چهره ها و یادبودهاکتاب

زندگی و کارنامه «فتح الله خان اکبر» معروف به سپهدار اعظم رشتی

زندگی و کارنامه «فتح الله خان اکبر» معروف به سپهدار اعظم رشتی

به گزارش گیل مهر، کتاب زندگی و کارنامه «فتح الله خان اکبر»، معروف به سپهدار اعظم رشتی به کوشش دکتر هومن یوسفدهی منتشر شده است.
این کتاب شرح احوال و اعمال فتح الله خان اکبر سپهدار اعظم، یکی از چهره های سیاسی است که سقوط دولت وی موجب بر آمدن حکومت پهلوی شد. وی در یکی از بحرانی¬ترین دوره¬های تاریخ ایران بر مسند ریاست¬الوزرایی تکیه زد و هرچند مدّت ریاست او کوتاه بود؛ اهمیّت بسیاری در سرنوشت کشور داشت. دولت او در دوران افول حکومت مشروطه¬ تشکیل شد. سقوط دولت سپهدار رشتی هم مقدّمۀ برآمدن حکومت پهلوی شد که داغ درمان بر زخم هرج و مرج و ناامنی کشور بود.
هومن یوسفدهی در مقدمه کتابش می نویسد: «سپهدار رشتی شاید تحصیلات و معلومات ادبی و تاریخی زیادی نداشت و نویسندۀ زبردست و سخنران توانایی نبود؛ ولی هوش، زیرکی، مدیریت و کاردانی لازم را برای ادارۀ اموری که به وی محوّل می¬شد، دارا بود. در جوانی از بین برادران و پسرعموهایش جزو معدود کسانی بود که با نشان دادن هوش و استعدادش توانست نقشی اصلی را در ادارۀ تشکیلات عمویش در گمرک گیلان ایفا کند. پس از آن هم تا وقتی بیگلربیگی¬گری رشت و حکومت شفت و انزلی را بر عهده داشت و گمرکات کل کشور را اداره می¬کرد، با زیرکی توانسته بود این مشاغل را به حداکثر سوددهی برساند و درآمد سرشاری به دست آورد و آوازه¬ای بیابد. پس از آنکه به تهران آمد و وارد صحنۀ سیاست گردید، از همان ابتدا به وزارت تلگراف رسید و پس از آن هم در اکثر دولت¬ها شرکت داشت و به تدریج وزارتخانه¬های کلیدی همچون وزارت داخله و وزارت جنگ به وی سپرده شد. در نهایت هم به عنوان رئیس-الوزرا برای مدّتی هرچند کوتاه سکّان ادارۀ کشور را در دست گرفت؛ آن هم در دورانی توفانی که بسیاری از رجال وجیه¬الملّه شانه از بار مسئولیّت خالی کردند.
سپهدار رشتی به خوبی می¬دانست که پذیرش مسئولیّت در آن شرایط بحرانی نام و نانی برایش نخواهد داشت و همچنین می¬دانست که دولت انگلیس برنامۀ دیگری برای ایران در سر دارد و خواهان استقرار یک دیکتاتوری قدرتمند در ایران است؛ کاری که از او و دیگر پرورش-یافتگان انقلاب مشروطیت بر نمی¬آمد. بیشتر منابع تاریخی به خاطر عضویّت سپهدار در کابینۀ قرارداد ۱۹۱۹ و با استناد به مذاکرات محرمانۀ او با سفیر انگلستان در ایران که بعدها منتشر شد، او را یک سیاستمدار وابسته به انگلستان معرّفی کرده¬اند. ولی نوبسندگان این منابع به صراحت نمی¬گویند که در آن تاریخ به دلیل آشفتگی اوضاع و ناامنی کشور، موجودیّت حکومت مرکزی ایران وابسته به سیصدهزار تومان مساعدۀ ماهانۀ دولت انگلیس بود و دولت¬مردان ایران اگر هم می¬خواستند، نمی¬توانستند خواسته¬های آن دولت را نادیده بگیرند. همچنین متذکّر نمی¬شوند که او ناگزیر بود برای حل مشکلات و پیشرفت کار با سفیر دولت فائقه به زبان دیپلماسی سخن بگوید که دروغ گفتن و راست گرفتن، بازی با با الفاظ و نیز اظهار دوستی و یکرنگی با طرف مقابل، جزو جدایی ناپذیر آن است.
با این حال سپهدار در زمانی که بالاترین قدرت اجرایی مملکت را در دست داشت و مجلسی هم نبود که پاسخگوی نمایندگان آن باشد، علی¬رغم تمام فشارها حاضر به اجرا کردن قرارداد ۱۹۱۹ نشد. اگر چنین نبود، نیازی به انجام کودتای انگلیسی ۳ اسفند ۱۲۹۹ نبود.»
این کتاب در ۱۲بخش تنظیم شده و از تولد تا بررسی پایان زندگی این سیاستمدار گیلانی را در بر دارد. از تولّد تا جوانی/ انقلاب مشروطه/ همکاری با دولت¬های مشروطه/ در کنار وثوق¬الدّوله/ ریاست وزرا/ تشکیل کابینه / از اولتیماتوم انگلیس تا سقوط کابینه/ باز هم ریاست وزرا/ کودتا از آغاز تا انجام/ از قدرت¬یافتن سردارسپه تا انقراض قاجاریه/ سال¬های پایانی/ خاندان اکبر؛ عناوین فصول این کتاب است. پایان بخش این اثر، سندها و عکس¬هایی از این خاندان می باشد.

کتاب زندگی و کارنامه «فتح الله خان اکبر»، به همت حوزه هنری گیلان منتشر شده و علاقمندان می توانند به قیمت ۲۵۰۰۰تومان این کتاب را از انتشارات فرهنگ ایلیا تهیه نمایند.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید

بستن