اخبارتاریخچهره ها و یادبودها

یادی از جهانگیر سرتیپ پور؛ از حکم اعدامش به جرم پیوستن به جنبش جنگل تا خدماتش در کسوت شهرداری و نماینده مجلس/ شهرداری که فاضلاب کشی اصولی رشت را انجام و بانی احداث بیمارستان بود/ نمایشنامه نویسی که تماشاخانه رشت را ساخت

گیل مهر- مهری شیرمحمدی
ششم آذرماه ۱۲۸۲ شمسی در رشت متولد شد. و هفتم آذر ماه ۱۳۷۱ در تهران وفت یافت ولی در گورستان سلیمانداراب رشت به خاک سپرده شد. تولدش مقارن بود با استبداد صغیر و موج آزادیخواهی مشروطه طلبان و نوجوانیش، همراهی با میرزا کوچک خان جنگلی. ۱۷ سال بیشتر نداشت که به نهضت جنگل پیوست. در همان اثنا قرار بود اعدامش کنند. حکم تیرباران برایش صادر شده بود اما از مهلکه نجات پیدا کرد. تقدیر این بود که بعد از شکست نهضت جنگل به خدمات فرهنگی روی آورد؛ ۲۰ سال تمام در اوج خفقان فعالیت های فرهنگی خود را به اوج رساند. گویا می دانست که با ابزار دانش و هنر می توان با استبداد به راحتی مبارزه کرد.
فعالیت های هنری و فرهنگی« جهانگیر سرتیپ پور » تماما در خدمت اجتماع بود.
وی در مقطعی از تاریخ از سوی انجمن شهر، به عنوان شهردار رشت انتخاب شد. تصدی یک چهره فرهنگی به عنوان مدیر شهر، موجب ارائه خدمات فرهنگی، عمرانی زیادی شد.
اما هم در سلیمانداراب و هم در شهرداری رشت کمتر از شهرداری می شود که بانی تماشاخانه رشت بود. نخستین تماشاخانه ای که خیلی از مدیران در سالهای اخیر وعده مرمت و احیای آن را داده اند!.
انتخاب سرتیپ پور به عنوان شهردار و اقدامات وی
سال ۱۳۳۰ بود که سرتیپ پور از سوی انجمن شهر به عنوان شهردار رشت انتخاب شد. اگرچه برخی از منابع و از جمله ویکیپدیا نوشته اند که وی دو سال شهردار بود، ولی اسناد شهرداری کمتر از این را نشان می دهد.
مهندس روبرت واهانیان ضمن قرائت متن استعفا نامه ی سرتیپ پور خطاب به فرماندار وقت رشت و خطاب به انجمن رشت می گوید: طبق مکاتبات سرتیپ پور می توان استنباط کرد وی از ۲۱ خرداد ۱۳۳۱ تا ۳۱ فروردین ۱۳۳۳ شهردار بوده و در مجموع ۶۸۰ روز یعنی دقیقا یک سال و ۱۰ ماه و ۱۰ روز شهردار رشت بوده است.
وی می افزاید: طبق این نامه های واصله که بنده از بایگانی خود شهرداری کپی برداشته ام؛ وی فعالیت های عمرانی و خدماتی زیادی داشته است. از جمله ثابت نگه داشتن قیمت عوارض، ثابت نگهداشتن قیمت نان و ارزاق عمومی، اگوگذاری و فاضلاب کشی خیابانها، خرید ماشین های مکنده، تقویت اداره آتش نشانی، استقرار کارگاه های صنایع دستی در نوانخانه ی رشت، ایجاد هنرستان و چند واحد آموزشی با بودجه شهرداری، خدمات بهداشتی گسترده و… از برنامه های وی بوده است.
این پژوهشگر تصریح می کند: سرتیپ پور همچنین خطاب به فرماندار می نویسد که بدون افزایش عوارض، توانسته در این مدت بودجه شهرداری را افزایش دهد، ۶ میلیون تومان بدهی های شهرداری را بپردازد و با کمک برنامه اصل ۴ دولت، بیماری هایی نظیر مالاریا را ریشه کن کند. البته فعالیت های بهداشت او در زمینه مبارزه با حشرات و کچلی هم بود.
واهانیان بزرگترین خدمت سرتیپ پور را فاضلاب کشی اصولی شهر رشت می داند و تاکید دارد: تا پیش از وی فاضلاب کشی و اگوگذاری ها اصولی نبود زیرا رشت نقشه ی درستی از ارتفاع نقاط مختلف شهر رشت نداشت. سرتیپ پور در اولین قدم با کمک اداره جغرافیایی ارتش قراردادی بست و آنها نقشه شهر رشت را با ذکر دقیق ابعاد کوچه پس کوچه های رشت تهیه و نسخه ی یک هزارم نقشه در اختیار شهرداری قرار می گیرد.
پژوهشگر در عرصه تاریخ رشت، آگهی فروش این نقشه را نشان داده و می گوید: پس از آن، نقشه در مقیاس یک سه هزارم نیز چاپ شد و شهردار در تاریخ ۲۵ بهمن ماه ۱۳۳۲ با درج آگهی فروشِ آن در روزنامه فکر جوان اعلام عمومی می دارد که طالبان برای خرید به کتابفروشی طاعتی و یا شهرداری مراجعه نمایند.
واهانیان تحلیل می کند؛ البته دلیل استفعای ایشان در نامه ها نیاده ولی بنظر می رسد اتمام دوره فعالیت وی همزمان با اتمام دوره انجمن شهر بوده است.
بیمارستان پورسینا با عواید فروش بلیط نمایش های سرتیپ پور بنا گذاشته شد
سرتیپ پور نمایش نامه نویس خبره ای بود. و عایدات فروش بلیط نمایشنامه هایش، صرف امور خیریه می شد. خود وی می نویسد: « در سال ۱۳۰۲ه. ش بر اثر گزارشی که در مجلس دوستانه ای از دکتر صادق خان زهری، دکتر آخوندوف و دکتر علی خان پارسی درباره مرگ و میر مردم مستمند نقل شد، بران شدم که زمینه ای برای ایجاد بیمارستان و یا درمانگاه فراهم آورم و دکترهای مذکور نیز تعهد کردند بعد از ظهر ها ساعت کار خود را مجانا وقف مردم مستمند کنند.»
در ادامه وی توضیح می دهد چگونه نمایشنامه «عاقبت وخیم» را نوشته و در شب نمایش نیز برای تماشاگران، اهمیت کمک به مستمندان و ایجاد بیمارستان به نفع مردم را نطق کرده است. همین امر موجب کمک های نقدی دیگری می شود و زمین معروف به صحرای ناصریه برای ساخت بیمارستانی به نفع مردم مستمند خریداری می شود. مدتی بعد مریضخانه ملی ساخته شد. این مریضخانه هم اینک بیمارستان پورسینا نام دارد.
از دیگر خدمات وی احداث تماشاخانه رشت در ابتدای سعدی است که در ملک همسرش بنا کرد. در این تماشاخانه، بسیاری از هنرمندان رشت پر آوازه شدند.
خدمات فرهنگی سرتیپ پور در دوران نمایندگی مجلس
سرتیپ پور دو بار نیز نماینده مردم رشت در مجلس می شود. و آنگونه که از اسناد مکتوب برمی آید، در این زمان نیز منشا خدمات ارزنده ای بوده است. اعتبار خرید زمین برای احداث فرودگاه رشت و خرید بانک خون برای بیمارستان پورسینا، توسعه کتابخانه ی ملی، تاسیس دانشکده کشاورزی و دریافت اعتبار برای دانشگاه گیلان و دریافت اعتبار دولتی برای تاسیس زایشگاه بزرگ رشت و … از جمله اقدامات این مرد بزرگ بود.
وی از سال ۱۳۵۰ به بعد از کارهای سیاسی و اجتماعی کناره گرفت و یکسره به فرهنگ روی آورد تالیف چند جلد کتاب در فرهنگ گیلان و ثبت خاطرات از جمله اینهاست.
فروردین ۱۳۶۸ بود که سرتیپ پور در مصاحبه ای با نشریه ی فرهنگ و هنر و معماری خاطراتش را درباره ی تئاتر گیلان و بنیانگذاران هنر نمایش مرور می کند. وی که در این سالها با قامتی خمیده و مویی سپید در تهران ساکن است، به کارهای عام المنفعه ای که با عواید حاصل از نمایش نامه نویسی اش داشته، اشاره می کند.
وی ضمن مرور خاطراتش از مبارزه با بی سوادی می گوید: « یادم می آید که در آن موقع ما هفته ها و ماهها در تمرین حاضر می شدیم ، شب های زیادی روی سن می رفتیم و همان موقع موظف بودیم سرکلاس ها هم برویم و به بی سوادان درس بدهیم.»
سرانجام این مرد بزرگ دقیقا در سالروز تولد خود یعنی ۷ آذر ۱۳۷۱وفات یافت و بدنش را در گورستان سلیمانداراب رشت به خاک سپردند.
اما اگر گذرتان به سلیماندارب برسد، نام و نشانی از این مرد بزرگ نیست. سر تیپ پور همانگونه که در نوجوانی همراه میرزا شد، هم اینک نیز در ضلع شمال شرقی مزار میرزا خفته است. بر سنگ مزار وی نام و نشانی از خدمات عمرانی، درمانی و فرهنگی وی نیست. و تنها نام خود و پدرش که در کودکی از دست داد، بر سنگ مزار او حک شده است.
متن زیر آگهی چاپ نقشه رشت با امضای سرتیپ پور است که در سال ۱۳۳۲ در رسانه های محلی منتشر شده است. تا پیش از انقلاب اسلامی مبنای صدور پروانه های ساختمانی و کارهای عمرانی شهر رشت همین نقشه بود. ( نقل از آرشیو روبرت واهانیان)
«آگهی شماره ۱۹۹۸۷ تاریخ ۲۵/۱۲/۱۳۳۲
راجع بفروش نقشه شهر رشت
باطلاع اهالی محترم شهر رشت می رساند نقشه شهر رشت به مقیاس ۱- ۳۰۰۰ با تعیین ارتفاعات مطرح مختلفه شهر در ۴ قطعه چاپ و به بهای مبلغ شصت ریال در کتابخانه طاعتی واقع در خیابان شاه و دایره اموال و کارپردازی شهرداری در دسترس خریداران گذشته می شود.
شهردار رشت- سرتیپ پور
درج در روزنامه فکر جوان، شماره ۶۰۶ شنبه ۲۹/ اسفند/۱۳۳۲»

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *