اخباراقتصاد

کیفیتی که نیازمند برند سازی است/ رفع مشکلات زیتونکاران نیازمند همدلی متولیان

گیل مهر – عباس ایمانی پارسا
دقيقا معلوم نیست چه زمانی به ایران وارد شد، اما به نظر مي رسد اول بار حدود ۲۰۰۰ سال قبل در ايران کشت شد. اینکه توسط بشر کشت گردید یا گیاهی وحشی است، اطلاع دقیقی در دست نیست.
«زیتون» نخستین بار در علي آباد گرگان دیده شد. اين درخت به صورت پايه و منفرد در استانهاي كرمان ، سيستان و بلوچستان و فارس نيز مشاهده شده و هم اكنون تک درخت های باقی مانده ای نیز در دامنه هاي زاگرس بين قصر شيرين تا داراب وجود دارد.
اگرچه دره طارم بیشترین سطح زیر کشت درختان زیتون در ایران را دارد، ولی عمده ترین مراکز خرید و فروش زیتون در استان گیلان، شهر رودبار است. در سال های اخیر، دیگر استانها نیز تولید این محصول را آغاز کرده اند ولی صاحب نام و آوازه نشده اند.
بر اساس آمار منتشر شده توسط سازمان فائو، کشور اسپانیا با تولید ۶ میلیون و۵۵۹ هزار تن زیتون در سال، بزرگترین کشور کننده این محصول در جهان می باشد. بعد از کشور اسپانیا، کشورهای یونان و ایتالیا هر کدام با تولید ۲٫۳ میلیون تن و ۲ میلیون تن به ترتیب در رتبه های دوم و سوم این رده بندی قرار دارند و ایران با تولید ۸۵ هزار تن زیتون در سال در رتبه بیستم دنیا قرار دارد.
چرا این محصول استراتژیک، هنوز نتوانسته جایگاه خود را در داخل و خارج از ایران بدست آورد؟
مشکلات باغداران؛ از آفت مگس زیتون تا دستهای پنهان در ورود روغن های خارجی
باغداران از حمایت های ناصحیح دستگاه های دولتی و رابطه هایی که بجای توسعه ، موجب از بین رفتن باغ های زیتون شده می گویند و شاکی اند از ورود زیتون های خارجی که به تولید داخل ضربه می زند. و از همه بدتر آفت مگس زیتون که جهاد کشاورزی فکری برای رفع آن نمی کند.
خانلر نوروزوند چگینی، از سال ۷۰ زیتون کاری را آغاز کرده و بارها به عنوان باغدار نمونه انتخاب شده است. وی از باغ هایی می گویدکه با یارانه دولتی احداث شده ولی به دلیل عدم رعایت فنون کشاورزی و مدیریت اکنون خشک و رها شده اند.
چگینی می گوید: دولت باید آب را برای باغدار تامین کند، متاسفانه با وجود برخی حمایت های دولت، رابطه ها باعث شده افرادی غیر دلسوز که باغدار نیستند باغات را در اختیار بگیرند و به دلیل عدم مدیریت و تجربه و دانش کافی، باغ ها را به حال خود رها کنند.
باغدار دیگری، ۱۶۵ هکتار باغ زیتون در اختیار دارد. ایرج امینی، بزرگترین مشکل باغداران را عدم حمایت کافی دولت توصیف کرده و می افزاید: در همه کشورها، باغداران از حمایت های دولتی برخوردارند و از تسیهلات بانکی با کارمزد زیر۴ درصد بهره مند می شوند.
این باغدار نمونه کشوری در ادامه می گوید: نوسازی باغ نیازمند حمایت دولت است اما تسهیلات بانکی، بهره های بسیار بالایی از باغدار می طلبد در حالی که باغداران به حد کافی هزینه های باغ را می پردازند.
وی، واردات بی رویه روغن های زیتون خارجی و تغییر ذائقه مصرف کننده را دیگر عامل بی مهری به باغداران از سوی دولت بیان کرده و ادامه می دهد: روغن زیتون داخل مازاد بر مصرف تولید می شود اما واردات بی رویه روغن های زیتون بی کیفیت به داخل کشور، توسط افراد سودجو باعث شده که عملا شناخت و ذائقه مردم از روغن باکیفیت زیرسوال برود.
گودرزوند چگینی، نیز به واردات روغن زیتون بی کیفیت خارجی، اشاره نموده و یادآور می شود که زیتون باغ هایش، به دلیل کیفیت بالا به کارخانه های بزرگ در سطح کشور فروخته می شود و به دلیل استانداردهای بالا، صادر هم می گردد.
«مگس زیتون» آفت دیگری است که جهاد کشاورزی، هنوز نتوانسته راهکار مقابله با آن را به باغداران آموزش دهد. چگینی در خصوص آفتی که موجب خشکاندن برخی درختان شده، می گوید: متاسفانه هیچ نهاد تحقیقاتی یا محققی از سوی جهاد کشاورزی و سایر ارگان های مرتبط برای درمان این بیماری درختان راهکاری ارائه نداده است.
وی ضمن انتقاد، می افزاید: کارشناسان ایستگاه تحقیقات زیتون باید برای برون رفت از چنین بیماری هایی به باغداران کمک کنند و راه های علمی به کار گیرند تا باغداران بیش از این متضرر نشوند.
امینی تنها راه مقابله با مگس زیتون را کنترل آن عنوان کرده و می افزاید: مگس زیتون بلایی خانمان سوز برای باغداران است و متاسفانه این آفت به راحتی وارد ایران شد و امروزشاهد حمله آن به باغات زیتون سراسر کشور هستیم.
برند سازی محصول زیتون، احداث کارخانه روغن کشی در منطقه و حمایت از محصولات داخلی، از دیگر خواسته هایی است که زیتون کاران از دولت و دستگاه های متولی انتظار دارند.


عدم همگرایی نهادهای متولی، زیتونی که متولی ندارد
ادارتی نظیر صنعت، معدن و تجارت، استاندارد، جهاد کشاورزی و علوم پزشکی متولیان حوزه زیتون هستند. اما بنظر می رسد هماهنگی میان دستگاه های متولی وجود ندارد و هیچ نگاه واحدی در ادارات یاد شده برای حل مشکل زیتون و توسعه اشتغال و برندسازی آن وجود ندارد.
صالحی، کارشناس زیتون در سازمان جهاد کشاورزی گیلان عقیده دارد: یکی از اهداف طرح ملی اصلاح زیتون اشتغالزایی است و می تواند در قالب فرصت های سرمایه گذاری در محصول زیتون تحقق یابد و این فرصت ها در توسعه باغ های جدید، اصلاح و نگهداری باغات قدیمی، ایجاد شرکت های دانش بنیان، ایجاد بازارچه های تخصصی خرید و فروش فرآورده های زیتون و ایجاد موزه تخصصی زیتون با مشارکت بخش خصوصی تحقق می یابد.
وی رفع مشکلات دست اندرکاران حوزه زیتون اعم از باغدار و شرکت ها را در گروی تشکیل تعاونی و اتحادیه ای مجزا می داند که می تواند خواسته ها و انتظارات این فعالان را مطرح و بهتر پیگیری و ساماندهی کند.
سید کامران میرحسینی، کارشناس باغبانی و مشاور فنی مدیرعامل شرکت سبز زیتون گلستان، آسیب شناسی زیتون را به سالها قبل از کاشت نهال زیتون در گیلان می رساند و می گوید: عدم شناسایی ارقام مناسب با توجه به اقلیم های متنوع باعث شد که باغات به گونه ای طراحی و کاشت شود که اکثرا فاقد توجیه اقتصادی است به طوری که هم اکنون بعد از ۲۰ سال باغداران با کم محصولی مواجه اند.
وی، بزرگترین معضل باغدارای زیتون در گیلان را نبود تشکیلات منسجم در حوزه زیتون عنوان کرده و می گوید: زیتون رها شده و هیچ متولی ندارد و فعالانی که در حوزه واردات روغن زیتون فعالیت می کنند هیچ سهمی در تولید زیتون کشور ندارند.
محمد رمضانی، عامل خوشه صنعتی زیتون به تشریح چگونگی ایجاد خوشه زیتون از سال ۱۳۸۹ و اقدامات انجام شده اشاره دارد و می گوید: این خوشه مزیت اقتصادی و اشتغالزایی بالایی برای گیلان دارد و در سالهای اخیر محصول تفاله خشک زیتون، تولید دمنوش برگ زیتون، عرق برگ زیتون و کلوچه زیتون به خط تولید رسیده اند و تداوم دارد.
وی، تاثیر نهادهای حمایتگر و پشتیبانی در موفقیت خوشه صنعتی را بسیار مهم دانسته و می افزاید: اگرچه خوشه های صنعتی مراحل سختی پشت سرگذاشته اما در صورت حمایت مدیران و نهادهای اجرایی می توان شاهد نتایج بسیار موفق تری بود.
لزوم سرمایه گذاری در تولید محصولات جانبی زیتون
اما، رئیس ایستگاه تحقیقات زیتون رودبار معتقد است: زیتون رودبار به یک برند تبدیل شده است. زیرا زیتون گیلان بیش از سه هزار سال است که رقیب هیچ محصولی نیست و برند زیتون رودبار به خوبی در بین مردم شناخته شده است.
زهرا یوسفی، راهکارهای سرمایه گذاری در این محصول را برشمرده و می افزاید: احداث باغات زیتون استاندارد، اصلاح و نوسازی باغات قدیمی، فرآوری و بسته بندی با کیفیت روغن زیتون و استفاده از سایر محصولات زیتون مانند تفاله میوه زیتون و برگ و پسآب آن می تواند زمینه های قابل توجهی برای سرمایه گذاری و اقتصادی کردن کشت زیتون در رودبار باشد.
کارشناس نظارت بر مواد غذایی دانشگاه علوم پزشکی گیلان به بررسی فرایند نظارت، صدور مجوزهای فرآورده های زیتون در معاونت غذا و دارو می پردازد و می گوید: انواع روغن زیتون خام و تصفیه شده ، زیتون پرورده و کنسرو زیتون که تنوع زیادی نیز دارند، مجوزهای مجزایی را برای تولید و عرضه به بازار از سوی معاونت غذا و دارو دریافت می کنند.
سمیه عبداللهی، تعداد واحدهای تولیدی روغن زیتون در استان را- که مجوز معاونت غذا و دارو را به دست آورده اند-۲ واحد اعلام کرده و می افزاید: مابقی واحدهای فعال به دلیل آلودگی محیطی موفق به دریافت نظر مساعد استعلام های سازمان محیط زیست نشده اند. در حال حاضر زیتون رودبار در استان گیلان بعنوان یک برند در کشور شناخته می شود ، لذا بعنوان یک مزیت سرمایه گذاری باید بدان نگریست.
در همین رابطه نائب رئیس مرکز خدمات سرمایه گذاری استان گیلان، با برشمردن این مزیت می گوید: رودبار برای همه مردم کشور به عنوان مرکز تجارت زیتون ایران شناخته می شود و با وجود چنین امتیازی، نیاز است که بازار جدیدی برای زیتون رودبار تعریف شود. بازار زیتون می تواند با در کنار هم قراردادن قدرتمندان این بازار در قالب یک کنسرسیوم یا ایستگاه و شهرک زیتون شکل گیرد.
منصور مولایی پور، مدیرکل امور اقتصادی و دارائی گیلان یکی دیگر از فرصت های سرمایه گذاری در خوشه صنعتی زیتون را گردشگری دانسته و می افزاید: حضور گردشگران در استان گیلان باید برای مردم این استان و منطقه رودبار درآمدزا باشد و مهم این است که از گردشگری به صورت هدفمند درآمدزایی شود و پتانسیل های هر منطقه برای توسعه گردشگری مورد استفاده قرار گیرد.
وی شناخت پتانسیل های هر منطقه از لحاظ گردشگری خاص و تخصصی را موجب جلب سرمایه گذاران می داند که منجر به درآمدزایی برای استان می شود.
وی همچنین به نقش دستگاه های دولتی اشاره نموده و ابراز می دارد: وظیفه دولت و دستگاه های دولتی اطلاع رسانی است و نباید استانداردهایی که برخی دستگاه ها برای محصول زیتون مقرر می کنند موانعی برای صادرات محصولات گیلان باشد. مصرف کنندگان تصمیم گیرنده هستند که چه محصولی و با چه قیمتی را مصرف کنند و بازار نشان می دهد کیفیت محصولات و قیمت آن ها تا چه میزان مورد استقبال قرار می گیرد.
تغییر ذائقه مردم با ورود روغن زیتون خارجی، برندی که از اعتبار افتاد
با این تفاسیر بنظر می رسد، بازار مصرف داخلی و خارجی در گروی ساختاری سه گانه است که در وهله اول به باغداران زیتون برمی گردد. به اینکه باغدار توجه و همت کافی در اصلاح باغات زیتون متناسب با اقلیم هر منطقه داشته باشد. ارگانیک بودن هر چه بیشتر محصول، نحوه حمل برای روغن کشی و رعایت اصول استاندارد و بهداشت، خالص بودن روغن عرضه شده و… از دیگر گام های نخست در رفع معضل توسعه زیتون است.
البته رفع بسیاری از موانع وابسته به دستگاه های دولتی متولی از جمله جهاد کشاورزی، صنعت-معدن و تجارت ، استاندارد، معاونت غذا و داروی علوم پزشکی است. نهادهای یاد شده، اگر بخواهند بخشی نگری به این محصول استراتژیک داشته باشند و نگاه جامع و هماهنگی در جهت توسعه این محصول و برند ملی نداشته باشند، نهایتا فرایندی پیش می آید که ماحصل آن از اعتبار افتادن زیتون و روغن زیتون داخلی، تغییر ذائقه مصرف کننده و ورود بی رویه محصولات خارجی است.
در ساختار بسته بندی و عرضه نیز از سوی کارخانه داران و کارگاه ها باید بازنگری شود. داشتن نگاه بلندمدت و صادرات محور می تواند تا حدود زیادی، مشکلات پیش روی این محصول مهم و استراتژیک را بردارد. ولی لازمه آن تشکیل سندیکا و یا نهادی متولی است که بتواند این ساختار سه گانه را همگام و هماهنگ با هم به جلو هدایت کند و موانع پیش روی این خوشه صنعتی را بردارد.
تشکیل موزه زیتون، کارخانه بزرگ روغن کشی و ارائه محصول زیتون در بورس سرآغازی است تا
در افقی نه چندان دور، ایران نیز به عنوان یکی از صادرکنندگان با کیفیت محصول روغن زیتون در ردیف کشورهایی همچون اسپانیا و ایتالیا بدرخشد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *