اخبارهنریادداشت

هنر در عرصه تاریخ نگاری دیروز، امروز، فردا

محمدتقی مرتاض هجری
تاریخ‌نگاران درباره همه چیز تحقیق کرده‌اند، سیاست، اقتصاد،‌ جامعه، فرهنگ و هنر، اما به ندرت اشاره کرده‌اند که همه این‌ها چه تاثیری در بهروزی یا خوشبختی بشر داشته است. انسان‌ها عموما توانایی خود را در راه کسب معرفت و دانش و تحقق آرزوهایشان در خوشبختی به‌کار می‌گیرند. هنر هم گرچه برگرفته از نیازها و آرزوهای انسانی است که با فرهنگ و دیگر مقوله‌ها نزدیکی دارد. اما ادعایی مبنی بر خوشبخت کردن انسان ندارد. لیکن باور دارد که می‌تواند لحظات زندگی انسان‌ها را شادتر و احساس خوشبختی آنان را دوچندان سازد.
اینکه هنر را بازتاب لحظه‌هایی از زندگی می‌دانند که کمتر می‌توان آن را با پدیده‌ها و مفاهیم دیگر مقایسه نمود، ناشی از اموری است که با احساس و ذوق نزدیکی دارد. اصولا انسان‌ها در زندگی خواستار نظم و زیبایی هستند به‌گونه‌ای که دسترسی به آن را در هنر می‌جویند. این امر اتفاق نمی‌افتد مگر اینکه در باورهای خود جایی را هم برای هنر و ارزش‌های زیباشناختی درنظر بگیرند. چه با حصول به چنین امری آشنایی با زبان هنر را ضروری می‌دانند. این موضوع نه‌تنها در باورهای شخص که با خرد جمعی افراد نیز نزدیکی دارد. به عبارتی تاثیر هنر بر ذهن و روان آدمی آن‌چنان است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت و به فرصت یا زمان دیگر ارجاع داد. هنر همان اندازه که بتواند نگاه و ذهن افراد را حول محوری متمرکز و به خود مشغول سازد، خود بزرگ‌ترین اثربخشی را داشته است.
بی‌شک امروزه در شرایطی به‌سر می‌بریم که اندیشه‌ها در فضای ناآرام جهان معاصر هر لحظه به سمتی پیش می‌رود. یاس و سرخوردگی و نگرانی ناشی از بروز فاجعه انسانی، هرگونه آرامش و امنیت، آسودگی خیال و فرصت بازاندیشی را از انسان‌ها سلب کرده است. در چنین شرایطی هنر این پدیده کهن و دیرسال انسانی، تداوم بخش زندگی و حیات اجتماعی آن‌چنان که انتظار می‌رود می‌تواند لحظات ملامت‌بار ناشی از شرایط سخت تحمیل شده را دور سازد و زندگی را در چشم‌انداز زیبایی‌های خاطره‌انگیز به جلوه بنشاند. رفتار متناسب با شان انسان‌ها، دستیابی به فرهنگ متعالی و تعامل با اندیشه‌ها همه آن مواردی است که از طریق هنر امکان‌پذیر خواهد بود. بی‌سبب نیست که این مهم به هنرمند و به جایگاه هنری او محول شده است تا هرچه بهتر و بیشتر به آن بپردازد.
از این نظر کوشش هنرمند در ارایه آثار بدیع، مبتنی بر خلاقیت و آفرینندگی اثری است که ابتدا از خود شکلی ندارد و در روند خلق کردن ناگزیر به استفاده از تخیل در صورت‌پذیر ساختن آن به‌وسیله شکل دادن به مصالحی است که در دست دارد تا برای دیگران باورپذیر گردد.
درک این موضوع از آن جهت بااهمیت تلقی می‌گردد که دانسته شود در عرصه هنر تنها ارایه آثار نیست که واجد ارزش تلقی می‌گردد. بلکه در قبولاندن آن به مخاطب و به دیگران با استفاده از دستاوردهای دنیای معاصر است که چگونگی اثر هنری را واجد ارزش می‌سازد و به آن بها می‌دهد. بکارگیری شیوه‌های نوین،‌ بیان نو و جدید، همراه با ارزش‌های زیباشناختی است که ارتباط با دیگران را فراهم می‌سازد. بی‌شک ابداع نوآوری در هنر از طرف هنرمندانی صورت می‌گیرد که با اشراف به ویژگی سبکی و درک ضرورت‌های جامعه بتواند به بیان موضوع بپردازد. از طرفی خلق آثار فاخر درخور جهان امروز در بستر آزادی‌های اجتماعی و فرهنگی و در تعامل با افراد و اقشار مختلف خواهد بود. به‌ویژه در تحولات و تغییرات دوران معاصر که فهم جدیدی از هنر را با حسی از تعلق خاطر مطرح می‌سازد که در نهایت هویت کلی جامعه را بازتاب می‌دهد. و این برخلاف دیدگاه آن عده افرادی است که به دور از دگرگونی‌های دنیای امروز و نیاز جامعه، در راستای فکری و اندیشه خاص در چهارچوب مقاصد عقیدتی و سیاسی می‌اندیشند.
اینکه گفته شد هنرمند شخصیتی است که با رفتار و گفتار و با آثار خود، فرهنگ دیروز، امروز و فردای ما را رقم می‌زند و آنها را به‌هم ربط می‌دهد چندان گزافه نیست. اعتبار هنر و هنرمند نه در عالم خیال، که در واقعیت زندگی روزمره مردم به عیاد می‌نشیند، آن‌گونه که در شادی و اندوه، خوبی و بدی و در تمایلات و خواسته‌های اجتماعی آن تجلی پیدا می‌کند. از این نگاه بسیار بوده‌اند شخصیت‌های هنری که نام و خاطره آنها در حافظه تاریخی این مرز و بوم ماندگار شده است. فراموش نشود که در دنیای امروز و در دوران ما هنر یک پدیده دوطرفه جهانی است. همان اندازه که هنرمند به اشاعه داخلی آن می‌پردازد، همان‌قدر هم از جهان پیرامون نیز دریافت می‌کند. عکس آن نیز صادق است. و این یک اندیشه نانوشته است که توجه به آن اولین گام و حرکت در همراهی و همگامی با جوامع انسانی در دنیای امروزی است که از هنر به‌عنوان وسیله‌ ارتباطی و پیوند دهنده اندیشه و احساس نام می‌برند. چیزی که در تاریخ هنر هیچ‌گاه با واقعیت مسلم روبه‌رو نشده، بلکه به درجاتی از امور که واکنشی در مقابل محدودیت‌های زندگی بوده است به آن دست یافته است.
گیلان امروز

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *