اخبارفرهنگ

در انجمن مفاخر بررسی شد: آیا گویش‌ها به معیارسازی نیاز دارند؟

گیل‌مهر_الهام کیانپور
جلسه‌ای دیگر از سلسله نشست‌های تخصصی انجمن مفاخر گیلان، صبح امروز، یکشنبه ۱۳ آبان ماه با مدیریت دکتر ابراهیم صفری در سالن دکتر رحمدل در مجتمع خاتم الانبیاء رشت برگزار شد.
صفری ضمن خوش آمدگویی به مدعوین نشست و خواندن غزلی از حافظ، به معرفی سخنران برنامه و آثار و پژوهش‌های وی در حوزه‌ی زبان شناسی، فرهنگ تطبیقی و مانند آن پرداخت و پیرامون موضوع جلسه گفت: امروزه ما با مشکل زوال تدریجی زبان‌های محلی مواجهیم و هر انسانی باید بداند که زبان، نماد فرهنگِ اجتماعی اوست و او محصولِ زبان و فرهنگ است. طبق نظریه‌ی دکتر دبیرمقدم بر اساس مکاتب چامسکی، در زبان معیار ژرف ساخت واژه‌هایی که در زبان محلی موجودند، بررسی و به صورت و روساخت آن و‌ همچنین به اهمیت یک واژه از حیث ساختار و پیدایش توجه می‌شود.
سپس، دکتر محرم رضایتی کیش‌خاله، استاد‌ تمام ادبیات دانشگاه گیلان سخنان خود را با عنوان « آیا گویش‌ها به معیارسازی نیاز دارند؟» مطرح نمود.
رضایتی سخنان خود با طرح این سوال که آیا ما قادریم در گستره‌ی ملی، در قلمرو قومیت ها برای گویش های متعدد، گونه‌ی معیار تعریف کنیم؟ آغاز نموده و گفت: بحث اصلی آن است که آیا گویش‌های محلی، تنوع اجتماعی نیز دارند؟ زبان فارسی به عنوان زبان ملی،رسمی و مشترک ما(نه به عنوان زبان معیار، زیرا زبان معیار گونه‌ای خاص از زبان رسمی و‌ ملی است که به سبب احراز شرایطی به عنوان زبان معیار انتخاب شده است) گونه‌های اجتماعی مختلفی دارد. گونه‌ای برای جنسیت چون زبان زنان و یا مردان از نگاه جامعه شناسی، زبان طیف‌های خاص اجتماع‌، چون: زبان تحصیل‌کرده‌ها، زبان جاهلی و‌ مانند آن در حوزه‌های اجتماعی زبان ملی گسترده است، اما آیا این تنوع در گویش‌های محلی در طبقات اجتماعی همچنین در سنین مختلف ، جنس، مشاغل مختلف و امثال آن دیده می‌شود؟
وی با تاکید بر این مهم که عملاً در گویش‌های محلی، جز تنوع جغرافیایی، تنوع اجتماعی نمی‌بینیم، افزود: در زبان فارسی، معیار به صورت طبیعی و قهری در طول زمان ایجاد شده و قدرتمندان و قشر تحصیل‌کرده در انتخاب آن نقش داشته‌اند و‌ البته این گونه در زمان محدود انتخاب نشده و فرایندی زمان‌بر بوده است.
این استاد دانشگاه با بیان این‌که زبان معیار باید دارای پشتوانه‌ی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی باشد، خاطرنشان کرد: این خصوصیات را نمی‌توان در زبان‌های محلی دید، چرا که خیلی از آن‌ها حتی فرم نوشتاری ندارند و یا آموزش داده نمی‌شوند.


زبان معیار در ادبیات کلاسیک ما، آن گونه‌ی معیار امروز نیست. گونه‌ی معیار باید با نیازهای اجتماعی، فرهنگی و آموزشی آن عصر هماهنگ باشد، وگرنه گونه‌ای تاریخی محسوب می‌شود.
رضایتی در ادامه افزود: زبان فارسی، یک سیطره‌ی تاریخی نسبت به گویش های محلی دارد که بلامنازع است و سبب شده، قلمرو اجتماعی، سیاسی و فرهنگی محدود شود و از دل آن زبان معیار شکل گرفته است.
وی پیرمون اهمیت گویش های محلی گفت: گویش‌ها در طول تاریخ به عنوان گنجینه‌ای به نسل ما رسیده و با قدمتی طولانی و با پشتوانه‌ی فرهنگی، قومی و تاریخی به دست ما رسیده است. از نظر زبان‌شناسی، تنوع جغرافیایی، گویش‌های محلی به ترسیم و‌ تنظیم الگوی زبان‌شناسیِ دقیق کمک می‌کند. این پژوهشگر در ادامه، با بیان این که باید اجازه داد هر گونه‌‌‌ای در حوزه‌ی جغرافیای محلی به رسمیت شناخته شود و یک گونه بر دیگری متقدم دیده نشود، تاکید کرد: نباید دلایل و تعلقات خاص ملی و منطقه‌ای موجب امتیاز یک گویش بر دیگر گویش‌ها شود یا به نوعی آن‌ها را به حاشیه بکشاند. باید همه‌ی گویش‌ها در حوزه‌ی جغرافیای ایران، در سطح وسیع ادامه یابند. اگر ما درمانی برای تقویت، توسعه و‌تعمیق این گویش‌ها نمی‌توانیم ارایه دهیم، پس به دست خود نیز تاریخ و هویت پشت آن‌ها را نادیده نگرفته و‌ آن‌ها را کمرنگ ننماییم.
درپایان جلسه نیز سخنران جلسه به یک یک سئوالات مطرح شده‌ی مدعوین پاسخ گفت و تبادل اندیشه و راهکارهای مورد نظر انجام گرفت که بسیار مورد استقبال حاضران قرارگرفت.

 

نوشته های مشابه

یک نظر

  1. درود بر شما،

    چند نکته در مورد این خبر که به صورت شماره بندی اینجا مینویستم. پرسش های من پس از نقل قول، پس از نشان “:” اومده.

    ۱٫ امروزه ما با مشکل زوال تدریجی زبان‌های محلی مواجهیم : آیا ایشون چندتا نمونه هم آوردند؟ مکان جغرافیایی، خانواده زبانی
    ۲٫ طبق نظریه‌ی دکتر دبیرمقدم: چه نظریه ای؟
    ۳٫ آیا ما قادریم در گستره‌ی ملی، در قلمرو قومیت ها برای گویش های متعدد، گونه‌ی معیار تعریف کنیم؟ : چه نیازی به گستره ی ملی هست؟
    ۴٫ در گویش‌های محلی، جز تنوع جغرافیایی، تنوع اجتماعی نمی‌بینیم: آقای رضایتی، چند دلیل و منبع برای این ادعا بیارین.
    ۵٫در زبان فارسی، معیار به صورت طبیعی و قهری در طول زمان ایجاد شده و قدرتمندان و قشر تحصیل‌کرده در انتخاب آن نقش داشته‌اند : بخش نخست (در زبان فارسی تا ایجاد شده) رو چجوری به بخش دوم ربط میدین؟ دلیل شما چیه؟
    ۶٫ زبان معیار باید دارای پشتوانه‌ی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی باشد، خاطرنشان کرد: این خصوصیات را نمی‌توان در زبان‌های محلی دید، چرا که خیلی از آن‌ها حتی فرم نوشتاری ندارند و یا آموزش داده نمی‌شوند : چرا دنبال زبان معیار باشیم؟ چرا این خصوصیاتی که گفتین رو نمیشه در زبان های محلی دید؟ نقش فرم نوشتاری در این جا چیه؟
    ۷٫ از نظر زبان‌شناسی، تنوع جغرافیایی، گویش‌های محلی به ترسیم و‌ تنظیم الگوی زبان‌شناسیِ دقیق کمک می‌کند : چه جالب! خشک کردن زبان فقط در یک حالت خاص و نقش کمکی زبان های محلی
    ۸٫ باید همه‌ی گویش‌ها در حوزه‌ی جغرافیای ایران، در سطح وسیع ادامه یابند: یعنی چی؟
    ۹٫ اگر ما درمانی برای تقویت، توسعه و‌تعمیق این گویش‌ها نمی‌توانیم ارایه دهیم، پس به دست خود نیز تاریخ و هویت پشت آن‌ها را نادیده نگرفته و‌ آن‌ها را کمرنگ ننماییم: سپاس فراوان. اما نقش همه ی ما در این زمینه چیه؟

    شروع چنین گفت و گوهایی بسیار ارزشمنده. امیدوارم که هرچه بیشتر و بهتر این مسائل باز بشه و این گفت و گوها ادامه پیدا کنه.

    با سپاس،

    ضیا خوش سیرت
    دانشجوی زبانشناسی مردمشناسی دانشگاه UCLA

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *