اخبارتاریخ

یکصد سال فعالیت فرهنگی ماندگار؛ مدرسه مظفریه شرافت رشت از ظهور تاکنون

 گیل مهر- مهری شیرمحمدی

نامش بارها تغییر کرده است؛ مظفریه، شاهپور، آزادگان و بهشتی. اما ساختمانش کم و بیش دست نخورده باقی مانده است.

از زمان مظفرالدین شاه قاجار- که محمد ولی خان سپهسالار(حاکم گیلان) در یک خانه استیجاری، نخستین مدرسه پسرانه را دایر کرد، نامش را برگرفته از شاه قاجار، «مظفریه شرافت» گذاشت.

با ظهور پهلوی، به «شاهپور» تغییر نام داد. انقلاب ۱۳۵۷ که شد نامش به «آزادگان» تغییر یافت تا یادآور حرکت های انقلابی در اوج گیری مبارزات مردمی با محوریت این مدرسه باشد. اما با ترور سید محمد بهشتی (دومین رئیس دیوان عالی کشور)، نامش به «شهید بهشتی» تغییر یافت  و اندکی بعد، تصویر ۱۰ شهید دانش آموزی- که در این مدرسه درس می خواندند- همراه با تصویر شهید بهشتی بر سردربنا قرار گرفت؛ علیرضا نوروزی، مهرداد حمزه رفعتی ، محمود فالیزکار، سید محمد اسحاقی، مهدی همراه، فیض الله لایق برحق ، کامران ساغری ، اردشیر رحمانی، داوود حق وردیان و قاسم حق پرست.

دبیرستان بهشتی رشت، یکی از ۴۸ مدرسه ماندگار ایران لقب گرفته و  تاکنون بیشتر از ۱۰ هزار فارغ التحصیل داشته است. مهرماه امسال صدسالگی این دبیرستان با حضور دانش آموختگانی -که اکنون در رده های بالای اجتماعی فعالیت علمی و سیاسی دارند- جشن گرفته می شود.

اسفند ماه سال گذشته شهرداری رشت، سنگ یادبودهایی در ورودی درب این دبیرستان نصب کرد که نام دانش آموختگان برجسته این دبیرستان به چشم می خورد.

شاخص ترین نام در عرصه سیاست، «دکتر محمدعلی نوبخت» است که علاوه بر تحصیل، مدت ۸سال نیز خود مدیر این دبیرستان بود.

از دیگر چهره های ماندگار؛ دکترمحمد معین مولف لغت نامه معین، پروفسور محمود بهزاد پدر علم زیست شناسی نوین، پروفسور مجید سمیعی  نابغه جراحی مغز و اعصاب جهان، پروفسورفضل الله رضا، دانشمند برجسته مهندسی برق و هوشنگ ابتهاج شاعر غزلسرای نامی ایران گیلانی است که در این مدرسه تحصیل کرده اند.

شادروان «جعفر خمامی زاده»- که چندسالی مدیریت این دبیرستان را در قبل از انقلاب ۱۳۵۷ برعهده داشت-  در کتاب تاریخچه آموزش و پرورش گیلان پیرامون این مدرسه می نویسد: سرآغاز تشکیل این مدرسه -که اولین مدرسه رشت بود- به سالهای ۱۲۷۷ خورشیدی برمی گردد. زمانی که محمد ولی خان سپهسالار، حاکم گیلان، در زمان مظفر الدین شاه نخستین مدرسه رشت را به نام مدرسه مظفریه شرافت در یکی از خانه های این شهر تاسیس کرد.

این مدرسه تا سال ۱۲۹۸ یعنی یک سال پس از پایان جنگ جهانی اول همچنان دایر بود. در بحبوحه انقلاب جنگل این مدرسه به خانه «حاجی داوود» انتقال یافت. با پایان غم انگیز انقلاب میرزا ( آذر۱۳۰۰)  مدرسه نمره ۱ نیز کار خود را از سر گرفت.

این مدرسه  بعدها با استفاده از کمک مردم به ساختمان دو طبقه ای در سبزه میدان منتقل شد و تا سال ۱۳۰۷ به آن، مدرسه متوسطه نمره ۱ می گفتند. سالهای ۱۳۰۵  این مدرسه توانست دانش آموزان را تا مقطع نهم (سوم متوسطه) آموزش دهد. سال ۱۳۰۶ که «محمد علی تربیت» رئیس معارف گیلان شد، کلاس دهم را نیز دایر کرد. تربیت به دانش و فرهنگ اهمیت زیادی می داد و خود از بانیان کتابخانه ملی رشت بود. در همین سالها مدرسه نمره ۱ به مدرسه شاهپور تبدیل گردید. سرشناس ترین شاگرد این دوران، دکتر محمد معین بود  که پس از اتمام مقطع ۱۰ برای ادامه تحصیل راهی تهران شد. سال ۱۳۱۰ مدرسه تا پایه ششم را داشت و در آن زمان ۳۲۲ دانش آموز در این مدرسه تحصیل می کردند.

سال های ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۴ که «حشمت الله دهش»، مدیر مدرسه می شود، لباس دانش آموزان مدرسه متحد الشکل می گردد. تا آن زمان مدرسه شاهپور در مکان های استیجاری و فضای نامناسب حیات داشت . حیاط مدرسه در زیرکوچه، (خیابان شریعتی فعلی) آنقدر کوچک بود که  نمی شد برای تمرینات ورزشی بدرستی از فضا بهره برد.

وقتی «علی اصغر حکمت» برای سرپرستی معارف ایران از اروپا به ایران احضار می گردد،( ۱۳۱۲) موقع عبور از گیلان، صادقی نژاد، رئیس معارف وقت گیلان، فرصت را مغتنم شمرده  و وزیر جدید را در جریان وضعیت نامناسب مدرسه قرار می دهد. کمی بعد علی اصغر حکمت دستور تهیه زمینی مناسب برای احداث مدرسه شاهپور را صادر می کند. یک سال بعد ، ۱۳ تیرماه، علی اصغر حکمت شخصا به گیلان آمده و زمین هایی که برای احداث دبیرستان درنظر گرفته شده بود ، مورد بازدید قرار داد و در نهایت زمینی به وسعت ۱۸ هزار متر مربع برای مدرسه خریداری می شود. اطراف این زمین جز از ناحیه شمال و باختر، تماما سبزه زار بود.

« مهندس شولتس آلمانی تبار» بنای اصلی دبیرستان را تهیه و با نظارت وی و رئیس فرهنگ وقت گیلان به پایان برد. بنا تقریبا در وسط این زمین بزرگ ساخته شد. مدرسه طوری طراحی شد که بجز کلاس های درس؛ آزمایشگاه فیزیک، شیمی و آزمایشگاه طبیعی نیز داشت. از دیگر شاخصه های مدرسه دارا بودن تالار نقاشی، سالن جلسات و تئاتر بهمراه بالکنی که محل نصب نورافکن و نمایش فیلم بود.

نمای ساختمان بسیار زیبا ساخته شده است.  قسمت بالای آن  این بیت (توانا بود هرکه دانا بود- زدانش دل پیر برنا بود) زینت یافته و در زیر آن ساعت  نصب شده و در پایین آن  و زیر سردرب ورودی، تنه ی فروهر با سیمان برجسته خودنمایی می کند. روی بالهای فروهر  واژه های دانایی و توانایی حک شده است. (البته نمای فروهر بعد از انقلاب تغییر شکل یافت)

تاریخ این بنا در شعری گنجانده شد، که شاعرش استاد بدیع الزمان فروزانفر بود. در این بیت استاد بزرگ ادبیات آمده است: «چهارده سال از هزار و سیصد افزون بد که یافت/ این بنا انجام و شد ما واگه علم و هنر.»

بجز فضای آموزشی، ساختمان دیگری با فاصله ۴۰۰ متر بنا گردید که کتابخانه و دفتر دبیرستان و کادر اداری مدرسه را تشکیل می داد. در نهایت مدرسه با ۷۰۰ هزار ریال به اتمام رسید و مهرماه ۱۳۱۵ با ۴۲۱ دانش آموز مورد بهره برداری قرار گرفت.

این مدرسه نوین، مرتب به لحاظ کیفیت آموزشی ارتقا می یافت؛ تشکیل انجمن های مختلف نظیر انجمن ورزش، طبیعی، نطق و مناظره سالنامه و تالیف، برگزاری کلاسهای آموزش نظامی، کمک به دانش آموزان تنگدست و…  تنها یکی از فوق برنامه ها بود.

در این مدرسه دختران نیز درس می خواندند. البته در سالهای ۱۳۵۱ این مدرسه بصورت مختلط اداره می شد. اولین دختری که در سال ۱۳۲۱ تا ۱۳۲۲ مقطع ششم را به پایان برد، خانم «ژانیا ترکیناوا» بود که بعدها در رشته مهندسی دانشکده فنی دانشگاه تهران موفق به دریافت دانشنامه شد.

دبیرستان بهشتی از معدود بناهایی است که عمرش به کمتر از صد سال نرسیده، در آذرماه سال ۱۳۵۶ و به شماره ۱۵۱۷ در فهرست آثار ملی ثبت گردید. در سالهای بعد از انقلاب، از زمین بزرگ مدرسه اندک اندک کاسته شد؛ ابتدا ساختمانی برای آموزش و پرورش، سپس خانه ای برای مدیران کل آموزش و پرورش ساختند. ضلع شمالی حیاط مدرسه نیز دبیرستان شریعتی، ساختمانهای اداری، فروشگاه تعاون فرهنگیان، مسجد قدس و مهمانپذیر فرهنگیان از دیگر بناهایی بود که حیاط قدیمی ترین مدرسه نوین رشت را کوچکتر کرد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *