اخبارتاریخ

دکترعباس پناهی در نشست انجمن مفاخر تاکید کرد: اسناد زیادی از تاریخ معاصر گیلان نیازمند واکاوی است

گیل مهر- الهام کیانپور
جلسه‌ای دیگر از سلسله نشست‌های تخصصی انجمن مفاخر گیلان، صبح امروز، یکشنبه ۲۲مهرماه با مدیریت دکتر ابراهیم صفری، در دفتر این انجمن در مجتمع خاتم الانبیاء رشت برگزار شد.
در ابتدا صفری ضمن خوش آمدگویی به مدعوین نشست و تشکر از همراهی آن‌ها، حکم‌های اعضای گروه اجرایی این انجمن را به آن‌ها اهدا نمود و در ادامه، ضمن معرفی دکتر عباس پناهی، به آثار و پژوهش‌های وی در حوزه‌ی تاریخ محلی گیلان عصر صفویه و قاجار و پژوهش‌های اسنادی جنبش جنگل چون؛
تاثیر مبانی فکری و عقیدتی شیخ زاهد:گیلانی بر طریقت صفویه، تحلیل دلایل روابط شاه تهماسب و شاه عباس اول با حکومت های محلی گیلان، بازنمایی زن ایرانی در سفرنامه‏ های فرانسویان از اوایل دوره قاجار تا انقلاب مشروطه ، جنبش جنگل در پرتو کشمکش قدرت های بزرگ، نقش سیاسی و اقتصادی دربند در تحولات پایانی عصر صفویه و‌مانند آن اشاره نمود.
سپس، دکتر عباس پناهی، عضو هیئت علمی و استاد تاریخ پژوهشکده‌ی گیلان‌شناسی دانشگاه گیلان، سخنان خود را با محوریت«نقش اسناد آرشیوی در تاریخ نگاری مردمی گیلان عصر مشروطه و پهلوی در رشت» مطرح نمود.


پناهی در ابتدا با طرح این مسئله که چرا مسائل مربوط به حوزه‌ی ایران‌شناسی و تاریخ از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، گفت: علم تاریخ در کشورهای پیشرفته چون اروپای شمالی، شرقی و امثال آن از اهمیت و‌جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، از دوره‌ی استاد پورداوود، مطالعات ایران‌شناسی در اقشار سطح بالای جامعه شکل گرفت و‌ دنبال شد، اما بدنه‌ی جامعه با تاریخ ایران ناآشنا بود.
وی با بیان این‌ مهم که گام اول، آموزش و‌ آشنایی با تاریخ کشور است، افزود: طبق نظر دکتر زرین کوب ما با خواندن تاریخ در زندگی موفق‌تریم و آشنایی دیگران با تاریخ کشور نیز باعث موفق‌تر شدن جامعه خواهد شد.
این استاد دانشگاه با اشاره به این که از دوره‌ی صفویه به بعد مخصوصا دوره‌ی قاجار (مجلس دوم) اسناد زیادی از گیلان باقی مانده است، گفت: روی اسناد آرشیو محلی ، پژوهش های زیادی انجام نشده و جز چند پژوهش کتابخانه‌ای چیز دیگری در دست نیست.
وی پیرامون آرشیو اسناد ملی ایران گفت: اسناد تاریخی ما در کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی، سازمان اسناد ملی، وزارت خارجه نگهداری می‌شوند، همچنین اسناد بسیاری از ما نیز در آرشیو ملی عثمانی، روسیه،واتیکان، آمریکا و به ویژه در انگلستان موجود است.
پناهی در ادامه با بیان این‌که گیلانی‌ها نقش برجسته‌ای در مشروطه داشتند و اولین اعتصابات سراسری و اتفاقات مهم دیگر در گیلان کلید خورد، افزود: با این حال مشروطه‌ی آذربایجان پررنگ‌تر دیده شده و امروزه گیلان در مقابل آذربایجان، قطب مشروطه لحاظ نمی‌شود.


این پژوهشگر با اشاره به تاریخ نگاری احمدکسروی و‌ آثار او پیرامون تاریخ جنبش مشروطه‌خواهی ایران و پرداختن به جزئی‌ترین اتفاقات مشروطه در تبریز خاطرنشان نمود: ما در مشروطه‌ی گیلان کسی را سراغ نداریم که اینچنین جزئی به رویدادها نگریسته و آن‌را ثبت کرده باشد.
پناهی ضمن آوردن نمونه‌هایی از عریضه‌های مردمی در دوره قاجار، تاکید نمود: بیش از ۶۰ تا ۷۰درصد اسناد موجود، عریضه‌های مردمی است که به دنبال حقوق و خواسته های اجتماعی خود هستند.در میان این اسناد، نامه‌هایی از مردم دیده می‌شود شکایت از بالاکشیده شدن اموال و زمین‌ها‌یشان دارند یا نامه‌هایی از زنان گیلانی بی سرپرست که به دنبال احقاق حقوق خود هستند.
این استاد دانشگاه در ادامه گفت: در دوره‌ی رضاشاه، هنگامی که نوگرایی مطرح شد،کم کم دغدغه‌های اولیه مردم تغییر کرد و سطح توقعات اجتماعی مردم به سمت کم کردن فشار حکومت پیش رفت و‌ دغدغه‌‌‌شان در نامه‌ها و‌ عریضه‌ها، بیشتر حول محور کاهش نفوذ کمپانی‌های خارجی و اجحاف های اجتماعی شکل گرفت.
وی با اشاره به این که متاسفانه فساد اداری در گیلان در دوره‌ی مشروطه و اوایل دوره رضاشاه بسیار بالا بود گفت: در نیمه‌ی دوم حکومت رضاشاه، حاکمان متعادل‌تر شدند و برای اولین بار ما شاهد سازمان اداری منسجم از تهران تا ده هستیم که از کدخدایان به حکومت وصل شده و سطح نظارت را نیز بالا برده است.
وی افزود:در بررسی این اسناد جالب آن بود که تمام‌خواسته‌هایی که به دایره‌ی عرایض مجلس می‌رسید یا وارد هر اداره‌ای می‌شد، مجلس به عنوان عالی‌ترین نهاد قانونگذاری در دوره‌ی مشروطه،آن را سخت تا حل و فصل کامل و احقاق حق پیگیری می‌نمود.
وی با بیان آن‌که هر چند در دوره‌ی مشروطه و رضاشاه، تاریخ‌نگاری به آن مفهوم نداریم، گفت: در دوره‌ی صفوی، به دلیل وجود حکومت های محلی، تاریخ‌نگاری محلی نیز رونق فراوان داشت و البته تاریخ‌نگاری در این دوره، دستوری حکومتی برای برجسته کردن قدرت حکومت بود.
پناهی ضمن اشاره و پرداختن به چند سند دیگر در پایان‌گفت: خوشبختانه از اوخر دوره‌ی قاجار و مشروطه، از مطبوعات مهم‌تر ، اسناد باعث روشن‌ شدن مباحثی چون اوضاع معیشت مردم، نحوه‌ی ارتباطات‌شان و امثال آن شدند.
وی تاکید کرد: گنجینه‌ی ارزشمند اسناد کشورمان، جهت تاریخ‌نگاری بسیار پراهمیت بوده و می‌تواند مسیرهای نویی را در راستای پژوهش حوزه‌های فرهنگی و‌ اجتماعی مخصوصا در گیلان باز نماید.
در پایان، نیز اعضای انجمن و‌مهمانان، پرسش ها و‌ مطالب مرتبط به موضوع جلسه را مطرح نمودند.

  

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *