توانستند تهران را فتح کنند و کشور را از استبداد صغیر نجات دهند.
این مجموعه‌دار، در ادامه به همت و اراده‌ی گیلانی‌ها برای احیای مشروطه اشاره و پیرامون چگونگی مبارزات مشروطه‌خواهان گیلانی صحبت نمود.

در ادامه، رضا نوزاد، پژوهشگر و نویسنده‌ی گیلانی، ضمن تبریک به مناسبت اولین سالگرد افتتاح کافه موزه گفت: در این یک سال، برنامه‌ها و نمایشگاه‌های ارزشمندی را شاهد بودیم، همت والای این مجموعه‌داران جوان که منابع مالی را به کنار نهاده و در راه زنده نگه داشتن فرهنگ و تاریخ این سرزمین گام برمی‌دارند، ستودنی است. وی با اشاره به سالگرد انقلاب مشروطه و فیلم نمایش داده شده گفت: نویسنده و کارگردان فیلم «عیار مشروطه»، انقلاب مشروطه ایران را که نتیجه‌ی خون افشانی مجاهدین کل ایران است، به نام تبریز و آذربایجان تمام نموده و تنها دو بار ازگیلان و آن هم در سایه نام برده است.

وی افزود: در آزادی و آزادیخواهی گیلانیان جای بحثی نیست.در سال ۱۲۷۱، حدود پنجاه سال پیش از صدور فرمان مشروطیت، مردم رشت بر عیسی خان قاجار، حاکم گیلان و خواهرزاده‌ی شاه، شوریده و پسرش حسینقلی‌خان را که نیابت حکومت داشت، فراری دادند و سرانجام موفق به عزل حاکم شدند و این سرآغازی بود که ترس ار حکام را به کناری نهاده و برای کارزاری بزرگتر آماده شوند.
نوزاد پیرامون انقلاب مشروطه گفت: انقلاب به حدی در تبریز سرکوب شده بود که دیگر امیدی به بقای آن نمی‌رفت و اگر مجاهدین مشروطه‌طلب گیلانی نبودند این انقلاب شکوهمند را شاهد نبودیم. روزنامه‌ی حبل المتین حاوی بسیاری از اخبار و تلگراف‌های مشروطیت از جمله: محرم ۱۳۲۷ رشت، قتل سردار افخم در باغ منیریه و تصرف شهر توسط مجاهدین و ورود سپهدار اعظم به رشت و تلگراف‌های از بزرگان است. حبل امتین در مورخ ۲۷ ربیع الاول ۱۳۲۷ تلگراف کوتاهی از نجف اشرف از آقایان محمد کاظم خراسانی و ملاعبدالله مازندرانی، خطاب به سپهدار اعظم در رشت و صمصام السلطنه در اصفهان دارد: تبریز محصور، حمایت فوری، دفاع عاجل بر هر فرد مسلم واجب.
وی درباره در ادامه به تصرف تهران پرداخت و گفت: درباره ی این نقطه‌ی عطف تاریخی کتاب‌های بسیاری نوشته شده است: از آثار کلاسیک تاریخ ۱۸ساله‌ی آذربایجان و تاریخ مشروطه‌ی کسروی گرفته تا کتاب‌های تحلیلی جدید که اطلاعاتی از گیلان نیز در متن‌شان دیده می‌شود.
این پژوهشگر کتاب‌هایی که به طور مشخص از این رویداد در گیلان سخن گفته باشند را زیاد ندانست و گفت: بخشی از تاریخ مشروطیت به قلم علی دیوسالار، مشروطه گیلان از یادداشت‌های رابینو به کوشش محمد روشن، گیلان در جنبش مشروطه از ابراهیم فخرایی تنها کتابهایی بودند که در زمان پهلوی به چاپ رسیده است. کتاب‌های دیگری از حاج محمد تقی جورابچی، سید نوری کیافر، احمد علیدوست، دکتر هومن یوسفدهی، دکتر عباس پناهی، رضا صدیقی پاشاکی و امثال آن درباره‌ی انقلاب مشروطه گیلان منتشر شده است و البته باید از همایش ملی گیلان در انقلاب مشروطه که در اسفند ۱۳۹۱ برگزار شد نیز یاد نمود.
نوزاد یکی از کتابهایی که مدت ها از کنج کتابخانه های خانوادگی بیرون کشیده و منتشرشد را پایان نامه لیسانس تاریخ و جغرافیا دانشگاه تهران زنده یاد انوشیروان نعیمی اکبر، فرزند حسن خان عمیدالسلطان از سران مشروطه طلب دانست و گفت: این کتاب کم حجم ولی پرمحتوا با تصحیح روان‌شاد فریدون نوزاد و مقدمه‌ی انوشیروان و افشین پرتو در سال ۱۳۹۲ به چاپ رسید. متن اصلی در ۹۰ صفحه و کل کتاب در ۱۳۵ صفحه است. نویسنده در مقدمه به درستی اشاره دارد که من معتقدم در تاریخی که درباره‌ی آزادیخواهی ایرانی‌ها و این نهضت بزرگ نگاشته شده از گیلان که قهرمان آن بود نامی که در خورش باشد برده نشده است و چیزی جز حسد و بغض، چیز دیگری به کار نشده است.

اگر تا امروز این آزادیخواهان، مانند دیگران نخواستند قلم به دست بگیرند و خود را قهرمان آزادی معرفی نمایند، فقط از روی مناعتِ طبع بوده، زیرا معتقد بودند، وظیفه‌ی مسلم خود را نسبت به برادران و خانه‌ی خود انجام داده‌اند.
نوزاد در پایان سخن، از مجاهدان گیلانی مشروطه چون: سردار محی، میرزا تقی‌خان، حسن‌خان عمیدالسلطان، میرزا حسین‌خان کسمایی، رحیم شیشه‌بر و روزنامه‌نگاران و ادیبانی مانند: افضل المتکلمین، اشرف الدین حسینی یاد نمود و افزود: ما خود بودیم که تیشه بر ریشه‌ی خود زدیم، چگونه است که دکتر محمد معین، این گیلک اصیل، از ستارخان، باقرخان‌ و حتی صمصام السلطنه‌ی بختیاری در قسمت اعلام فرهنگ فارسی ذکر یادی نموده و شرح حالی داده، اما از مجاهدان گیلانی کوچکترین نامی نبرده است؟!
آیا رشت، مانند تبریز و دیگر شهرها، دارای خانه‌ی مشروطه است؟ آیا سردیس و یا مجسمه‌ای از مجاهدان گیلانی در شهرمان نصب شده است؟ آیا کوچک‌ترین برنامه‌ای که نشانگر ارائه‌ی رشادت‌های این خفتگان در خاک است (منظور نمایشگاه‌های مقطعی نیست)، در مجامع ادبی، فرهنگی و تاریخی شهرمان دیده‌ایم؟ در ادامه، محمدصادق پورعبدالله، مجموعه‌دار و مدیر کافه‌ موزه‌ی رشت ضمن قدردانی از همه‌ی کسانی که در یک‌سال گذشته با آن‌ها همراه بودند، گفت: امروز به مناسبت اولین سالگرد افتتاح کافه موزه دور هم جمع شده‌ایم، من و همکارانم سال سخت و پرفراز و نشیبی را پشت سرگذاشتیم، اما حضور دلگرم کننده‌ی تک تک مخاطبان، این حس را القا نمود که این کافه، رسالت خود را تا حد زیادی انجام داده است.


پورعبدالله با اشاره به این‌که کافه موزه، به مجموعه هایی آراسته شده، تا به یادمان بیاورد، موزه داری فقط گردآوری و نگه داری اشیای کهن، زرین و سیمین به جامانده از اعصار دور نیست، افزود: امروز موزه‌داری یعنی حفظ هویت، هنر بایگانی کردن و بازتاباندن عینی آن‌چه در ساحت نظر جریان دارد. یکی از اهداف اصلی موزه‌داری نوین، فراهم آوردن فضا و ابژه‌هایی برای کاوش و پژوهش است و از این رو است که امروزه در کشورهای پیشرفته کارخانه‌ها، کمپانی ها و حتی باشگاه های ورزشی که از منظر سنتی، ربطی به موزه داری ندارند، هريك موزه اختصاصی خود را دارند. ایده‌ی اصلی شکل گیری کافه موزه‌ی رشت هم نیز از این منظر نوین به موزه داری برخاسته است. هدف اصلی از راه اندازی این کافه که امیدواریم جریان ساز باشد، حفظ پیوستگی شهروندان با تاریخ، آیین‌ها و سنن‌مان و ایجاد روحیه‌ی نگهداری از اشیاء و نمادها است.
مدیر کافه موزه‌ی رشت، درونمایه معنایی این کافه را چون هر کافه‌ای، ایجاد محفلی برای گردهم آمدن، گپ زدن و معاشرت خواند و تاکید کرد: رویکرد دیگر این کافه، حفظ هویت و یادگارهای گذشتگان است که با برگزاری نمایشگاه‌های دوره‌ای از مجموعه‌ها، اسناد، عکس‌ها و رویدادهایی چون: جشن رونمایی از کتاب، شب شعر و دیگر فعالیت‌های فرهنگی تجلی می‌یابد.


وی در پایان سخن از همه‌ی هنرمندان و پژوهشگران دعوت کرد تا برای قوام این فضای پویا و هویت‌مند همراه این کافه باشند.
در پایان مراسم، اولین نشریه‌ی داخلی کافه موزه، به مدعوین ارائه و همچنین فیلم کوتاهی از فعالیت‌های کافه موزه در سال گذشته به همراه مصاحبه‌های کوتاه از هنرمندان و پژوهشگران گیلانی پخش شد.
گفتنی است کافه موزه به پاس تلاش‌های پژوهشگران عرصه‌های فرهنگ، تاریخ، هنر و ادبیات، میزهایی به نام زنده‌یاد فریدون نوزاد، سید نوری کیافر، ناصر مسعودی، روبرت واهانیان، علی‌اکبر مرادیان گروسی، ناصر وحدتی، ناصرالدین حسن‌زاده، غلامرضا امانی و سید احمد محیط طباطبایی ثبت نمود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *